Elijah Amoo Addo
| Sex or gender | Dau |
|---|---|
| Country of citizenship | Ghana |
| Zak yu'ur | Addo |
| Du'am yuum | 1 Mɔtul/Nwadisawai 1990 |
| Duam zin'ig | Accra |
| Languages spoken, written or signed | English |
| Tuuma | businessperson |
| Educated at | University of Cambridge |
Elijah Amoo Addo (dʋꞌam dabisir 1 Mɔtul 1990) anɛ Ghana nid kanɛ dʋgʋd diib ka lɛn an kpikpiŋ daan ka pinꞌil lʋgir kanɛ buon ye Africa wʋsa diib la. Lin da pinꞌil yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anaasi ni la, Africa wʋsa diib lʋgʋr la anɛ asʋꞌʋmmɛŋ lʋgʋr kanɛ tʋm tʋʋma bɛ West Africa ka an yiiga mɔr diib sʋŋir na. Ba zinꞌig anɛ Ghana tɛŋpʋʋg kanɛ buon Accra, lʋgir la mɔr naꞌasaasɔɔng laʋg kanɛ bɛ foon pʋʋgin nyaŋidi pʋdʋgid diib ka li diisid biis banɛ pʋ mɔr sʋŋirɛ ban tusa yela,nyaŋidi sʋꞌad diib ka pʋdʋgid ka li paad zinꞌis bɛdigʋ. Ba tʋm nɛ diib kuosig zinꞌis banɛ bɛ, banɛ kuosid laꞌad, tʋʋma zinꞌis banɛ pʋdigid diib, nɛ tɛŋkpɛŋin kpaadib, Addo tʋʋma lʋgir nwa diꞌesid diib banɛ bɔɔd bɔɔd saʋŋ, nɛ diib banɛ ka ba di ka nyaꞌal la pʋdʋgidi tisid biis bɛ kpiibis ya, sibiti nam ni, nɛ sakur zamisig zinꞌis banɛ ka tadimnam bɛ. Lʋgir nwa mɛ lɛn gɔsid nɛ ye gɔmɛna maal wada lin na niŋ siꞌem ka banɛ pʋdig diib zaalim tisid nidib la da yɔ lampo. Linɛ lɛn paas yaꞌas, ban baŋ ye diib banɛ ka ba kuod Ghana sʋꞌʋlim kɔbiga pʋʋgin, pisnaasi nɛ ayuobʋ sanꞌamid nɛ kati waꞌae suoya la kaꞌa sʋꞌʋm, ka siꞌeba lɔɔm sanꞌamid suoya ni nɛ ban pʋ nyɛt daꞌa kuosid la, Africa wʋsa diib lʋgir la laꞌasid nɛ banɛ gɔsid diib yela wʋsa lin na niŋ siꞌem ka ka paam suoya ka diib da lɛn sanꞌamid wala yaꞌasɛ.
Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la ni, ba da tis Addo yaꞌan piini yi lʋgir kanɛ buon Queen's Young Leaders Award ka li yit nɛ zugraan pʋꞌanaꞌab Queen Elizabeth II sanꞌan bɛ Buckingham Palace on nyaŋi sʋŋi tiꞌak Ghana diib pʋdigir la yela, lin na niŋ siꞌem ka diꞌsaʋŋ da bɛ, ka yis kɔꞌɔm, ka mɛ sʋŋi yis nɔŋ nɛ banɛ did diib banɛ pʋ tisid laafi la. O da lɛn diꞌe yaꞌa piini kanɛ buon Takeda Young Entrepreneurship Award yit lʋgir kanɛ buon Takeda Foundation la ni yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anii la ni.
