Barewa College
| Inception | 1921 |
|---|---|
| Country | Nigeria |
| Located in the administrative territorial entity | Zaria |
| Location | Kaduna state |
| Coordinate location | 11°5′7″N 7°41′56″E |
| Language of work or name | English |
| Language used | English |

Barewa College anɛ sakur kanɛ bɛ Zaria, Kaduna State, Nigeria yayaꞌaŋ baba. British Governor General Hugh Clifford, da sinꞌiŋ sakur la yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayinne(1921) la ni, sakur la yʋꞌʋri da anɛ Katsina College sinꞌiŋirin la.[1] Yʋꞌʋr la tiaknɛ lɛbisi buon ye Kaduna College yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pistanꞌ nɛ anii (1938) la ni, ka lɛ tiaki lɛb Government College, Zaria yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ awai (1949) la ni, ka yʋꞌm da lɛm tiaki li yʋꞌʋr la lɛbis Barewa College[1] dinɛ ka ba yʋꞌʋm buoni li zina la. Sakur la pɛɛs sakur titada dinɛ ka sakur bibis gbɛɛnd bɛ Nigeria yayaꞌaŋ baba, ka mɛ lɛ an sakur kanɛ ka di yʋꞌʋr yi hali ka nidib miꞌi di hali diŋ yi yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu(1960s) sinꞌisirin. Sakur la yʋꞌʋr yinɛ pamm ka di anɛ teŋ la nidib bɛdigʋ da naae sakur la ni ka yʋꞌʋm an nimbɛda zina la zug, nimbama anɛ Tafawa Balewa onɛ da Prime Minister of Nigeria diŋ yi yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu(1960) paae yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu(1966) la ni gɔsid Nigeria teŋtitada anaasi heads of state of Nigeria. Sakur la bɛni Gaskiya suorin dinɛ bɛ Tukur -Tukur Zaria sʋꞌʋlim baba la.[2]
Barewa College yɛlkuda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Hugh Clifford, onɛ an British dim governor-general, sinꞌiŋ Katsina College sakur la nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayinne(1921) la ni. Emir Muhammadu Dikko da dɛgim mɛɛ li yiiga bɛ Katsina ka yɔꞌɔgi li yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayi(1922) la ni. Ba da nɔk mɛɛb la nɛ maal dunia wʋsa tiɛnr nɛ zamisʋg ziꞌig bɛ ba sʋꞌʋlim la ni. Ba da yisi li nɛ kɛŋ Kaduna ka li yʋꞌʋr yʋꞌʋm tiaki an Kaduna College, yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pistanꞌ nɛ anii(1938) la ni, ka da lɛm tiaki di yʋꞌʋr yee Government College, Zaria bɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ awai(1949) la ni. Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayuobu(1956) ni la k aba da nyɛ sakuyanam bɛdigʋ kena ka an sʋm la zug ba da lɛm tiak sakur la ydꞌdr yaꞌasi lɛ Zaria Secondary School.[2] Clifford yaꞌami nɛɛ o yee, dinɛ ke ka ba da sinꞌiŋ sakur la ka pʋdi li yʋꞌʋr la siki li nɛ Katsina anɛ yee:
…Katsina in the ancient days la da anɛ dinɛ ka nidib da gɔsi li ka li an yʋꞌʋkanɛ mɔr gidima bɛdigʋ pamm din yi Muhammadan Emirates saŋa la wʋsa ka an sʋm pamm. M tɛnꞌes yee buudi malʋŋ kaŋa nar ye ti tuasi li. Yɛla ayi dinɛ pɛɛs anɛ ye, Katsina an tempʋʋg kanɛ an tempʋʋg titaꞌar k aka an sʋm tis Emirates, laꞌam nɛ wala di pʋ kpiꞌie nɛ zidiga nam la dɔl zinꞌisia la nɛ Nigeria teŋsʋkɔ, ka dinzug ka di kaꞌe sʋm ka lɛm an daaʋŋi tis dasam nɛ puasada banɛ pesigi ba mɛŋi tis zamisʋg.[3]
Yiiga Northern Nigeria sakur (Northern Nigeria's first secondary school) kanɛ ka ba diꞌesid naꞌanam biis nɛ nidib biꞌela nwa banɛ na kpiꞌemnam nɛ ligdim biis maꞌa. Alhaji Ahmadu Bello, kanɛ da an nintirin bɛ Northern Nigeria (Premier of Northern Nigeria) ka da mɛ lɛm onɛ naae kakur kanla,labaar kanɛ ka o sɔbi digil ka di pianꞌadi o mɛŋ yɛla ye sakur la anɛ sakur kanɛ an naꞌabiis sakur o pianꞌa nɛ mamis nɛ sakur kanɛ ka British dim bɛ India (schools set up by the British in India) la.[3][4]
Sakur ya la yʋꞌʋ banɛ an tier zinꞌig anɛ Bello Kagara House, Lugard House, Clifford House, Dan Hausa House, Mallam Smith House, Nagwamatse House, Bienemann House, Mort House nɛ, later, Jafaru House nɛ Suleiman Barau House, ka ba da buoni li kʋdimin la ye New House A nɛ New House di mɛɛp saŋa.[5] Ya bama tunꞌe diꞌe sakur biis tusir yɛla yimʋ, bɛ Tudun Wadda yadagɔbʋg baba dinɛ dig saasi la ni.
