Banku (dish)
| Subclass of | dish, swallow |
|---|---|
| Country of origin | Ghana, Benin, Togo |
| Made from material | maize flour, ku'om, NaCl, cassava flour |
| Together with | soup, stew, Shito, ziiŋ, Capsicum |
Ghana diib pʋʋgin, banku nɛ akple anɛ diib banɛ ka ba vɔn mʋm ka bʋ ɔnbida ka ban maani li siꞌem anɛ ba ɛɛnti laꞌas nɛ miꞌilim kawɛnna nɛ banki nɛɛm maal zɔꞌɔm ka gɛndigi li maal diibi gbilim.
Ba dʋgʋd Banku nɛ kuom ni ka gudusid ka li ti ganꞌalim,[1][2][3] ka ba diti li nɛ zɛɛnd, maꞌana sitiw bɛɛ nanzʋꞌʋs nɛ zimi.[4][5]
Akple anɛ dikanɛ ka banɛ bɛ Ghana dagɔbʋg sʋꞌʋlim dim nɔŋi li hali— Ewe buudi,[6] Fante buudi nɛ Ga-Dangme—amaa ba diti li tɛɛns wʋsa Ghana sʋꞌʋlim. Banku anɛ dikanɛ bʋk ka Ga-Dangme (Ga bɛɛ Dangbe) diti li, ka Fante nam la mɛ mɔr diid wala buudi ka li lɛɛ kpiem ka ba buoni li ye ɛtsew.[1][2][7]
Banku anɛ yʋꞌʋr kanɛ yi Ga-Dangme pianꞌad ni na.[8] Banku anɛ linɛ ka ba paami li yinɛ Dangbe pianꞌa giŋ "ba mi ku" ni. 'Ba' gbin an 'vaang(bɛɛ vaand)'. 'Ku' anɛ bʋnlinɛ ka Ga-Dangbe dim nɔki pʋd diib buudi wʋsa banɛ wan taaba. Kʋdʋmin la, ka da niŋid banku nɛ vaand pʋʋgin. Pianꞌa giŋ ba mi ku gbin paꞌal giŋa nɛ ye ku ka ba niŋ vaandin, ka ba buoli kɛdis ala ka li ti kɛna ka ba yʋꞌʋn buon zina ye banku. Ba buon laꞌad bɛdigʋ ka li kɛŋ wan yʋꞌʋr nwaꞌ bɛ Ga buudi pianꞌad ni, siꞌeba an inku (lin anɛ kpasɔɔndim bɛ Ga buudi pianꞌad ni), ashanku nɛ laꞌad siꞌeba yʋda bɛdigʋ banɛ ba buudi pianꞌad ni ka ba naad ye 'ku'.[9]
Maalig laꞌad nɛ li suor
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ban mɔr laꞌad siꞌeba maan banku anɛ kawɛnna zɔꞌɔm, banki, yaarim nɛ kuom. Ban mɔr laꞌad siꞌeba maan Banku nɛ akple anɛ yinnɛ.[10][2]
Ba pikid banki paꞌad, ka bʋꞌasi li gɛndig nɛ kawɛnna bielim wʋꞌʋl kuomin digil dabisir mum yela. Ba siligid kuom la basid ka nɛɛmid banki nɛ kawɛnna la ka li kilimid zɔꞌɔm maꞌasa bʋʋlig. Ba digin zɔꞌɔm la ka li dabisa ayiꞌ paae dabisa anu, lin na niŋ siꞌem ka li miꞌig.[11][12]
Ba gɛndigid kawɛnna nɛ banki zɔꞌɔm la buud ka gɛndig kuom dʋg ka li lɛꞌɛg. Ba gudugud zɔꞌɔm gɛtta la ka dʋgʋd nɛ lin na ti ganꞌalim ka ba yʋꞌʋn mɔn ka li gbanꞌa taaba sʋꞌʋŋa. Ba niŋid kuom giligid dʋg la nɔɔr gbiligʋ, ba na niŋ kuom la ka li ti bɔɔd zɔꞌɔm la limig ka ba yʋꞌʋn lʋsi li lɛbis. Ba lʋsidi li titua ka basi li ka li lɛꞌɛg yaꞌas, lin na niŋ siꞌem ka zɔꞌɔm baan da bɛɛ ka li mɛ nyaŋi kpɛꞌɛŋ. Ba nɔkid saꞌavugur la lɛn gudugud yaꞌas nɛ kuom la ti kpɛnꞌɛ zinꞌig wʋsa ka li lɛbi an pɛl-pɛl.
Ba na kɛŋ tuoni paasid kuom ka mɔn nɛ lin ti dʋg sʋꞌʋŋa. Ba yʋꞌʋn gbɛnꞌɛsid diib la maan gbila gbila.
Banku nɛ akple anɛ diib banɛ ka ba dit nɛ nuꞌus.[13] Ba taa dit Akple nɛ maꞌana zɛɛnd, ka Ewe nam buon ye fetri detsi.[14] Ba mɛ diti li nɛ zɛɛnd, sitiw bɛɛ nanzʋꞌʋs nɛ niꞌim bɛɛ zimi.[12]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- 1 2 Haard, N. F. (1999). Fermented Cereals: A Global Perspective. FAO agricultural services bulletin. Food and Agriculture Organization of the United Nations. p. 37. ISBN 978-92-5-104296-0.
- 1 2 3 Briggs, P.; Rushton, K. (2007). Ghana: The Bradt Travel Guide. Bradt Guides. Bradt Travel Guides. p. 73. ISBN 978-1-84162-205-7.
- ↑ Muyambo, Freda (25 June 2019). "Banku". 196 flavors. Retrieved 15 May 2021.
- ↑ online reference, by J Dzeagu-Kudjodji and others ;"Banku". Retrieved 14 February 2015.
- ↑ "How to prepare Banku". Ghana Web. 13 December 2017. Archived from the original on 6 June 2020. Retrieved 6 June 2020.
- ↑ (1) "A Grammatical Sketch of the Akra or Ga-language" - By Johannes Zimmermann, (2) Online Reference By J DZeagu-Kudjodji and Others.
- ↑ "Banku". ifood.tv/. Future Today Inc. Retrieved 14 February 2015.
- ↑ "AFRICA | 101 Last Tribes - Ga people". www.101lasttribes.com. Retrieved 12 August 2022.
- ↑ Mensah, Joseph Nii Abekar (2013). Traditions and Customs of Gadangmes of Ghana: Descendants of Authentic Biblical Hebrew Israelites. Strategic Book Publishing. ISBN 978-1-62857-104-2.
- ↑ Annan, Dorcas Aba. "Akple & Ground Pepper with Grilled Tilapia". Archived from the original on 14 February 2015. Retrieved 14 February 2015.
- ↑ "Ghana: Banku". 196 flavors. 25 June 2019. Retrieved 1 June 2020.
- 1 2 Gracia, Zindzy (1 March 2018). "How to prepare banku". Yen.com.gh - Ghana news. Retrieved 9 October 2021.
- ↑ Edwards, E.; Gosden, C.; Phillips, R. (2006). Sensible Objects: Colonialism, Museums and Material Culture. Wenner-Gren International Symposium Series. Bloomsbury Publishing. p. 50. ISBN 978-1-84788-315-5.
- ↑ "Ghana: Okro Stew". 196 flavors. 26 June 2019. Retrieved 9 March 2020.