Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Barewa College

Di yinɛ Wikipiidia
Barewa College
college
Inception1921 Dɛmisim gbɛlima
CountryNigeria Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityZaria Dɛmisim gbɛlima
LocationKaduna state Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location11°5′7″N 7°41′56″E Dɛmisim gbɛlima
Language of work or nameEnglish Dɛmisim gbɛlima
Language usedEnglish Dɛmisim gbɛlima
Map

Barewa College anɛ sakur kanɛ bɛ Zaria, Kaduna State, Nigeria yayaꞌaŋ baba. British Governor General Hugh Clifford, da sinꞌiŋ sakur la yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayinne(1921) la ni, sakur la yʋꞌʋri da anɛ Katsina College sinꞌiŋirin la.[1] Yʋꞌʋr la tiaknɛ lɛbisi buon ye Kaduna College yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pistanꞌ nɛ anii (1938) la ni, ka lɛ tiaki lɛb Government College, Zaria yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ awai (1949) la ni, ka yʋꞌm da lɛm tiaki li yʋꞌʋr la lɛbis Barewa College[1] dinɛ ka ba yʋꞌʋm buoni li zina la. Sakur la pɛɛs sakur titada dinɛ ka sakur bibis gbɛɛnd bɛ Nigeria yayaꞌaŋ baba, ka mɛ lɛ an sakur kanɛ ka di yʋꞌʋr yi hali ka nidib miꞌi di hali diŋ yi yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu(1960s) sinꞌisirin. Sakur la yʋꞌʋr yinɛ pamm ka di anɛ teŋ la nidib bɛdigʋ da naae sakur la ni ka yʋꞌʋm an nimbɛda zina la zug, nimbama anɛ Tafawa Balewa onɛ da Prime Minister of Nigeria diŋ yi yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu(1960) paae yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu(1966) la ni gɔsid Nigeria teŋtitada anaasi heads of state of Nigeria. Sakur la bɛni Gaskiya suorin dinɛ bɛ Tukur -Tukur Zaria sʋꞌʋlim baba la.[2]

Hugh Clifford, onɛ an British dim governor-general, sinꞌiŋ Katsina College sakur la nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayinne(1921) la ni. Emir Muhammadu Dikko da dɛgim mɛɛ li yiiga bɛ Katsina ka yɔꞌɔgi li yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyi nɛ ayi(1922) la ni. Ba da nɔk mɛɛb la nɛ maal dunia wʋsa tiɛnr nɛ zamisʋg ziꞌig  bɛ ba sʋꞌʋlim la ni. Ba da yisi li nɛ kɛŋ Kaduna ka li yʋꞌʋr yʋꞌʋm tiaki an Kaduna College, yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pistanꞌ nɛ anii(1938) la ni, ka da lɛm tiaki di yʋꞌʋr yee Government College, Zaria bɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ awai(1949) la ni. Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayuobu(1956) ni la k aba da nyɛ sakuyanam bɛdigʋ kena ka an sʋm la zug ba da lɛm tiak sakur la ydꞌdr yaꞌasi lɛ Zaria Secondary School.[2] Clifford yaꞌami nɛɛ o yee, dinɛ ke ka ba da sinꞌiŋ sakur la ka pʋdi li yʋꞌʋr la siki li nɛ Katsina  anɛ yee:

…Katsina in the ancient days la da anɛ dinɛ ka nidib da gɔsi li ka li an yʋꞌʋkanɛ mɔr gidima bɛdigʋ pamm din yi Muhammadan Emirates saŋa la wʋsa ka an sʋm pamm. M tɛnꞌes yee buudi malʋŋ kaŋa nar ye ti tuasi li. Yɛla ayi dinɛ pɛɛs anɛ ye, Katsina an tempʋʋg kanɛ an  tempʋʋg titaꞌar k aka an sʋm tis Emirates, laꞌam nɛ wala di pʋ kpiꞌie nɛ zidiga nam la dɔl zinꞌisia la nɛ Nigeria teŋsʋkɔ, ka dinzug ka di kaꞌe sʋm ka lɛm an daaʋŋi tis dasam nɛ puasada banɛ pesigi ba mɛŋi tis zamisʋg.[3]

