Auditor General of Ghana
| Country | Ghana |
|---|
Auditor General of Ghana anɛ zugraan tis Ghana Audit Service, lʋgir kanԑ ka Ghana gͻmԑna da maligim maal yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ piswai nԑ ayi ni da dͻlisnԑ 1992 Constitution of Ghana.[1] Ba da pin’ili li, lin na niŋ si’em ka Audit Service nyaŋi tʋmi ba tʋʋma lin nar si’em dͻlisnԑ Article 188 linԑ bԑ 1992 Constitution of Ghana ni la, ka li paas tʋʋma lʋgir Ghana sʋ’ʋlim. Auditor-general dͻlisid Audit service ni vԑԑnsid Ghana ligid diisim nԑ ba tʋʋma, ba nyԑ paŋi yinԑ Article 187 linԑ bԑ 1992 Constitution of Ghana ni la.
Tԑԑns si’eba ni, ba buon auditor-general ye Comptroller General, wan wʋʋ US dimi buon ye Comptroller General of the United States ka UK dim mԑ buon ye Comptroller and Auditor General (United Kingdom).
Pin’ilig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gold Coast Audit Director
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]British dimi da nan sʋ’ʋe Ghana la, ba kpԑԑm kanԑ da tʋmi li tʋʋma ka ba buon Colonial Audit Office ka li bԑ London la da pin’il vԑԑnsig lʋgir la Ghana sʋ’ʋlim ka li kpԑŋ yʋ’ʋr da an Director, ka on tʋʋma da an ye o maal vԑԑnsig ligidi diib yela yʋʋm wʋsa ka sͻb gbaŋi tisi ba wʋsa kpԑԑm kanԑ bԑ London la.[1] Lin yi yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ piiga paae yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisyuobʋ nԑ atan’ ni, British nidib anu da nan mi’ an kpԑԑmnami tis lʋgir la, ka onԑ da an yiiga an Walter Bowerley, on da an kpԑԑm tis lʋgir la lin yi yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ piiga ni paae yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pistan’ nԑ ayi’ ni.[1]
Auditor-General of Gold Coast Audit Department
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnu nԑ yinnԑ ni, Kwame Nkrumah da kilim gͻmԑna zugraan la, onԑ da gͻsid lʋgir nwa yi Director of Audit lԑbis Director-General (D-G) of Gold Coast Audit Department.[1] Neville Warde Sabine ka ba da gaŋ ka o an Director-General yiiga yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnu nԑ yinnԑ ni.[1]
Yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnu nԑ anaasi ni, ban da maal vootʋg ka li nya’aŋ ka ba maal 1954 Constitution of the Gold Coast, sankan ka ba da ti’ak kpԑŋ la yʋ’ʋri lԑbis Auditor-General (A-G) ye o di’e Director-General of Gold Coast Audit Department nͻbir, ka li dͻl 1954 Constitution la. Neville Warde Sabine da nan kpԑlim kԑn tuoni tʋm o tʋʋma ti paae yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisyuobʋ nԑ atan’ ni.[1]
Yiiga Ghana nid kanԑ an auditor-general
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisyuobʋ nԑ atan’ ni, Ahenkora Osei ka ba da gaŋ ka o an yiiga sͻbi an Ghana nid kanԑ ka ba gaŋ o ye o an auditor-general ye o an tuongatti tis Auditor-General's Department. O da tʋm o tʋʋma yʋma piinԑ anii ti paae yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnii nԑ yinnԑ ni, o da tʋm nԑ gͻmԑna nam atan’ banԑ ka ba da vooti tisi ba (1960–1966, 1969–1972, nԑ 1979–1981) ka nͻͻra ayi’ da an soogianami da faan na’am ka o nan kpԑlim tʋm o tʋʋma (1966–1969 nԑ 1972–1979).[2][3][4]
1981–paa zna
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ahenkora Osei da yiya ka James Benoni Haizel-Coleman di’e o nͻbir yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnii nԑ yinnԑ ni, o da tʋm yʋma atan’ ka yi ka Richard Tello-Nelson da di’e o nͻbiri bԑ yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnii nԑ atan’ ni. Tello-Nelson da tʋm o tʋʋma yinԑ yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnii nԑ atan’ paae yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnii nԑ awai ni, li nya’aŋ ka Osei Tutu Prempeh di’e o nͻbir yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ piswai ni.