Nyɔvʋr pinꞌilig nɛ sakur
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba da dʋꞌa Addo nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai, Sapal nwadig, yiiga dabisir la daar bɛ Accra, Ghana sʋꞌʋlim ka o lɛɛ yit Akuapem-Mampong.[1] On maꞌa da an o dʋꞌadib biribiŋ biisa anaasi pʋʋgin, on da an yʋʋm piinɛ ayiꞌ la ni ka o da kɔꞌɔŋ o saam ka kɛŋ bɛ nɛ o pʋgʋdʋb Lagos tɛŋin, anina ka o da kɛŋ sakur. O da kɛŋ tuoni o sakur pʋʋgin bɛ St. Thomas Aquinas Secondary School linɛ bɛ Accra, Ghana sʋꞌʋlim la ka mɛ zamis diib dʋgʋb bɛ Sphinx Hospitality school and catering services bɛ Lagos, Nigeria sʋꞌʋlim. O mɔr gbaŋ kanɛ paꞌal ye o zamis daꞌa diib yela ka na nyaŋi gɔs o taaba bɛ YALI West Africa RLC-GIMPA ka lɛn paam kasɛta gbaŋi bɛ University of Cambridge on nyaŋi mɔr tiꞌakiri kɛna la yela, yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi ni.[2][3]
Diib dʋgʋb tʋʋma nɛ sʋŋir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yi ya:[4]
Addo da pinꞌil o diib dʋgʋb nɛ Lagos, Nigeria sʋꞌʋlim on da tʋm diib kuosʋg zinꞌigin ye o paam ligidi gɔs o sakur yela la. Daar yinnɛ, on da bɔɔd tɔꞌ ye o kul la zug, o da lɔb diib kanɛ ka o kpɛɛm da maali bas ka tɛnꞌɛs yɛ li saꞌam nɛ. Li da kɛ ka kpɛɛm la tʋꞌ o hali o sʋnfʋ da pɛlig la zug. O da pinꞌili kaasi ka tansidi yet ye, "fʋ tɛnꞌɛs ye mam dʋꞌadib yaꞌa nan vʋen mam na bɛ kpala dʋʋsid ka piꞌesid ka mam taaba bɛ sakur nii?" Nwa da siꞌis banɛ dʋgʋd kpɛɛm la sʋʋnr ka o siꞌak ye o sʋŋ o ka o zamis diib dʋgʋb bɛ Sphinx Vocational Training School linɛ bɛ Lagos.[5] Zamisig la nyaꞌaŋ, ba da nɔk o tʋʋma bɛ Marios diib kuosig zinꞌig, zinꞌig kan da anɛ diib kuosig zinꞌig kanɛ ka vʋꞌʋsʋm kae bɛ Lagos, ka yʋʋm tusayi nɛ piiga la ni ka o lɛb Ghana na ye o sʋŋ Lebanese kpikpiŋ daan kanɛ da nyɛ o tʋʋma Lagos tɛŋin ka o yɔꞌɔg diib kuosig zin'ig. Yʋʋm yinnɛ nyaꞌaŋ ka o lɛb Lagos onɛ da sʋŋ o la da buol o la zug ye o kɛna sʋŋi ba hotel nwadis ayuobʋ ka o da kilim onɛ dʋgʋd diib hali.[6][7]
Addo da lɛb Ghana sʋꞌʋlim na ka yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yinnɛ ni ka o da siꞌal daʋ kanɛ mɔr zuglɛbin banꞌas ka o vaad diꞌyaama banɛ kuosid diib saꞌan ye o kɛŋ tis o taaba.[8] Anina ka o da pinꞌil lʋgir kanɛ buon diib dʋgʋdib banɛ bɔɔd ye ba tiak Ghana, a-sʋꞌʋmmɛŋ lʋgir kanɛ diꞌesid diibi yit ninsʋma nɛ sʋŋidib saꞌani tisid banɛ kaꞌa sʋŋirɛ ka nyaŋi kɛ ka diib nɔŋ bɛɛ kɔꞌɔm da da bɛɛ. Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anu ni, diib dʋgʋdib banɛ bɔɔd tiꞌakir la da tiꞌaki ba yʋꞌʋri lieb Africa wʋsa diib laꞌasig,[9] nwa anɛ tɛŋgbaŋ diib sʋꞌak kanɛ an yiiga bɛ West Africa linɛ ye li sʋŋ biis banɛ kaꞌa sʋŋidiba, bʋnkʋda nɛ banɛ mɔr zuglɛbin banꞌas dɔlis diib pʋʋgin, kuob pʋʋgin ka kɛ ka nidib banɛ pʋdʋgid diib Ghana sʋꞌʋlim la paas bɛdigʋ.[10][11][12]
Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayi ni, ba da gaŋ o ye o an kpɛɛm sʋꞌʋe daꞌaŋi bɛ +233 Jazz Bar zinꞌig kanɛ ka ba kuosid diibi bɛ Accra la ka o da kilim kpɛɛm lɛn tis banɛ dʋgʋd diibi bɛ Greater Accra sʋꞌʋlim la wʋsa, anina ka o da tʋm nɛ lʋgir la tuongatib ka ba nyaŋi paꞌal bibaanlig la baŋir nɛ ban na niŋ siꞌem ka diib paae banɛ bɔɔd titua.[13] O da lɛn tʋm bɛ Burger nɛ Relish amaa yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anu la ni ka o bas tʋʋmkan ye o gaad tuoni gɔs lʋgir kanɛ gɔsid diibi na paae Africa sʋꞌʋlim wʋsa la ni. Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la ni, o da pinꞌil Okumkom ("li yis kɔꞌɔm") linɛ an naꞌasaasɔɔng laʋg kanɛ niŋid foon pʋʋgin lin na niŋ siꞌem ka nidib banɛ bɛ tɛɛns kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb paam diibi daꞌa ka li ligidi pʋ kpiꞌema, zinꞌig kanɛ ka ba da laꞌas diib la kuosid yiiga da bɛnɛ Teshie, Accra.[14]
On sʋꞌʋe lʋgir sia nwa ka li yʋꞌʋr buon Africa wʋsa paam diib la da paam diib wan wʋʋ $8,000 nɛ 10,000 naꞌasaatɛn ligidi yela yʋʋm wʋsa pʋʋgin ka li sʋŋ nidib tusanu, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ anu Ghana sʋꞌʋlim ka yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anaasi ni ka ba da gaŋ o lʋgir la ye ba tʋʋma la paas kɔbiga pʋʋgin suoya banɛ ka ba na nyaŋi dɔlisi sʋŋ ka diib nɔŋ nɛ kɔꞌɔm gaad Ghana sʋꞌʋlim, lʋgir kanɛ da tisi ba zʋnꞌor nwa da anɛ Dubai tɛŋ lʋgir kanɛ piin tɛŋ-tɛŋ banɛ tʋm titua.[15][16] Ba gbanꞌar da an ye ba nyaŋi sʋŋ nidib banɛ an nɔŋ dim wan wʋʋ nidib 1 million yʋʋm tusayi nɛ pisi la ni.[17]
Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ ayɔpɔi ni, ba da gaŋ o ka o paasi diꞌe yaꞌan on nyaŋi mɔr tiakiri kɛn Africa na, ka piini lʋgir kanɛ da tis o piini la an Queen's Young Leaders Award[18][19] ka onɛ sʋꞌʋe li an Pʋꞌanaꞌab Pariyaŋ Queen Elizabeth II onɛ an zugraani tis United Kingdom bɛ naꞌayir kanɛ ka ba buon Buckingham Palace la ni, piini nwa da anɛ ye li paꞌal on nyaŋi sʋŋ siꞌem mɔr nɔbigiri kɛn tɛɛns bɛdigʋ nina ka mɛ nyaŋi diis nidib banɛ pʋ mɔr diibɔ ka an nɔŋ dim la[20][21] ka mɛ sʋŋi tiꞌak Ghana diib pʋdʋgir yela ka li nyaŋi guoe disaʋŋ, kɔꞌɔm, nɔŋ nɛ a-dit-dikanɛ pʋ maan niŋgbinaa.[22] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anii ni, ba da tis o yaꞌan piini bɛ Takeda piinkanɛ ka ba tisid dap banɛ mɔr paŋ ka an kpikpinib piini kanɛ ka ba tisid yʋʋm wʋsa bɛ Takeda symposium linɛ bɛ Tokyo, Japan sʋꞌʋlim, on da maal naꞌasaasɔɔng laʋg kanɛ ka ba buon Okumkom mobile app ka lɛn nyaŋi sʋŋ nidib ka ba sʋa ba diib titua, ka li kɛ ka nidib nyaŋi paam daꞌa diibi dɔlisi naꞌasaasɔɔng la pʋʋgin nɛ zinꞌis banɛ ka ba da sʋꞌad diib la ni.[23]
Piini nɛ gaŋir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]· 2017, Queen's Young Leaders Award
· 2017 100 Most Influential Young Africans[24]
· 2019, Delivered a pitch at the EuroAfrican Forum[25]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "Elijah Amoo, Ghanaian Chef, 26, Running A Food Bank for the Less Privileged". 20 July 2017. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Food For All Africa Founder Receives Queens Young Leader Award". Modern Ghana. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Admin. "Elijah Amoo Addo with Food for all Africa". QYL. Archived from the original on 29 July 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Elijah Amoo, Ghanaian Chef, 26, Running A Food Bank for the Less Privileged". 