Economic community of West Africa States (ECOWAS)
| Inception | 28 Sigsaa/Nwadisayuobʋ 1975 |
|---|---|
| Official name | Economic Community of West African States, Communauté économique des États de l’Afrique de l’Ouest, Comunidade Económica dos Estados da África Ocidental |
| Native label | Westafrikanische Wirtschaftsgemeinschaft |
| Field of work | economic integration, military policy |
| Chairperson | Bola Tinubu |
| General secretary | Omar Touray |
| Official language | français, English, português |
| Located in the administrative territorial entity | West Africa |
| Partnership with | International Fund for Agricultural Development |
| Headquarters location | Abuja |
| Official website | http://www.ecowas.int |
| Official observer status in organization | General Assembly of the United Nations, International Organization for Migration |
Economic community of West Africa States (ECOWAS) kanɛ ka ti mɛn miꞌ bɛɛ buon ye CEDEAO bɛ French nɛ Portugueespianꞌadin anɛ laꞌasug kanɛ ka sʋꞌʋllim nam kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb piiga nɛ ayi gɔmminam banɛ ziꞌe tis pɔlitis nɛ economic yɛla la laꞌas taaba ziꞌel ka di bɛ West Africa nwa sʋꞌʋlim. ECOWAS tuongatib kuda nɛ paꞌala la, wʋsa yaꞌa laꞌas taaba, ba kanl anɛ wʋʋ million pisnu nɛ yinne ka ECOWAS mɛ mɔr nidib ka ba kanl aan wʋʋ miliyɔn kɔbis naasi nɛ pis nɛ anaasi ka paꞌada bɛ.[1]
Yɛlkpanꞌ kanɛ yɛla ka temis pii ne ayi bama da laꞌasi zꞌel ECOWAS Union la, anɛ ye di sʋꞌʋŋ ka ba nyaꞌaŋidi laꞌasid taaba gbanꞌad banɛ na niŋ siꞌem nyaꞌaŋɛ zanli ba mɛŋ ka paamid sʋŋir yit taaba sanꞌan ka di sʋꞌʋŋidi ba nidibi ba sʋꞌʋlim naming, wʋʋ ban na mɔr daꞌa titaꞌar kanɛ ba sʋꞌʋlim nam la wʋsa na nyaꞌaŋidi laꞌasidi kpimisid, ka mɛꞌgʋꞌʋd economy nɛ ba kpimisʋg nam pʋʋgʋn. Ba pʋntɛnꞌɛr kanɛ mɛ da lɛn paas anɛ ye ba yaꞌa laꞌas di na sʋꞌʋŋ ka ba tiaki ba nidib la bɛlisim ka mɛ na sʋꞌʋŋ ka ba Economy nɔbig. [2] Waꞌadis Anu la dabis pis nɛ anii, yuum tusir nɛ kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anu la ni ka ba da ziꞌel laꞌasʋg nwa nɛ zabina banɛ paꞌan nɔɔryinɛ, ka Union nwa yɛlkpan da anɛ ye di laꞌas temis pii nɛ ayi la ka ba kpimis taaba nɔbig. Ba da lɛn lɛbigi ba gbanꞌar la, ka ba wʋsa da len siaki di, ka tik nʋꞌʋsi waꞌadis ayuopɔi la dabis pis nɛ anaasi, yʋʋm tʋsir nɛ kɔbis wai nɛ piswai nɛ atan la ni, bɛ Cotonou, dinɛ aan Benin tempʋʋg titaꞌar la.[3]
