Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Bissa language

Di yinɛ Wikipiidia
Bissa language
language, modern language
Subclass ofMande Dɛmisim gbɛlima
CountryBurnkina Faso, Ghana, Togo Dɛmisim gbɛlima
Ethnologue language status5 Developing Dɛmisim gbɛlima

Bissa (bɛɛ Bisa (yinnɛ), Bisan, Bissanno (babig)), anɛ Mande buudi banɛ bɛ yadagɔbʋg tɛnsʋk baba Burkina Faso, yadatiʋŋ-nyaGhana nɛ yadatiʋŋ baba Togo. Ba buudi pianad Bissa,[1] anɛ Mande language buudi pianad kanɛ wan piana sieba bɛ Borgu Kingdom kʋdʋg kanɛ bɛ yanyaaŋ-datiʋŋ Benin yanyaaŋ-dagɔbʋg Nigeria, ka ba sieba an Busa, Boko, nɛ Kyenga. Yʋʋr kanɛ ka lɛn mɔri buon Bissa nam anɛ Busansi, ka banɛ buon ala anɛ Mossi nɛ Kusasi pianad ni, bɛɛ ban buol ye Busanga.

ʋr la sɔbid gbaʋŋin siem anɛ Bissa. Sieba mɛ sɔbidi li ye Bisa, ka Mossi pianad ni an Busansi (babig) bɛɛ Busanga (yinnɛ); nwa bɛɛ li kɔn nɛ Bisa pianad kanɛ bɛ Zambia bɛɛ Busa pianad kanɛ bɛ Nigeria nɛ Benin la.

Burkina Faso tɛŋin, ba pianad Bissa bɛ Boulgou, Koulpélogo, nɛ Kouritenga tɛɛn banɛ bɛ Centre-Est Region, ka lɛn bɛ Bazaga nɛ Zoundwéogo sʋʋlim nam banɛ bɛ Centre–Sud Region (Garango, Gomboussougou, Zabré, nɛ Tenkodogo tɛnpʋʋs), nɛ tɛŋ titɔndig baba linɛ bɛ Ganzargou Province Plateau-Central Region.

Ghana sʋʋlim ni, ba pianad Bissa bɛ Bawku Municipal District, sieba mɛ bɛ districts nam anu banɛ bɛ Bawku traditional sʋʋlim linɛ bɛ Upper East Region ka bam mɛ bɛ North East Region.

Togo tɛŋin, ba pianad Bissa bɛnɛ Tône Prefecture linɛ bɛ Savanes Region la. Nidib sieba mɛ pianad Bissa bɛ Ivory Coast.

Bissa buudi ppianad la an linɛ ka li yʋʋr yi paalʋ bɛ Mande buudi nam banɛ bɛ Ghana nɛ Togo. Li paas nɛ Eastern Mande buudi pianad ni, linɛ ka buudi babig pianad paasi li pʋʋgin, banɛ ka ba pianadi bɛ Volta River nɛ Borgu Kingdom, ka ba sieba an Boko, Busa, Samo, nɛ Bokobaru.

Bissa mɔr kɔnɔb kɔnɔb anaasi:

  1. Barka bɛɛ Baraka (ka sieba buon Eastern Bissa)
  2. Gormine bɛɛ Gourmyne pʋ lal nɛ Barka pianad la ka ba pianadi li YARGATENGA bɛɛ YARGATALA
  3. Lebre bɛɛ Zeba (ka sieba buon Western Bissa)
  4. Leere (ka sieba buon Northern Bissa)

Bissa buudi kanɛ ka ba pianadi li zinis bɛdigʋ anɛ Barka nɛ Lebre.

Bissa nidib banɛ bɛ yanyaaŋ la pianad anɛ Barka/Baraka. Banɛ bɛ yatuona la pianaad anɛ Lebre/Zeba. Banɛ bɛ yatiʋŋ la pianad anɛ Lere. Banɛ bɛ yadagɔbʋg la pʋ mɔr ye ban pianad nɛ yinnɛ maa nɛ.

Front Central Back
Close i, ĩ u
Near-close ɪ, ɪ̃ ʊ, ʊ̃
Close-mid e o
Open-mid ɛ, ɛ̃ ɐ, ɐ̃ ɔ, ɔ̃
Open a, ã
Labial Alveolar Palatal Velar
Nasal m n ɲ ŋ
Plosive voiceless p t k
voiced b d ɡ
Fricative voiceless f s
voiced v z
Approximant l j w
Trill r

[2]

Bissa alphabet
A B C D E Ǝ Ɛ F G H I Ɩ J K L M N Ny Ŋ O Ɔ P R S T U Ʋ V W Y Z
a b c d e ǝ ɛ f g h i ɩ j k l m n ny ŋ o ɔ p r s t u ʋ v w y z
Bissa-Barka Alphabet (Burkina-Faso)[3]
A B D E Ɛ Ǝ F G H I Ɩ K L M N Ɲ Ŋ O Ɔ P R S T U Ʋ W Y Z
a b d e ɛ ə f g h i ɩ k l m n ɲ ŋ o ɔ p r s t u ʋ w y z
Phrase Leere Barka/Gourmyne Lebre
Duoe wala Domireh ki Idomleki
Kɛm na bur iahh Eyaham
kuom pi hi
Diib forbile hobile

Lebre bɛɛ Lere pianaginma

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
  • Duoe wala: Domireh ki (lɛbisig: Domireh zain)
  • Nintaŋ an wala: Sundareh ki (lɛbisig: Sundareh zain)
  • zaam/yʋʋŋ an wala: Yirbaa ki (lɛbisig: Yirbaa zain)
  • ʋs ya: Barka
  • Anʋm: Minga
  • Kɛm na: Bur
  • Kɛm: Ta
  • Kɛn kɛn: An barka boi
  • Man nɔŋif: Moi wam

Busa nɛ Boko dim banɛ bɛ Benin bɛɛ Nigeria

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Busa nɛ Boko dim, Bissa buudi ayi, yinnɛ bɛnɛ Nigeria ka yinnɛ bɛ Benin kpie nɛ Borgu, Nigerian zinis banɛ an Niger, Kebbi nɛ Kwara nɛ Benin tɛɛns banɛ an Alibori nɛ Borgou.

Ban pianad nɛ Busa (ka ba lɛn buoni ba Bisã) nɛ Boko (ka ba lɛn buoni ba Boo). Ba buon bama ye Bussawa bɛ Hausa pianadin.

  1. Lewis, 2009
  2. Vanhoudt, Bettie (1999). Lexique Bisa-Français. Mandenkan.
  3. SIL 2016.