20 July 2017. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Chef Elijah Amoo Addo". Chefs in Africa. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Elijah Amoo Addo". Chefs for Development. 15 April 2019. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Elijah Amoo Addo is feeding Accra's needy". www.pulse.com.gh. 13 January 2016. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ APO (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". CNBC Africa. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Chef Elijah Amoo Addo". Chefs in Africa. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ AfricaNews (13 July 2017). "Meet Elijah Amoo Addo: Ghanaian chef, 26, who got Queen's award dressed in work gear". Africanews. Archived from the original on 13 July 2017. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ TOPAFRICANEWS (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". TOP AFRICA NEWS. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "A Ghanaian chef works against waste to feed the hungry". www.newvision.co.ug. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Chef Elijah Amoo Addo | The Future of Ghana". Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Debrah, Ameyaw (3 February 2019). "Ghanaian chef, Elijah Amoo Addo wins award with his 'Okumkom' App in Japan". AmeyawDebrah.com. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Akpah, Prince (29 August 2017). "Elijah Amoo Addo". Africa Youth Awards. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Ghanaian chef aims to cut food waste and feed the hungry". The National. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "This Ghanaian Chef is Reducing Food Waste as well as Hunger". Food Tank. 14 June 2018. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Ghanaian chef to cook 'waakye' for Queen Elizabeth". Citi 97.3 FM - Relevant Radio. Always. 2 July 2017. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "GBT Entrepreneur Elijah Amo Addo Receives Award from the Queen of the UK". Impact Booster. Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Queen honors Ghanaian-born chef over passion for cooking". Africa Cable Network. 24 July 2017. Archived from the original on 5 June 2023. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Chef, Take a. "Chef at home Elijah Amoo Addo". Take a Chef. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ "Chef Elijah Amoo Addo | The Future of Ghana". Archived from the original on 6 September 2019. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Debrah, Ameyaw (3 February 2019). "Ghanaian chef, Elijah Amoo Addo wins award with his 'Okumkom' App in Japan". AmeyawDebrah.com. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ Akpah, Prince (29 August 2017). "Elijah Amoo Addo". Africa Youth Awards. Retrieved 6 September 2019.
- ↑ TOPAFRICANEWS (3 June 2019). "Chef Elijah Amoo Addo confirmed to address about How Food Can Foster Stronger Relations Between Europe and Africa". TOP AFRICA NEWS. Retrieved 6 September 2019.