ECOWAS's ziꞌelis kanɛ da yi yiiga na, da anɛ ye ba nyɛm taaba ka ba aan yinne, ka mɔr nɔŋilim nɛ nimbaaanlzɔɔr tis taaba, ka an banɛ na nyaꞌaŋɛ maal siꞌel nami ba mɛŋ, ka mɔri alasi tʋm sig, nɛ nɔɔryine ka siakidi gbanꞌar sum nam ka daauŋ kae, ka ziꞌen din na niŋ sʋŋ ka sieba kʋ nɔki saalib vʋm ka di lieb zaalim. Ba bɔɔdim lɛm amnɛ ye ba siak ka dɔlisidi ba tɛɛns wadanami gaansidi ba tuongatib.( leadership by election)[4]
Bʋn yinne kanɛ aan nyain bɛ ECOWAS's laꞌasugʋn nɛ ba gbanꞌasa namin la anɛ ye ba gbanꞌar yinne anɛ ye, suor bɛ ka ba tɛɛns la nidib na nyaꞌaŋɛ keŋ tɛɛns banɛ wʋsa ka bɔɔd, maan zud nɛ ba taab ka gbanꞌe gbanꞌasanam, nɛꞌɛŋɛ anɛ dinɛ ka ba da nami di bɛnɛ yuum tusa ayi nɛ piiga nɛ awai la ni ka di na bɛ ala keŋ paae yuum tusa ayi nɛ piis nɛ awai la ni. Suori kaŋa basib la anɛ ye di kɛ ka ECOWAS sʋꞌʋlim dim nyaꞌaŋɛ ken taaba tɛɛns ka gbaꞌar bɛɛ daauŋ kʋ bɛ tis ba.[5] Nɛꞌɛŋɛ anɛ dinɛ ka ba gɔs ye di na sʋŋi dʋꞌʋs ka kpɛmis ti zinꞌins nam la wʋʋ ti tourist industry nam la.[6]
ECOWAS's tʋm kpɛŋ yinne mɛ anɛ ye di gɔsidi a zinꞌinbaanlim yɛla ECOWAS sʋꞌʋlim wʋsa ni.
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yuuma tusa ayi nɛ pis nɛTɛɛns banɛ bɛ ECOWAS Pʋʋgʋn anaꞌasi la nii, tɛɛns wʋʋ Niger, Burkina Faso nɛ Mali banɛ ka ba gɔmmina tuongatib aan soogianam, ka ti buonnɛ ba nasaalin ye military, da laꞌas taaba ka ye ban yisi ba mɛŋ m yi dinɛ anɛ ECOWAS pʋʋgun, ka di dɔlisnɛ ban da ye fsoogianam nwa pʋ dɔlisid suor kanɛ nar lieb gɔmmina naꞌam la zug. [7] [8]Ba yib la da sinꞌg tʋʋma nɛ, yʋʋmpal nwadig la dabis pis nɛ awai daar yʋʋm tʋsa ayi nɛ pis nɛ anu la ni. Teŋs bama atan nwa mɛ keŋ laꞌas taaba lieb yinne dinɛ bɛ di kɔnꞌɔ nɛ ECOWAS[9].
Nannanna ECOWAS anɛ sʋꞌʋlim pii nɛ ayi din, teŋ bama ani, temis anu pianꞌandɛ French, ka temis anu mɛ pianꞌad English ka ayi banɛ kpɛlim la pianꞌad Portugees. Sʋꞌʋlim banɛ wʋsa laꞌasid nɛ ECOWAS la, anɛ banɛ da laꞌas pinꞌilugʋn sa, ziꞌel di, sigsaa nwadig la, yʋʋm tʋsir nɛ kɔbis nwai nɛ pisyɔbɔi nɛ anu saŋa sa. Cape verde maꞌaa da laꞌas nɛ ba yʋʋm tʋsir nɛ kɔbis wai nɛ piyuobɔi nɛ ayuopɔi la ni. [10]
Morocco da yi Fʋlʋnfʋk wadigin la, dinɛ aan bʋrinya nyaŋ wadis ayi la ni, yʋʋm tʋsa ayi nɛ piini ayɔpɔi la ni na, nɛ gbaʋŋo ka ye ba tis suor ka O paꞌas ECOWAS. ECOWAS tuongatib da tik nʋꞌʋg tis gbaʋg la, yʋʋm kanɛ nɔɔ,sigir wadigin la. Din nyaŋ la, dabeim da kpɛn ECOWAS tuongatib ye ba yaꞌa bas suor ka Morocco kpɛn na, Morocco na faan ba daꞌ la, ka daꞌ la na pɛɛl nɛ ba laꞌad maꞌaa.
