Eastern Region
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Capital | Koforidua |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Located in time zone | Greenwich Mean Time |
| Coordinate location | 6°30′0″N 0°30′0″W |
| Email address | mailto:easternghana@yahoo.com |
| Official website | http://www.easternregion.gov.gh/ |

Eastern Region bɛnɛ Ya-yaꞌaŋ Ghana sʋꞌʋlim ka anɛ administrative region nam pii nɛ ayuobu banɛ bɛ Ghana la yinnɛ. Eastern region Ya-Yaꞌaŋ titɔdig anɛ Lake Volta kuom la, ka li datiʋŋ an Bono East Region nɛ Ashanti region, ka li Ya-tuona titɔndig lɛn an Ashanti region, ka li dagɔbʋg an Central region nɛ Greater Accra Region. Akans buudi la an banɛ zu'oe bɛ Eastern region, ka Akan, Ewe, Krobo, Hausa nɛ naꞌasaal an buudi pianꞌad banɛ ka nidib bɛdegʋ pianꞌad ani. Eastern Region tɛmpʋʋg anɛ Koforidua. Eastern region ka Akosombo dam bɛ ka linɛ sʋŋidi ba daꞌa diib anɛ naꞌasaa bugum linɛ buon electricity generation la. Eastern region tɛŋgbaʋŋ bɛn labisim anɛ 19,323 square kilometres, ka lin anɛ wʋʋ anii nɛ pʋdigir yinne kɔbʋga pʋʋgin (8.1%) Ghana tɛŋgbaʋŋ sʋꞌʋlim wʋsa.[1][2][3]
Kuꞌom tʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Naꞌasaa bugum, Akosombo kuom la bɛdegʋ yitnɛ zinꞌis atanꞌ bama: the Black Volta; White Volta nɛ Red Volta ka Akosombo kuom nwa pʋbʋdi kpɛꞌɛd Gulf of Guinea linɛ bɛ Atlantic Ocean.[4] Akosombo Dam da siꞌiŋ tʋʋma nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai, nɛ pisyuobu nɛ anu 1(965), li da anɛ Volta River dim tʋʋma. Kɔlʋg la zuluŋ anɛ nɔbir yakir kɔbʋs naasi nɛ pisnaasi nɛ anaasi (440 ft same as134 m). Li kuom la mɔr paŋi yaŋidi vɛꞌɛgid naꞌasaa bugum wʋʋ kɔbʋs wai nɛ piiga nɛ ayiꞌ (912 megawatts). Kɔlʋg la vɛꞌɛgid naꞌasaa bugum kɛn tɛŋkanɛ ka daꞌ diib zuꞌoe aniꞌ linɛ an Tema la.
Akosombo naꞌasaabugum tʋʋma la zuꞌoeya: hydroelectric dam bɛ Lake Volta, Akosombo ni la, Eastern region, Akosombo canyon. Ban da maal kɔlʋg Volta Basin la da kɛ ka li nyaꞌaŋ ka ba da maal Lake Volta. Lake Volta anɛ dunia wʋsa kɔlʋg titaꞌar kanɛ ka ninsaal maal ka lin lus tɛŋ bɛn siem anɛ tusanii, kɔbʋs nu, nɛ ayiꞌ (8,502 square kilometres bɛɛ 3,283 sq mi), ka lin anɛ atanꞌ nɛ pʋdigir ayuobu kɔbʋga pʋʋgin (3.6%), Ghana tɛŋgbaʋŋ pʋʋgin.[5]
Gbaʋŋ zamisʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Senior High School nam
· Abetifi Presbyterian senior High School
· Abetifi technical school
· Abetifi vocational institute
· Abuakwa state college
· Abuakwa State College
· Aburi Girls' Senior High School
· Aburi Presby Senior High
· Adeisu Presbyterian Senior High School
· Adukrom Presbyterian Senior High Technical School
· Akim Oda Senior High School
· Akim Achiase Senior High School
· Akim Swedru Senior High School
· Akro Senior High Technical School, Odumase Krobo
· Akwamuman Senior High School
· Akosombo International School
· Anum Presby Senior High School
· Asafo senior high
· Asamankese Senior High School
· Asesewa Senior High School
· Akuse methodist senior high school
· Akro senior high School
· Asuom Senior High School
· Begoro Presbyterian Senior High School
· Benkum Senior High School
· Boso Senior High Tech School
· Donkorkrom Agric Senior High School
· Ghana Senior High School, Koforidua
· H'Mount Sinai Senior High School
· Islamic girls senior high
· Kibi Secondary Technical Senior High School
· Klo Agogo Senior High School
· Koforidua Senior High Technical School
· Krobo Girls Senior High School
· Kwabeng Anglican Senior High and Technical School
· Legacy Girls' College, Akuse
· Mangoase Senior High School
· Manya Krobo Senior High School
· Methodist Girls' High School (Mamfe)
· Akuse Methodist Senior High Technical School
· Mpraeso Senior High School
· New Abirem Senior High School
· New Juaben Senior High Commercial School
· New Nsutam Senior High School
· Nifa Senior High School
· Nkawkaw Senior High School
· Nkwatia Presby Senior High School
· Ofori Panin Senior High School
· Okuapeman Senior High School
· Osino Senior High School
· Oti Boateng Senior High School
· Oyoko Methodist Senior High School
· Presbyterian Senior High School, Akuapim-Mampong
· Presbyterian Senior High Technical School, Adukrom
· Pope John Senior High School and Minor Seminary
· Saint Francis Senior High School
· Saviour Senior High School
· Sekyere SDA Senior High School
· Somanya Senior High Technical School.
