Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Elijah Amoo Addo

Di yinɛ Wikipiidia
Elijah Amoo Addo
ninsaal
Sex or genderDau Dɛmisim gbɛlima
Country of citizenshipGhana Dɛmisim gbɛlima
Zak yu'urAddo Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum1 Mɔtul/Nwadisawai 1990 Dɛmisim gbɛlima
Duam zin'igAccra Dɛmisim gbɛlima
Languages spoken, written or signedEnglish Dɛmisim gbɛlima
Tuumabusinessperson Dɛmisim gbɛlima
Educated atUniversity of Cambridge Dɛmisim gbɛlima

Elijah Amoo Addo (dʋ’am dabisir 1 Mɔtul 1990) anɛ Ghana nid kanɛ dʋgʋd diib ka lɛn an kpikpiŋ daan ka pin’il lʋgir kanɛ buon ye Africa wʋsa diib la. Lin da pin’il yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anaasi ni la, Africa wʋsa diib lʋgʋr la anɛ asʋ’ʋmmɛŋ lʋgʋr kanɛ tʋm tʋʋma bɛ West Africa ka an yiiga mɔr diib sʋŋir na. Ba zin’ig anɛ Ghana tɛŋpʋʋg kanɛ buon Accra, lʋgir la mɔr na’asaasɔɔng laʋg kanɛ bɛ foon pʋʋgin nyaŋidi pʋdʋgid diib ka li diisid biis banɛ pʋ mɔr sʋŋirɛ ban tusa yela,nyaŋidi sʋ’ad diib ka pʋdʋgid ka li paad zin’is bɛdigʋ. Ba tʋm nɛ diib kuosig zin’is banɛ bɛ, banɛ kuosid la’ad, tʋʋma zin’is banɛ pʋdigid diib, nɛ tɛŋkpɛŋin kpaadib, Addo tʋʋma lʋgir nwa di’esid diib banɛ bɔɔd bɔɔd saʋŋ, nɛ diib banɛ ka ba di ka nya’al la pʋdʋgidi tisid biis bɛ kpiibis ya, sibiti nam ni, nɛ sakur zamisig zin’is banɛ ka tadimnam bɛ. Lʋgir nwa mɛ lɛn gɔsid nɛ ye gɔmɛna maal wada lin na niŋ si’em ka banɛ pʋdig diib zaalim tisid nidib la da yɔ lampo. Linɛ lɛn paas ya’as, ban baŋ ye diib banɛ ka ba kuod Ghana sʋ’ʋlim kɔbiga pʋʋgin, pisnaasi nɛ ayuobʋ san’amid nɛ kati wa’ae suoya la ka’a sʋ’ʋm, ka si’eba lɔɔm san’amid suoya ni nɛ ban pʋ nyɛt da’a kuosid la, Africa wʋsa diib lʋgir la la’asid nɛ banɛ gɔsid diib yela wʋsa lin na niŋ si’em ka ka paam suoya ka diib da lɛn san’amid wala ya’asɛ.

Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la ni, ba da tis Addo ya’an piini yi lʋgir kanɛ buon Queen's Young Leaders Award ka li yit nɛ zugraan pʋ’ana’ab Queen Elizabeth II san’an bɛ Buckingham Palace on nyaŋi sʋŋi ti’ak Ghana diib pʋdigir la yela, lin na niŋ si’em ka di’saʋŋ da bɛ, ka yis kɔ’ɔm, ka mɛ sʋŋi yis nɔŋ nɛ banɛ did diib banɛ pʋ tisid laafi la. O da lɛn di’e ya’a piini kanɛ buon Takeda Young Entrepreneurship Award yit lʋgir kanɛ buon Takeda Foundation la ni yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anii la ni.