Temis banɛ yisi ba mɛŋ yi ECOWAS pʋʋgin bɛɛ banɛ ka ECOWAS yisi ba
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Mauritania, teŋ kanɛ pianꞌadi Arabic la da anɛ teŋ kanɛ da bas ECOWAS ziꞌel nam, yʋʋm tʋsir nɛ kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayɔpɔi la ni, ka da yi dinɛ anɛ ECOWAS pʋʋgin, samanpiid wadig la ni, burinya wadig la, yʋʋm tʋsa ayi la ni. Mauritania da sɔb gbaʋŋ ye o kpɛn ECOWAS yaꞌas Mɔtʋal wadig kanɛ ka mɛ tʋnꞌe yɛl ye burinya nyaŋ wadisanii la.
Mali anɛ teŋ yinne kanɛ da bɛ ECOWAS, ka ECOWAS da yis o, burinya nyaŋ wadis anu la ni, dinɛ aan sigsaa wadgin la, dabis pistan daar, yʋʋm tʋsayi nɛ pis nɛ yinne la ni ka di dɔlisinɛ soogianamɛ da duꞌoe faan gɔmmina naꞌam la zug. Guninea mɛ anɛ teŋ kanɛ ka ECOWAS da len kaadi ba yis ECOWAS pʋʋgin burinya nyaŋ wadisa awai kanɛ ka ti buon ye sɛnlʋg la, dabisa anii daar, bɛ yʋʋm tʋsayi nɛ yʋʋm pis nɛ yinne la ni mɛn ka din mɛ anɛ sooginam naꞌamɛ da gɔmmina naꞌam zug, tʋbtɛɛgir da bɛ tis teŋ bama ayi la, wadisa awai la dabis piiga nɛ ayoubʋ daar. Mali da gbanꞌe ye ba yɔ ba titɔndis wʋsa ka di aan ye ban mɛ maal siꞌeli la lɛbis ECOWAS gbanꞌe ye ba kʋ nyaꞌaŋɛ gaans ba gɔmmina tuongatib asɛ ba gʋr ti paae yʋʋma anaasi la zug. EWCOWAS mɛ da lɛn yis Burnkina Faso ECOWAS pʋʋgin, bʋrinya nyan wadig la dabis piis nɛ anii, yʋʋm tʋsa ayi nɛ pis nɛ ayi la ni ka di anɛ ye soogianamɛ faan gɔmmina naꞌam zanl la yɛla. ECOWAS mɛ da lɛn yis Niger ba sʋꞌʋlumin ka din mɛ anɛ ba soogianam la da faan gɔmmina naꞌam, ECOWAS da vɔlisi ba ye ba yaꞌa pʋ bas ka Mohamed Bazoum lɛbi aan ba gomina, ba na kɛ ECOWAS fuudim la keŋ tɛɛgi ba tʋba kɛ yɛla kenna tis Niger teŋ dim. ECOWAS da lɛn yo titɔndis banɛ bɛ agɔl nɛ teŋin wusa din na niŋ siꞌem ka Niger na paam tʋtɛɛgir nɛ tɔɔg. Tɛɛns banɛ bɛ nɛ ECOWAS da pʋ lɛn mɔr siꞌel maan nɛ Niger nɛ o nidiba. Burinya nyaŋ wadis awai dabis pii nɛ ayɔbʋ daar, yʋʋm tʋsa ayi nɛ piis nɛ atan la nii, Niger, Mali nɛ Burnkina Faso fuudim la,da laꞌas taaba buol ba mɛŋ ye Alliance of Sahel States ka aan AES giŋa la ye ba gʋ ECOWAS vɔlisi ba ye O fuudim kpɛnꞌ Niger teŋin diꞌe gɔmina naꞌam la lɛbis tis onɛ ka teŋ la dim daa gan la. Niger fuud kpɛɛm onɛ aan gomina la da yinna gbaʋg wɔk ye ECOWAS yis vɔlisʋg nɛ tubtɛɛgir kanɛ ka ba nɔk tis ba teŋ la. Burinya wadig la ni, yʋʋm tʋsa ayi nɛ piis nɛ anaꞌasi la ni, ECOWAS tuongatib da lɛn zinꞌin ka gbanꞌar ba naar gbanꞌar kati nwae Mali, Burnkina Faso nɛ Niger yis ba mɛŋ ka pʋ lɛn paꞌas ECOWAS ka laꞌas taaba bɛ nɛ dinɛ anɛ AES. Bashiru Diomaye Faye onɛ aan Senegal dim gɔmina la da ye on nan kpɛlim pianꞌadi tis Mali, Niger Burnkina Faso fuudim la ye ba kpɛlim bɛ dinɛ anɛ ECOWAS Pʋʋgin, ka maaligim maal dinɛ ka ye AES La. ECOWAS tuongat onɛ ka o yʋꞌʋr buon ye Bola Tinubu da ye di an sida ye ECOWAS tuongatib gɔs din na niŋ siꞌem ka ba nyaꞌaŋi mɔr sʋꞌʋlim atan bama lɛb ECOWAS na. Banɛ aan Foreign Ministers tisid Alliance of Sahel states la, da zinꞌin Burinya nyaŋ wadig la ni dabis piis nɛ ayuobʋ, yʋʋm tʋsa ayi nɛ piis nɛ atan la ni bɛ Ouagadougou nɛ pʋtɛnꞌɛr ba na ti mɔr pianꞌʋk nɛ ECOWAS. Foreign Ministers nwa da kʋs ya ye bɛog daarɛ ba na mɔr sɔns nɛ ECOWAS kati wae ba lɛbʋg na yɛla.