· St Fidelis Senior High School
· St Matins Senior High School
· St Paul's Senior Secondary School
· St. Peter's Boys Senior High School
· St Roses Senior High (Akwatia)
· St Stephens senior and technical
· St Thomas Senior High Technical School, Asamankese
· Suhum Presbyterian Senior High School
· Suhum Senior High and Technical School
· W.B.M.Zion Senior High School, Old Tafo,
· Yilo Krobo Senior High School
Pʋꞌʋsim la na nyaŋi nwɛꞌɛ nyɔꞌɔg ye ba mɔr sakurnam ka sieba an Hecta School Complex, linɛ da pinꞌil nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobu nɛ ayiꞌ (1962), ka sieba lɛn paas.
Kɔliginam
· Kibi Presbyterian College of Education
· Presbyterian College of Education, Akropong
· Presbyterian Women's College of Education
· Mount Mary College of Education, Somanya
· Seventh Day Adventist College of Education, Asokore
· Abetifi Presbyterian College of Education
University nam
· Ashesi University
· All Nations University
· University College of Agriculture and Environmental Studies
· Koforidua Technical University
· Presbyterian University College (Abetifi Kwahu)
· Presbyterian University college (Akropong)
District nam
District tiaꞌasʋg
Ba da nwaae Achiase District nɛ yi Birim South District linɛ da bɛ la ka pinꞌil o tʋʋma yʋʋma tusayiꞌ nɛ piiga nɛ awai, yʋʋm paal nwadig, dabisa pisi nɛ ayiꞌ daar (22 February 2019).[6] Afram Plains District mɛ pʋdʋg nɛ zinꞌis ayiꞌ ka ba tiaki li yʋꞌʋr yɛ Kwahu Afram Plains North District ka li tɛnpʋʋg an Donkorkrom, nɛ Kwahu Afram Plains South District ka li tɛnpʋʋg an Tease. Akuapim South District, East Akim District nɛ Kwahu West Districts nyɛ nɔbigiri yʋꞌʋn anɛ Municipal ka Birim Central Municipal District linɛ nan an paal la. Districts paala sieba an Akyemansa District nɛ Kwahu East District. Manya Krobo District mɛ pʋdʋgnɛ yʋꞌʋn an Lower Manya Krobo District nɛ Upper Manya Krobo District.[7]
Din pu' si'em
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Region la tʋmmi li tʋʋma nɛ dɔlisid local government system. Ka lin paꞌal siem la anɛ yɛ, region la pʋdʋg nɛ MMDA's ban pistanꞌ nɛ atanꞌ (33), ka nidib la mɛŋ gaŋi ba kpɛɛm. MMDA's la da nɔbigi yii awai nii paae piiga nɛ anu (9 to 15), yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ anii la (1988); ka lɛn nɔbigi yi piiga nɛ anu la nii kɛŋ piiga nɛ ayɔpɔi (15 to 17) yʋʋm tusayiꞌ nɛ anaasi la (2004); ka lɛŋ yi piiga nɛ ayɔpɔi kɛŋ paae pisi nɛ ayinne (17 to 21) yʋʋm tusayiꞌ nɛ anii la (2008); li da lɛn nɔbigi yi pisi nɛ yinne la kɛŋ paae pisi nɛ ayuobu (21 to 26) yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ ayiꞌ la (2012); li pʋ yʋʋgɛ ka li yi pisi nɛ ayiꞌ kɛŋ pistanꞌ nɛ atanꞌ (26 to 33) yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ anii la (2018).