Prempeh da tʋmnԑ yʋʋm piiga, o da tʋm paae yʋʋm tusayi la ni ka Edward Dua Agyeman kԑna di’e o nͻbir yʋʋm tusayi nԑ yinnԑ la ni tʋm ka li an ye o tʋm saŋa bi’ela nԑ lin ti paae yʋʋm tusayi nԑ atan’ ni ka ba bas o suor ye onԑ an kpԑԑm.[5][6][7] Agyeman da tʋm ala ti paae yʋʋm tusayi nԑ awai la ni[8][9] ka Richard Quartei Quartey kԑna di’e o nͻbiri tʋm yʋma ayͻpͻi ti paae yʋʋm tusayi nԑ piinԑ ayuobʋ ni,[10][11] o vʋ’ʋsʋm saŋa da paae ya ka o kul ka Daniel Yaw Domelevo di’e o nͻbir.[12][13]
Auditor-general tʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Wada maanib lʋgir la tis auditor-general paŋ ye ba vԑԑnsi gͻs ligidi diib yela Ghana ka Article 187 linԑ bԑ 1992 Constitution of Ghana tisi ba paŋ ye ba tʋm tʋʋm bama:[1][14][15]
Auditors-general of Ghana yʋda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Auditor-General | Tʋʋma yʋma | Zugraan kanԑ gaŋ | Sͻb[16] |
| Neville Warde Sabine | 1951 – 1963[16] | Kwame Nkrumah | |
| Ahenkora Osei | 1963 – 1981[16] | Kwame Nkrumah | [2][3][4] |
| James Benoni Haizel-Coleman | 1981 – 1983[16] | Jerry John Rawlings | |
| Richard Tello-Nelson | 1983 – 1989[16] | Jerry John Rawlings | |
| Osei Tutu Prempeh | 1990 – 2001[16] | Jerry John Rawlings | [17][18][19] |
| Edward Dua Agyeman | 2001 – 2009[16] | John Agyekum Kufuor | [20][21] |
| Richard Quartei Quartey | 2009 – 2016[16] | John Evans Atta Mills | [10][11] |
| Daniel Yaw Domelevo | 2016 – 2021 | John Dramani Mahama | [12][13] |
| Johnson Akuamoah Asiedu | 2021 – present | Nana Akufo-Addo | [22] |
Comptrollers and auditors general si’eba
- Bangladesh: Comptroller and Auditor General of Bangladesh
- India: Comptroller and Auditor General of India
- Ireland: Comptroller and Auditor General (Ireland)
- New Zealand: Controller and Auditor-General of New Zealand
- USA: Comptroller General of the United States
Gbanvԑԑnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Ghana Audit Service. "History of the Audit Service | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-04.
- ↑ 2.0 2.1 The State Auditor. Ghana Audit Service. 2006.
- ↑ 3.0 3.1 Addo-Twum, J. K. (1978-09-02). Daily Graphic: Issue 8669 September 2 1978. Graphic Communications Group.
- ↑ 4.0 4.1 Ghana News. Embassy of Ghana. 1965.
- ↑ "Dua Agyeman Confirmed As Auditor General". www.ghanaweb.com. 10 February 2003. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ Boadu-Ayeboafoh, Yaw (2005-01-15). Daily Graphic: Issue 149330 January 15 2005. Graphic Communications Group.v
- ↑ Ghana (2004). Report of the Auditor-General on the Public Accounts of Ghana for the Year Ended ...: Ministries, Departments, and Other Agencies of the Central Government. Auditor-General.
- ↑ Vieta, Kojo T. (2005). Know Your Ministers: 2005-2009. Flagbearers Publishers.
- ↑ Accounting & Business. Association of Chartered Certified Accountants. 2005.
- ↑ 10.0 10.1 "Richard Quartey Appointed Auditor-General". Modern Ghana. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ 11.0 11.1 "Biographical Notes | IAAC". www.un.org. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ 12.0 12.1 "Prez Mahama swears in new Auditor-General". Graphic Online. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ 13.0 13.1 Ghana News Agency (2016-12-30). "President Mahama swears-in Auditor General". Ghana Business News. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF GHANA". www.ghanareview.com. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "Ghana's Constitution of 1992 with Amendments through 1996" (PDF). World Intellectual Property Organization. Retrieved 4 March 2021.
- ↑ 16.0 16.1 16.2 16.3 16.4 16.5 16.6 16.7 Ghana Audit Service. "Past Auditors General | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-04.
- ↑ West Africa. Afrimedia International. 2001.
- ↑ "Gov't will not interfere with Auditor-General's work-Veep | GhHeadlines Total News Total Information". www.ghheadlines.com. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "President Mills Welcoming Mr Osei Tutu Prempeh, Former Auditor-General and Member of the Ghana @ 50 Commissions to the Osu Castle". Peacefmonline.com - Ghana news. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "Dua Agyeman Confirmed As Auditor General". Modern Ghana. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "'Audit board chair a trickster and a 'hatchet man' – Asiedu Nketia". Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana. 2018-10-02. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "President confirms Akuamoah Asiedu Auditor-General". Graphic Online. News Desk Report. 13 September 2021. Retrieved 21 February 2022.