LABAA KUDA
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]ECOWAS pinꞌilnɛ nɛ French, British nɛ Portuguees banɛ da sɔꞌe ti nɛ Liberia. Tinami da paami ti mɛŋi naae la, di da tɔi tis Africa sʋꞌʋlim bɛdigʋ dim nɛ ban na nyaꞌaŋɛ gɔs ka asʋꞌɔemɛŋ la tʋm ba sʋꞌʋlim namin. Sʋꞌʋlim nam la bɛdigʋ da kʋ nyaꞌaŋɛ maali ba mɛŋ yɛla ban gʋlʋmm nɛɛ, ka di a nar ye ba laꞌas taaba sʋŋ maal taaba yɛla di na niŋ siꞌem ka ba sʋꞌoe ba mɛn din yɛla ka ECOWAS da nam ka nan kpɛlim bɛ.
Sʋꞌʋlim nam kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb nwa da laꞌas taaba nam ECOWAS nwa nɛ, sigsaa nwadig la dabis piis nɛ anii daar, yʋʋm tʋsir nɛ piis yɔpɔi nɛ anu. Din nyaŋ la, ba da lɛm zinꞌin tias ziꞌelis ECOWAS tʋm kpɛʋŋ ayinɛ anɛ di lɛn gɔsidi ti sʋꞌʋlim nam tuongatib gaꞌansʋg yɛla. Dinɛ ka ti buon ye election. ECOWAS maal sʋŋɛ mɔr zinꞌinbaanlim ken Ivory Cost 2013, Liberia 2003, Guinea-Bissau,2012, Mali 2013, Gambia 2017 nɛ Guinea-bissau yaꞌas 2022. ECOWAS pinꞌil sa o tʋm azinꞌin baanlim yɛla wʋʋ piiga nɛ yinne. ECOWAS sʋꞌʋlim nam bɛdigʋ anɛ dinɛ ka fuudim mɔɔd ye ba aan gɔmina nam, amaa ECOWAS pinꞌil sa o mɔɔdnɛ din na niŋ siꞌem ka din nam bɔɔdi da naꞌamida.
Yʋʋm tʋsa ayi nɛ piis nɛ anaasi la ni, wadis ayɔbɔi la dabis ayʋobʋ daar la, Niger, Mali nɛ Burnkina Faso da tik nʋꞌʋg naal nɔɔr nam confederation.Confederation la yɛl kpan anɛ ba laꞌas taaba gʋ ba mɛŋ yi ba dataas ni ka laꞌas taaba sʋŋka nyaꞌaŋɛ maal dinɛ an ba temis nam bɔɔdim.
Mɛɛsim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]ECOWAS anɛ lʋga ayi gɔsid ECOWAS aanlisim yɛla. Di mɔri ECOWAS Commision nɛ ECOWAS Bank(EBID). ECOWAS mɛ lɛm mɔr ECOWAS Community Court o Justices, ECOWAS Community Parliament ,West Africa Health Organization(WAHO) ne Inter- Government Actions Group dinɛ gɔsid ligidi ne Terrorism yɛla. Bama mɛ anɛ tʋma banɛ ka ECOWAS tumi tisid ECOWAS Sʋꞌʋlim dim.