| District | Capital | Constituency | Member of Parliament | Party |
|---|---|---|---|---|
| Abuakwa North Municipal | Kukurantumi | Abuakwa North | Gifty Twum Ampofo | NPP |
| Abuakwa South Municipal | Kibi | Abuakwa South | Samuel Atta Akyea | NPP |
| Achiase | Achiase | Achiase | Kofi Ahenkorah Marfo | NPP |
| Akuapim North Municipal | Akropong | Akropong | Nana Ama Dokua Asiamah Adjei | NPP |
| Akuapim South | Aburi | Akwapim South | Osei Bonsu Amoah | NPP |
| Akyemansa | Ofoase | Ofoase-Ayirebi | Kojo Oppong-Nkrumah | NPP |
| Asene Manso Akroso | Manso | Asene Akroso Manso | George Kwame Aboagye | NPP |
| Asuogyaman | Atimpoku | Asuogyaman | Thomas Nyarko Ampem | NDC |
| Atiwa East | Anyinam | Atiwa East | Abena Osei Asare | NPP |
| Atiwa West | Kwabeng | Atiwa West | Kwesi Amoako Atta | NPP |
| Ayensuano | Coaltar | Ayensuano | Teddy Safori Addi | NDC |
| Birim Central Municipal | Akim Oda | Akim Oda | Alexander Akwasi Acquah | NPP |
| Birim North | New Abirem | Abirem | John Frimpong Osei | NPP |
| Birim South | Akim Swedru | Akim Swedru | Kennedy Osei Nyarko | NPP |
| Denkyembour | Akwatia | Akwatia | Henry Yiadom Boakye | NDC |
| Fanteakwa North | Begoro | Fanteakwa North | Kwabena Amankwa Asiamah | NPP |
| Fanteakwa South | Osino | Fanteakwa South | Kofi Okyere-Agyekum | NPP |
| Kwaebibirem Municipal | Kade | Kade | Alexander Agyare | NPP |
| Kwahu Afram Plains North | Donkorkrom | Afram Plains North | Betty Crosby Mensah | NDC |
| Kwahu Afram Plains South | Tease, Ghana | Afram Plains South | Joseph Appiah Boateng | NDC |
| Kwahu East | Abetifi | Abetifi | Bryan Achemapong | NPP |
| Kwahu South | Mpraeso | Mpraeso | Davis Ansah Opoku | NPP |
| Kwahu West Municipal | Nkawkaw | Nkawkaw | Joseph Frimpong | NPP |
| Lower Manya Krobo Municipal | Krobo Odumase | Lower Manya | Ebenezer Okletey Terlabi | NDC |
| New Juaben North Municipal | Effiduase | New Juaben North | Kwasi Boateng Adjei | NPP |
| New Juaben South Municipal | Koforidua | New Juaben South | Michael Okyere Baafi | NPP |
| Nsawam Adoagyire Municipal | Nsawam | Nsawam Adoagyiri | Frank Annoh-Dompreh | NPP |
| Okere | Adukrom | Okere | Daniel Botwe | NPP |
| Suhum Municipal | Suhum | Suhum | Kwadjo Asante | NPP |
| Upper Manya Krobo | Asesewa | Upper Manya | Bismark Tetteh Nyarko | NDC |
| Upper West Akim | Adeiso | Upper West Akim | Frederick Obeng Adom | NPP |
| West Akim Municipal | Asamankese | Lower West Akim | Charles Acheampong | NPP |
| Yilo Krobo Municipal | Somanya | Yilo Krobo | Albert Tetteh Nyakotey | NDC |
Zin'ivɛnlla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Aburi Botanical Garden
- Boti Waterfalls
- Akosombo Dam
- Shai Hills Resource Reserve
- Umbrella Rock
- Atewa Range Forest Reserve
- Lake Volta
- The Big Tree at Oda
- Tetteh Quarshie Cocoa Farm
- Bead Factory
- Dodi Island
- Adomi Bridge
- Akaa Waterfalls
- Ghana Bike and Hike Tours
- Kwahu plateau
- Akwawa Mountain Peak
Nintitada banɛ yi region la ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| # | Citizen | Settlement |
|---|---|---|
| 1 | Nana Akufo-Addo | Kibi |
| 2 | Seth Terkper | Krobo Odumase |
| 3 | George Boateng | Nkawkaw |
| 4 | Dr. J. B. Danquah | Kibi |
| 5 | Samuel Wilberforce Awuku-Darko | Suhum |
| 6 | Frederick W. K. Akuffo | Akropong |
| 7 | Thomas Teye Partey | Krobo Odumase |
| 8 | Okyehemaa Nana Dokua Adutwumwaa | Kibi |
| 9 | Osagyefuo Amoatia Ofori Panin | Kibi |
| 10 | Ken Ofori-Atta | Kibi |
| 11 | Samuel Atta Akyea | Kibi |
| 12 | Hackman Owusu Agyemang | Koforidua |
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://web.archive.org/web/20170704052607/http://ghana.gov.gh/index.php/governance/regional-ministers
- ↑ https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/
- ↑ https://web.archive.org/web/20130118104039/http://www.ghanadistricts.com/region/?r=4
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Region_(Ghana)#CITEREFFobil2003
- ↑ https://www.britannica.com/topic/Akosombo-Dam
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Newly-created-Achiase-district-inaugurated-725396
- ↑ https://web.archive.org/web/20130324201647/http://www.ghananation.com/Eastern/