Yiiga Northern Nigeria sakur (Northern Nigeria's first secondary school) kanɛ ka ba diꞌesid naꞌanam biis nɛ nidib biꞌela nwa banɛ na kpiꞌemnam nɛ ligdim biis maꞌa. Alhaji Ahmadu Bello, kanɛ da an nintirin bɛ Northern Nigeria (Premier of Northern Nigeria) ka da mɛ lɛm onɛ naae kakur kanla,labaar kanɛ ka o sɔbi digil ka di pianꞌadi o mɛŋ yɛla ye sakur la anɛ sakur kanɛ an naꞌabiis sakur o pianꞌa nɛ mamis nɛ sakur kanɛ ka British dim bɛ India (schools set up by the British in India) la.[3][4]

Sakur ya la yʋꞌʋ banɛ an tier zinꞌig anɛ Bello Kagara House, Lugard House, Clifford House, Dan Hausa House, Mallam Smith House, Nagwamatse House, Bienemann House, Mort House nɛ, later, Jafaru House nɛ Suleiman Barau House, ka ba da buoni li kʋdimin la ye New House A nɛ New House di mɛɛp saŋa.[5] Ya bama tunꞌe diꞌe sakur biis tusir yɛla yimʋ, bɛ Tudun Wadda yadagɔbʋg baba dinɛ dig saasi la ni.

Sakubikʋda banɛ naae ani

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Nimbɛda banɛ da naae sakur nwa ni anɛɛ

  1. 1 2 Vargas, Dale (18 September 2002). "EFA: The Sardauna's Game". EFA website. Eton Fives Association. Archived from the original on 8 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
  2. 1 2 "After 101 years, new challenges stare Barewa College in the face - Daily Trust". dailytrust.com. Retrieved 7 September 2023.
  3. 1 2 Bello, Ahmadu (1962). My life. Cambridge [England]: University Press. pp. 29–31.
  4. 1 2 Feinstein, Alan (1973). African revolutionary; the life and times of Nigeria's Aminu Kano. [New York] Quadrangle. p. 50. ISBN 978-0-8129-0321-8.
  5. ↑ "Hostels". www.barewacollege1.0fees.net.
  6. ↑ Vargas, Dale (18 September 2002). "EFA: The Sardauna's Game". EFA website. Eton Fives Association. Archived from the original on 8 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
  7. ↑ "Nigeria's Heads of Government: 1960 to present". Nigeria-consulate-atl.org. Consulate General of Nigeria. Archived from the original on 22 May 2007. Retrieved 5 May 2007.
  8. ↑ "General Murtala Mohammed". Online Nigeria Portal. Archived from the original on 26 April 2007. Retrieved 5 May 2007.
  9. ↑ "Nigeria's Heads of Government: 1960 to present". Nigeria-consulate-atl.org. Consulate General of Nigeria. Archived from the original on 22 May 2007. Retrieved 5 May 2007.
  10. ↑ Rasheed, Olawale; Dapo Falade; Festus Ojudun (24 April 2007). "Umar Yar'Adua: White pap from black pot". Nigerian Tribune. African Newspapers of Nigeria Plc. Archived from the original on 29 September 2007. Retrieved 5 May 2007.
  11. ↑ Agbo, Nats Onoja (2 January 2011). "Ibrahim Dasuki at 87, Remembering A Legendary Ruler". The Guardian (Nigeria). Retrieved 7 January 2011.
  12. ↑ "Emir of Gombe dies at 76". P.M. News. 27 May 2014. Retrieved 23 June 2014.
  13. ↑ Adeolu (2 March 2017). "MOHAMMED, Hon. Justice Bello". Biographical Legacy and Research Foundation. Retrieved 3 April 2020.
  14. ↑ "Alhaji Abdulkadir Ahmed (Late)". Central Bank of Nigeria. Retrieved 2 March 2010.
  15. ↑ "el-Rufai Speech To The Senate: You Asked For Bribe". Segun Toyin Dawodu. 6 October 2003. Archived from the original on 14 December 2010. Retrieved 7 January 2011.
  16. ↑ Orintunsin, Jide; Kola Ologbondiyan. "Former NPN Scribe, Suleiman Takuma, Is Dead". This Day Online. Leaders & Company Limited. Archived from the original on 27 September 2007. Retrieved 5 May 2007.
  17. ↑ Literatures in African languages : theoretical issues and sample surveys. Cambridge; New York: Cambridge University Press. 1985. ISBN 978-0-521-25646-9.