Bissa language
| Subclass of | Mande |
|---|---|
| Country | Burnkina Faso, Ghana, Togo |
| Ethnologue language status | 5 Developing |
Bissa (bɛɛ Bisa (yinnɛ), Bisan, Bissanno (babig)), anɛ Mande buudi banɛ bɛ yaꞌdagɔbʋg tɛnsʋk baba Burkina Faso, yaꞌdatiʋŋ-nyaꞌaŋ Ghana nɛ yaꞌdatiʋŋ baba Togo. Ba buudi pianꞌad Bissa,[1] anɛ Mande language buudi pianꞌad kanɛ wan pianꞌa siꞌeba bɛ Borgu Kingdom kʋdʋg kanɛ bɛ yaꞌnyaꞌaŋ-datiʋŋ Benin yaꞌnyaꞌaŋ-dagɔbʋg Nigeria, ka ba siꞌeba an Busa, Boko, nɛ Kyenga. Yʋʋr kanɛ ka lɛn mɔri buon Bissa nam anɛ Busansi, ka banɛ buon ala anɛ Mossi nɛ Kusasi pianꞌad ni, bɛɛ ban buol ye Busanga.
Yʋꞌʋr la sɔbid gbaʋŋin siꞌem anɛ Bissa. Siꞌeba mɛ sɔbidi li ye Bisa, ka Mossi pianꞌad ni an Busansi (babig) bɛɛ Busanga (yinnɛ); nwaꞌ bɛɛ li kɔnꞌ nɛ Bisa pianꞌad kanɛ bɛ Zambia bɛɛ Busa pianꞌad kanɛ bɛ Nigeria nɛ Benin la.
Tɛŋ widigir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Burkina Faso tɛŋin, ba pianꞌad Bissa bɛ Boulgou, Koulpélogo, nɛ Kouritenga tɛɛn banɛ bɛ Centre-Est Region, ka lɛn bɛ Bazaga nɛ Zoundwéogo sʋꞌʋlim nam banɛ bɛ Centre–Sud Region (Garango, Gomboussougou, Zabré, nɛ Tenkodogo tɛnpʋʋs), nɛ tɛŋ titɔndig baba linɛ bɛ Ganzargou Province Plateau-Central Region.
Ghana sʋꞌʋlim ni, ba pianꞌad Bissa bɛ Bawku Municipal District, siꞌeba mɛ bɛ districts nam anu banɛ bɛ Bawku traditional sʋꞌʋlim linɛ bɛ Upper East Region ka bam mɛ bɛ North East Region.
Togo tɛŋin, ba pianꞌad Bissa bɛnɛ Tône Prefecture linɛ bɛ Savanes Region la. Nidib siꞌeba mɛ pianꞌad Bissa bɛ Ivory Coast.
Laꞌasʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Bissa buudi ppianꞌad la an linɛ ka li yʋꞌʋr yi paalʋ bɛ Mande buudi nam banɛ bɛ Ghana nɛ Togo. Li paas nɛ Eastern Mande buudi pianꞌad ni, linɛ ka buudi babig pianꞌad paasi li pʋʋgin, banɛ ka ba pianꞌadi bɛ Volta River nɛ Borgu Kingdom, ka ba siꞌeba an Boko, Busa, Samo, nɛ Bokobaru.
Kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Bissa mɔr kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb anaasi:
- Barka bɛɛ Baraka (ka siꞌeba buon Eastern Bissa)
- Gormine bɛɛ Gourmyne pʋ lal nɛ Barka pianꞌad la ka ba pianꞌadi li YARGATENGA bɛɛ YARGATALA
- Lebre bɛɛ Zeba (ka siꞌeba buon Western Bissa)
- Leere (ka siꞌeba buon Northern Bissa)
Bissa buudi kanɛ ka ba pianꞌadi li zinꞌis bɛdigʋ anɛ Barka nɛ Lebre.
Bissa nidib banɛ bɛ yaꞌnyaꞌaŋ la pianꞌad anɛ Barka/Baraka. Banɛ bɛ yaꞌtuona la pianaꞌad anɛ Lebre/Zeba. Banɛ bɛ yaꞌtiʋŋ la pianꞌad anɛ Lere. Banɛ bɛ yaꞌdagɔbʋg la pʋ mɔr ye ban pianꞌad nɛ yinnɛ maꞌa nɛ.
Vowel nam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Front | Central | Back | |
| Close | i, ĩ | u | |
| Near-close | ɪ, ɪ̃ | ʊ, ʊ̃ | |
| Close-mid | e | o | |
| Open-mid | ɛ, ɛ̃ | ɐ, ɐ̃ | ɔ, ɔ̃ |
| Open | a, ã |
Consona nam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Labial | Alveolar | Palatal | Velar | ||
| Nasal | m | n | ɲ | ŋ | |
| Plosive | voiceless | p | t | k | |
| voiced | b | d | ɡ | ||
| Fricative | voiceless | f | s | ||
| voiced | v | z | |||
| Approximant | l | j | w | ||
| Trill | r | ||||
| Bissa alphabet | ||||||||||||||||||||||||||||||
| A | B | C | D | E | Ǝ | Ɛ | F | G | H | I | Ɩ | J | K | L | M | N | Ny | Ŋ | O | Ɔ | P | R | S | T | U | Ʋ | V | W | Y | Z |
| a | b | c | d | e | ǝ | ɛ | f | g | h | i | ɩ | j | k | l | m | n | ny | ŋ | o | ɔ | p | r | s | t | u | ʋ | v | w | y | z |
| Bissa-Barka Alphabet (Burkina-Faso)[3] | |||||||||||||||||||||||||||
| A | B | D | E | Ɛ | Ǝ | F | G | H | I | Ɩ | K | L | M | N | Ɲ | Ŋ | O | Ɔ | P | R | S | T | U | Ʋ | W | Y | Z |
| a | b | d | e | ɛ | ə | f | g | h | i | ɩ | k | l | m | n | ɲ | ŋ | o | ɔ | p | r | s | t | u | ʋ | w | y | z |
Pianꞌad mamisig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Phrase | Leere | Barka/Gourmyne | Lebre |
| Duoe wala | Domireh ki | Idomleki | |
| Kɛm na | bur | iahh | Eyaham |
| kuom | pi | hi | |
| Diib | forbile | hobile |
Lebre bɛɛ Lere pianꞌaginma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Duoe wala: Domireh ki (lɛbisig: Domireh zain)
- Nintaŋ an wala: Sundareh ki (lɛbisig: Sundareh zain)
- zaam/yʋꞌʋŋ an wala: Yirbaa ki (lɛbisig: Yirbaa zain)
- Pʋꞌʋs ya: Barka
- Anꞌsʋꞌʋm: Minga
- Kɛm na: Bur
- Kɛm: Ta
- Kɛn kɛn: An barka boi
- Man nɔŋif: Moi wam
Busa nɛ Boko dim banɛ bɛ Benin bɛɛ Nigeria
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Busa nɛ Boko dim, Bissa buudi ayiꞌ, yinnɛ bɛnɛ Nigeria ka yinnɛ bɛ Benin kpiꞌe nɛ Borgu, Nigerian zinꞌis banɛ an Niger, Kebbi nɛ Kwara nɛ Benin tɛɛns banɛ an Alibori nɛ Borgou.
Ban pianꞌad nɛ Busa (ka ba lɛn buoni ba Bisã) nɛ Boko (ka ba lɛn buoni ba Boo). Ba buon bama ye Bussawa bɛ Hausa pianꞌadin.