Nyɔvʋr pin’ilig nɛ sakur

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ba da dʋ’a Addo nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai, Sapal nwadig, yiiga dabisir la daar bɛ Accra, Ghana sʋ’ʋlim ka o lɛɛ yit Akuapem-Mampong.[1] On ma’a da an o dʋ’adib biribiŋ biisa anaasi pʋʋgin, on da an yʋʋm piinɛ ayi’ la ni ka o da kɔ’ɔŋ o saam ka kɛŋ bɛ nɛ o pʋgʋdʋb Lagos tɛŋin, anina ka o da kɛŋ sakur. O da kɛŋ tuoni o sakur pʋʋgin bɛ St. Thomas Aquinas Secondary School linɛ bɛ Accra, Ghana sʋ’ʋlim la ka mɛ zamis diib dʋgʋb bɛ Sphinx Hospitality school and catering services bɛ Lagos, Nigeria sʋ’ʋlim. O mɔr gbaŋ kanɛ pa’al ye o zamis da’a diib yela ka na nyaŋi gɔs o taaba bɛ YALI West Africa RLC-GIMPA ka lɛn paam kasɛta gbaŋi bɛ University of Cambridge on nyaŋi mɔr ti’akiri kɛna la yela, yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi ni.[2][3]

Diib dʋgʋb tʋʋma nɛ sʋŋir

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Yi ya:[4]

Addo da pin’il o diib dʋgʋb nɛ Lagos, Nigeria sʋ’ʋlim on da tʋm diib kuosʋg zin’igin ye o paam ligidi gɔs o sakur yela la. Daar yinnɛ, on da bɔɔd tɔ’ ye o kul la zug, o da lɔb diib kanɛ ka o kpɛɛm da maali bas ka tɛn’ɛs yɛ li sa’am nɛ. Li da kɛ ka kpɛɛm la tʋ’ o hali o sʋnfʋ da pɛlig la zug. O da pin’ili kaasi ka tansidi yet ye, "fʋ tɛn’ɛs ye mam dʋ’adib ya’a nan vʋen mam na bɛ kpala dʋʋsid ka pi’esid ka mam taaba bɛ sakur nii?" Nwa da si’is banɛ dʋgʋd kpɛɛm la sʋʋnr ka o si’ak ye o sʋŋ o ka o zamis diib dʋgʋb bɛ Sphinx Vocational Training School linɛ bɛ Lagos.[5] Zamisig la nya’aŋ, ba da nɔk o tʋʋma bɛ Marios diib kuosig zin’ig, zin’ig kan da anɛ diib kuosig zin’ig kanɛ ka vʋ’ʋsʋm kae bɛ Lagos, ka yʋʋm tusayi nɛ piiga la ni ka o lɛb Ghana na ye o sʋŋ Lebanese kpikpiŋ daan kanɛ da nyɛ o tʋʋma Lagos tɛŋin ka o yɔ’ɔg diib kuosig zin'ig. Yʋʋm yinnɛ nya’aŋ ka o lɛb Lagos onɛ da sʋŋ o la da buol o la zug ye o kɛna sʋŋi ba hotel nwadis ayuobʋ ka o da kilim onɛ dʋgʋd diib hali.[6][7]

Addo da lɛb Ghana sʋ’ʋlim na ka yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yinnɛ ni ka o da si’al daʋ kanɛ mɔr zuglɛbin ban’as ka o vaad di’yaama banɛ kuosid diib sa’an ye o kɛŋ tis o taaba.[8] Anina ka o da pin’il lʋgir kanɛ buon diib dʋgʋdib banɛ bɔɔd ye ba tiak Ghana, a-sʋ’ʋmmɛŋ lʋgir kanɛ di’esid diibi yit ninsʋma nɛ sʋŋidib sa’ani tisid banɛ ka’a sʋŋirɛ ka nyaŋi kɛ ka diib nɔŋ bɛɛ kɔ’ɔm da da bɛɛ. Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anu ni, diib dʋgʋdib banɛ bɔɔd ti’akir la da ti’aki ba yʋ’ʋri lieb Africa wʋsa diib la’asig,[9] nwa anɛ tɛŋgbaŋ diib sʋ’ak kanɛ an yiiga bɛ West Africa linɛ ye li sʋŋ biis banɛ ka’a sʋŋidiba, bʋnkʋda nɛ banɛ mɔr zuglɛbin ban’as dɔlis diib pʋʋgin, kuob pʋʋgin ka kɛ ka nidib banɛ pʋdʋgid diib Ghana sʋ’ʋlim la paas bɛdigʋ.[10][11][12]

Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayi ni, ba da gaŋ o ye o an kpɛɛm sʋ’ʋe da’aŋi bɛ +233 Jazz Bar zin’ig kanɛ ka ba kuosid diibi bɛ Accra la ka o da kilim kpɛɛm lɛn tis banɛ dʋgʋd diibi bɛ Greater Accra sʋ’ʋlim la wʋsa, anina ka o da tʋm nɛ lʋgir la tuongatib ka ba nyaŋi pa’al bibaanlig la baŋir nɛ ban na niŋ si’em ka diib paae banɛ bɔɔd titua.[13] O da lɛn tʋm bɛ Burger nɛ Relish amaa yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anu la ni ka o bas tʋʋmkan ye o gaad tuoni gɔs lʋgir kanɛ gɔsid diibi na paae Africa sʋ’ʋlim wʋsa la ni. Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la ni, o da pin’il Okumkom ("li yis kɔ’ɔm") linɛ an na’asaasɔɔng laʋg kanɛ niŋid foon pʋʋgin lin na niŋ si’em ka nidib banɛ bɛ tɛɛns kɔn’ɔb kɔn’ɔb paam diibi da’a ka li ligidi pʋ kpi’ema, zin’ig kanɛ ka ba da la’as diib la kuosid yiiga da bɛnɛ Teshie, Accra.[14]

On sʋ’ʋe lʋgir sia nwa ka li yʋ’ʋr buon Africa wʋsa paam diib la da paam diib wan wʋʋ $8,000 nɛ 10,000 na’asaatɛn ligidi yela yʋʋm wʋsa pʋʋgin ka li sʋŋ nidib tusanu, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ anu Ghana sʋ’ʋlim ka yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anaasi ni ka ba da gaŋ o lʋgir la ye ba tʋʋma la paas kɔbiga pʋʋgin suoya banɛ ka ba na nyaŋi dɔlisi sʋŋ ka diib nɔŋ nɛ kɔ’ɔm gaad Ghana sʋ’ʋlim, lʋgir kanɛ da tisi ba zʋn’or nwa da anɛ Dubai tɛŋ lʋgir kanɛ piin tɛŋ-tɛŋ banɛ tʋm titua.[15][16] Ba gban’ar da an ye ba nyaŋi sʋŋ nidib banɛ an nɔŋ dim wan wʋʋ nidib 1 million yʋʋm tusayi nɛ pisi la ni.[17]

Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi ni, ba da gaŋ o ka o paasi di’e ya’an on nyaŋi mɔr tiakiri kɛn Africa na, ka piini lʋgir kanɛ da tis o piini la an Queen's Young Leaders Award[18][19] ka onɛ sʋ’ʋe li an Pʋ’ana’ab Pariyaŋ Queen Elizabeth II onɛ an zugraani tis United Kingdom bɛ na’ayir kanɛ ka ba buon Buckingham Palace la ni, piini nwa da anɛ ye li pa’al on nyaŋi sʋŋ si’em mɔr nɔbigiri kɛn tɛɛns bɛdigʋ nina ka mɛ nyaŋi diis nidib banɛ pʋ mɔr diibɔ ka an nɔŋ dim la[20][21] ka mɛ sʋŋi ti’ak Ghana diib pʋdʋgir yela ka li nyaŋi guoe disaʋŋ, kɔ’ɔm, nɔŋ nɛ a-dit-dikanɛ pʋ maan niŋgbinaa.[22] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anii ni, ba da tis o ya’an piini bɛ Takeda piinkanɛ ka ba tisid dap banɛ mɔr paŋ ka an kpikpinib piini kanɛ ka ba tisid yʋʋm wʋsa bɛ Takeda symposium linɛ bɛ Tokyo, Japan sʋ’ʋlim, on da maal na’asaasɔɔng laʋg kanɛ ka ba buon Okumkom mobile app ka lɛn nyaŋi sʋŋ nidib ka ba sʋa ba diib titua, ka li kɛ ka nidib nyaŋi paam da’a diibi dɔlisi na’asaasɔɔng la pʋʋgin nɛ zin’is banɛ ka ba da sʋ’ad diib la ni.[23]

