Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Food and Drugs Authority (Ghana)

Di yinɛ Wikipiidia

Food and Drugs Authority (bɛɛ FDA, da ba da buon ye Food and Drugs Board) anɛ Ghana gɔmɛna lʋgir kanɛ vɛɛnsidi gɔsid diib yela, banɛ kuosid diib, nɛ ban na niŋ si’em ka diib nɛ laafi tima nyaŋi paae Ghana sʋ’ʋlim wʋsa. FDA bɛnɛ ye ba gɔs diib yela, laafi tima nɛ li la’ad yela, nɛ la’abane ka ba maani sɔn’ɔd ningbina bɛɛ mɔri kpɛn’ɛd yaan.

Food and Drugs Authority (FDA) tʋmmi ba tʋʋma dɔlisid nɛ wada Parts 6, 7, nɛ 8 bɛ Public Health Act, 2012 (Act 851).[1] Ba tʋʋma anɛ ye ba nɔk wada dɔlisi gɔs laafi tima nɛ diib maalig, ban ziidi kpɛn’ɛd ka yit si’em, li kuosig nɛ lin nyaŋidi paad zin’ig wʋsa yela (ti nya’a, ti’vɔnnim, nɛ bʋnkɔnbid tima), tison'odim, tima la'ad, tima banɛ bɛ yaan, taba la’ad, ziim, nɛ ziim la’ad, ka lin gɔsid ka mɛ len gɔsid sibiti ni vɛɛnsanam, lin wʋsa anɛ ye li gu’ nidib laafi nɛ bɛilim sʋŋ yela.[1]

Wada kanɛ ka ba dɔlis ka gaŋi ba tuongatib anɛ Food and Drugs Law 1992, PNDC Law 305B.[2] Delese A. A. Darko an CEO tis FDA.[3] yʋʋm tusayi nɛ pisi, nwadisanu ni (May 2020), FDA da bɛ World Health Organization gbana ni ye li anɛ Level Three lʋgir kanɛ ka ba mi’ li ti’ir.[4]

Food and Drugs Board da pin’il yiiga nɛ yi Food and Drugs Law of 1992 (PNDCL 305B) ka nya’aŋ ka Food and Drugs (ti’akir) Act 523 of 1996 ka li yʋ’ʋn pa’al ye li nar ka ba maal yaarim sʋŋa ka li nyaŋi maal ningbina, ka mɛ da nɔki li dɔlis 1992 Constitution of Ghana wada la.[5][6]

Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai (1990) da bɔɔd paar la, wada kanɛ da gɔsid tima yela da anɛ Pharmacy and Drugs Act (Act 64) of 1961. Amaa, yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai ni (1990), Provisional National Defense Council (PNDC) da maal wada kanɛ an Narcotics Drugs Control, Enforcement and Sanctions Law (PNDCL 236), anina ka ba pin’il  Narcotics Control Board ye ba gɔs ka gu’ ka nidib da nu tiim tʋʋma ba bennɛ ka mɛ sʋŋi gɔs banɛ zuud tima lɔmisid tɛɛns la yela.[5][6]

Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi (1992), PNDC da bak tikpi’ema wada yis tiim banɛ  kpɛlim la ni, linzug ka ba mɔr wada kanɛ an Food and Drugs Law, 1992 (PNDC 305B) la kɛna. Wada kaŋa gɔsid nɛ diib, laafi tima, la’abanɛ sɔɔnd ningbina, nɛ laafi la’adnam maalig yela, ba yiib nɛ ba kpɛn’ɛb yela, ba tʋʋma yela, ban pʋdigiri ba si’em, nɛ ban kuosidi ba si’em.[5]

Li nya’aŋ ka Pharmacy Act, 1994 (Act 489), da pin’il Pharmacy Council ye ba gɔs banɛ zamisid tima yela, nɛ ba kasɛta gbana yela. Baa Food and Drugs Law wada la da kɛn yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi na la (1992), ba kpɛɛmnam la da nan kae ti paae yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayɔpɔi, nwadisanii, dabpisi nɛ ayuobʋ daar (August 26, 1997).[5] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yi ni (2012), Food and Drugs Board da ti’aki kilim Food and Drugs Authority (FDA) ban da yis wada kanɛ an Public Health Act, 2012 (Act 851) la.[5][6]

FDA da mugusu ba mɛŋ nɛ "zam ti’bɛ’ɛdnam" yela. Pʋtɛn’ɛr kaŋa da anɛ ye di sa’al Ghana dim ye dɛŋ bɛ tiim banɛ ka’a papaa bɛɛ banɛ ka ziri bɛɛ ba pʋʋgin la.[7][8] Yʋʋm tusayi nɛ pisi nɛ atan’ (2023) la, FDA da bas suor ye ba tɔn’e kʋns nidib nɛ malaria pin’im kanɛ ka University of Oxford vɛɛns-vɛɛnsidib da maal la, li da kɛ ka Ghana da an tɛŋ kanɛ an yiiga bas suor ye ba nɔkim kʋns nidib.[9]

  1. 1.0 1.1 "Food And Drugs Authority – Your Well-being, Our Priority". Retrieved 2024-11-15.
  2. "Food and Drugs Board". Food and Drugs Authority Ghana. Retrieved 19 August 2011.
  3. "FDA dismisses claims of advertising, appointing agencies to recruit on its behalf - MyJoyOnline.com". MyJoyonline. Retrieved 2021-05-18.
  4. "WHO Names Ghana's FDA As Africa's Second Best Regulator". Modern Ghana. 15 May 2020. Retrieved 2020-05-20.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 "History – Food And Drugs Authority". Retrieved 2024-11-15.
  6. 6.0 6.1 6.2 Sokpe, Sellassie (2023-04-14). "History of the Food and Drugs Authority, Ghana". betterghanadigest.com. Retrieved 2024-11-15.
  7. Knott, Stacey (2020-04-30). "Covid-19 could mark a deadly turn in Ghana's fight against fake drugs". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2023-04-22.
  8. "#FightTheFakes: How the Ghanaian Food and Drugs Authority is fighting fake medicines". Fleming Fund. 2020-12-15. Retrieved 2023-04-22.
  9. Grover, Natalie; Rigby, Jennifer; Rigby, Jennifer (2023-04-14). "Ghana first to approve Oxford's malaria vaccine". Reuters. Retrieved 2023-04-22.