Community court of Justice
ECOWAS court la da nam, nɛ yʋʋma tʋsir nɛ kɔbis wai nɛ piiswai nɛ yinne la ni. Ka lɛ sinꞌig tʋʋma sapal nwadig kanɛ paas piiga nɛ yiine burinya nyaŋ, daba anu daar, yʋʋm tʋsir nɛ kɔbis wai nɛ piiswai nɛ ayuobʋ.
Niŋwisigir nɛ bʋʋdi diꞌema
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]ECOWAS mɛ lɛm mɔr lʋgir kanɛ gɔsid niŋwisigir nɛ bʋudi diꞌema nam yɛla, wʋʋ CEDEAO Bɛ niŋwisigir diꞌema ni dinɛ da nam yʋum tʋsa ayi nɛ piiga nɛ ayi la ni. Ka lɛm mɔr Miss CEDEAO din gɔsid bʋꞌasada nɛ dasam vɛnla yɛ bɛ ECOWAS sʋꞌʋlim naming la.
Naꞌakim nɛ pʋꞌasada yɛla
ECOWAS mɛ lɛm mɔr lʋgir kanɛ gɔsid naꞌakim nɛ pʋꞌasada bɛllisim yɛla, ba sakur yɛla, ba laafi bɛllim yɛla, ba tʋmma nam yɛla. SPAO kanɛ gɔsid naꞌakim nɛ pʋꞌasada yɛla nyɛ ka baŋ ye, dinɛ an yɛla pakir paam tis naꞌakim nɛ pʋꞌasada anɛ ye ba bɛdigʋ pʋ mɔr tʋuma, ba bɛdigʋ pʋ tʋnꞌe ken sakʋr banɛ bɔɔd siꞌem.
Temis ayʋobʋ bama,Gambia,Ghana, Guinea, Nigeria, Sierria Leone,Liberia nɛ Mauritnia anɛ sʋꞌʋlim nam banɛ bɛ ECOWAS pʋʋgin ka da mɔɔ ba laꞌasi di ligidi yinne.
ECOWAS RAILWAY
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]ECOWAS da ziꞌel dinɛ ka ti buon ye, trans-ECOWAS project ,2007 ye di sʋŋi gɔs ti suoya nam yɛla
Gbaʋŋvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "Members of the ECOWAS – Economic Community of West African States". Worlddata.info. Archived from the original on 16 December 2023. Retrieved 16 December 2023
- ↑ "Economic Community of West African States (ECOWAS)". United States Trade Representative. Archived from the original on 11 October 2023. Retrieved 12 October 2023
- ↑ "Economic Community of West African States (ECOWAS) | Britannica". www.britannica.com. 26 August 2024. Retrieved 5 September 2024.
- ↑ "Fundamental Principles". ECOWAS. Archived from the original on 31 October 2023. Retrieved 15 October 2023.
- ↑ Adepoju, A.; Boulton, A.; Levin, M. (September 2010). "Promoting Integration Through Mobility: Free Movement Under Ecowas". Refugee Survey Quarterly. 29 (3): 120–144. doi:10.1093/rsq/hdq032
- ↑ ECOWAS to promote regional development through tourism". Agence de Presse Africaine. 31 May 2019. ProQuest 2232643790.
- ↑ "Niger, Mali, Burkina Faso announce withdrawal from ECOWAS". Al Jazeera. 28 January 2024. Retrieved 5 July 2024
- ↑ "Mali, Guinea, Burkina Faso seek re-entry to regional blocs". Al Jazeera. Retrieved 5 July 2024
- ↑ "Military governments lead West African trio out of ECOWAS regional bloc". Al Jazeera. 29 January 2025. Retrieved 29 January 2025.
- ↑ Pazzanita, Anthony (2008). Historical Dictionary of Mauritania. Scarecrow Press. pp. 177–178. ISBN 978-0-8108-6265-4. Archived from the original on 30 January 2024. Retrieved 23 September 2015