·        2017, Queen's Young Leaders Award

·        2017 100 Most Influential Young Africans[24]

·        2019, Delivered a pitch at the EuroAfrican Forum[25]

  1. "Elijah Amoo, Ghanaian Chef, 26, Running A Food Bank for the Less Privileged". 20 July 2017. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  2. "Food For All Africa Founder Receives Queens Young Leader Award". Modern Ghana. Retrieved 6 September 2019.
  3. Admin. "Elijah Amoo Addo with Food for all Africa". QYL. Archived from the original on 29 July 2019. Retrieved 6 September 2019.
  4. "Elijah Amoo, Ghanaian Chef, 26, Running A Food Bank for the Less Privileged". 20 July 2017. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  5. "Chef Elijah Amoo Addo". Chefs in Africa. Retrieved 6 September 2019.
  6. "Elijah Amoo Addo". Chefs for Development. 15 April 2019. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  7. "Elijah Amoo Addo is feeding Accra's needy". www.pulse.com.gh. 13 January 2016. Retrieved 6 September 2019.
  8. APO (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". CNBC Africa. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  9. "Chef Elijah Amoo Addo". Chefs in Africa. Retrieved 6 September 2019.
  10. AfricaNews (13 July 2017). "Meet Elijah Amoo Addo: Ghanaian chef, 26, who got Queen's award dressed in work gear". Africanews. Archived from the original on 13 July 2017. Retrieved 6 September 2019.
  11. TOPAFRICANEWS (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". TOP AFRICA NEWS. Retrieved 6 September 2019.
  12. "A Ghanaian chef works against waste to feed the hungry". www.newvision.co.ug. Retrieved 6 September 2019.
  13. "Chef Elijah Amoo Addo | The Future of Ghana". Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  14. Debrah, Ameyaw (3 February 2019). "Ghanaian chef, Elijah Amoo Addo wins award with his 'Okumkom' App in Japan". AmeyawDebrah.com. Retrieved 6 September 2019.
  15. Akpah, Prince (29 August 2017). "Elijah Amoo Addo". Africa Youth Awards. Retrieved 6 September 2019.
  16. "Ghanaian chef aims to cut food waste and feed the hungry". The National. Retrieved 6 September 2019.
  17. "This Ghanaian Chef is Reducing Food Waste as well as Hunger". Food Tank. 14 June 2018. Retrieved 6 September 2019.
  18. "Ghanaian chef to cook 'waakye' for Queen Elizabeth". Citi 97.3 FM - Relevant Radio. Always. 2 July 2017. Retrieved 6 September 2019.
  19. "GBT Entrepreneur Elijah Amo Addo Receives Award from the Queen of the UK". Impact Booster. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  20. "Queen honors Ghanaian-born chef over passion for cooking". Africa Cable Network. 24 July 2017. Archived from the original on 5 June 2023. Retrieved 6 September 2019.
  21. Chef, Take a. "Chef at home Elijah Amoo Addo". Take a Chef. Retrieved 6 September 2019.
  22. "Chef Elijah Amoo Addo | The Future of Ghana". Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
  23. Debrah, Ameyaw (3 February 2019). "Ghanaian chef, Elijah Amoo Addo wins award with his 'Okumkom' App in Japan". AmeyawDebrah.com. Retrieved 6 September 2019.
  24. Akpah, Prince (29 August 2017). "Elijah Amoo Addo". Africa Youth Awards. Retrieved 6 September 2019.
  25. TOPAFRICANEWS (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". TOP AFRICA NEWS. Retrieved 6 September 2019.