Sakubikʋda banɛ naae ani
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nimbɛda banɛ da naae sakur nwa ni anɛɛ
- Ahmadu Bello - Premier of Northern Nigeria.[6]
- Abubakar Tafawa Balewa. - Prime Minister of Nigeria
- Hassan Katsina - Governor of Northern Nigeria.
- Yakubu Gowon - military ruler of Nigeria.[7]
- Murtala Mohammed - military ruler of Nigeria.[8]
- Shehu Shagari - President of Nigeria.[9]
- Umaru Musa Yar'Adua - President of Nigeria.[10]
- Ibrahim Dasuki - Sultan of Sokoto.[11]
- Sa'adu Abubakar - Sultan of Sokoto.
- Shehu Abubakar - Emir of Gombe (1984–2014).[12]
- Mohammed Bello - Chief Justice of Nigeria.[13]
- Alhaji Yahaya Madawaki of Ilorin, First Northern Region Minister of Health (BOBA No. 54).
- Iya Abubakar, mathematician and politician.
- Abdulkadir Ahmed, governor of the Central Bank[14]
- Ibrahim Mahmud Alfa, governor of Kaduna State
- Jibril Aminu, professor of cardiology, and former Nigerian Ambassador to the USA
- Afakriya Gadzama, director general State Security Service
- Adamu Ciroma, governor of the Central Bank of Nigeria
- Magaji Muhammed Minister of Interior, Minister of industry and Nigerian ambassador to the kingdom of Saudi Arabia.
- Umaru mutallab Minister of Economic development and banking veteran.
- Ibrahim Coomassie, inspector general of the Nigerian Police
- Umaru Dikko, minister for Transportation.
- Nasir Ahmad el-Rufai, governor of Kaduna State.[15]
- Nuhu Ribadu, former chairman of the Economic and Financial Crimes.
- Idris Legbo Kutigi, chief justice, Supreme Court of Nigeria.
- Mohammed Shuwa, first commander of the Nigerian Army's 1st Infantry Division and former federal commissioner of trade.
- Suleiman Takuma, journalist and politician.[16]
- Abdulrahman Bello Dambazau, former chief of Army Staff.
- Albani Zaria, Islamic scholar.
- Mazi Nwonwu - Journalist at BBC and editor-in-chief of Omenana Magazine.
- Mohammed Tukur. Usman - permanent secretary of the Federal Ministry of Works.
- Aminu Kano — influential politician.[4][17]
Footonam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- The Barewa College Association Old Boys National Secretariat is In Kaduna.
- Barewa College Old Boys Association
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- 1 2 Vargas, Dale (18 September 2002). "EFA: The Sardauna's Game". EFA website. Eton Fives Association. Archived from the original on 8 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
- 1 2 "After 101 years, new challenges stare Barewa College in the face - Daily Trust". dailytrust.com. Retrieved 7 September 2023.
- 1 2 Bello, Ahmadu (1962). My life. Cambridge [England]: University Press. pp. 29–31.
- 1 2 Feinstein, Alan (1973). African revolutionary; the life and times of Nigeria's Aminu Kano. [New York] Quadrangle. p. 50. ISBN 978-0-8129-0321-8.
- ↑ "Hostels". www.barewacollege1.0fees.net.
- ↑ Vargas, Dale (18 September 2002). "EFA: The Sardauna's Game". EFA website. Eton Fives Association. Archived from the original on 8 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ "Nigeria's Heads of Government: 1960 to present". Nigeria-consulate-atl.org. Consulate General of Nigeria. Archived from the original on 22 May 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ "General Murtala Mohammed". Online Nigeria Portal. Archived from the original on 26 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ "Nigeria's Heads of Government: 1960 to present". Nigeria-consulate-atl.org. Consulate General of Nigeria. Archived from the original on 22 May 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ Rasheed, Olawale; Dapo Falade; Festus Ojudun (24 April 2007). "Umar Yar'Adua: White pap from black pot". Nigerian Tribune. African Newspapers of Nigeria Plc. Archived from the original on 29 September 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ Agbo, Nats Onoja (2 January 2011). "Ibrahim Dasuki at 87, Remembering A Legendary Ruler". The Guardian (Nigeria). Retrieved 7 January 2011.
- ↑ "Emir of Gombe dies at 76". P.M. News. 27 May 2014. Retrieved 23 June 2014.
- ↑ Adeolu (2 March 2017). "MOHAMMED, Hon. Justice Bello". Biographical Legacy and Research Foundation. Retrieved 3 April 2020.
- ↑ "Alhaji Abdulkadir Ahmed (Late)". Central Bank of Nigeria. Retrieved 2 March 2010.
- ↑ "el-Rufai Speech To The Senate: You Asked For Bribe". Segun Toyin Dawodu. 6 October 2003. Archived from the original on 14 December 2010. Retrieved 7 January 2011.
- ↑ Orintunsin, Jide; Kola Ologbondiyan. "Former NPN Scribe, Suleiman Takuma, Is Dead". This Day Online. Leaders & Company Limited. Archived from the original on 27 September 2007. Retrieved 5 May 2007.
- ↑ Literatures in African languages : theoretical issues and sample surveys. Cambridge; New York: Cambridge University Press. 1985. ISBN 978-0-521-25646-9.