Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Ghana Audit Service

Di yinɛ Wikipiidia
Ghana Audit Service
government agency

Ghana Audit Service anɛ asu'u-m-mɛŋ gɔmina lugur kanɛ bɛ Ghana ka vɛɛnsid gbana ni gɔsid Ghana  ligidi yɛlla. Ba vɛɛnsidnɛ gɔmɛna nam,  Region nam,  sʋ'ʋlim nam kɔn'ɔb kɔn'ɔb banɛ bɛ Ghana gɔmɛna nam nʋ'ʋsin.[1] ka  Auditor-General office la nɛ  Ghana Audit Service la wʋsa la zi'ennɛ dɔlisid Ghana wada kanɛ an'  1992 Constitution la.[2]Fʋ ya'a gɔs dunia wʋsa gilig,  ti na tʋn'e yɛl ye  Ghana Audit Service  anɛ  Supreme Audit Institution (SAI).[3][1] Gbana vɛɛnsʋg lʋgʋr kanɛ bɛ dunia wʋsa ( Supreme Audit Institutions (INTOSAI) la anɛ dunia wʋsa lʋgʋr  kanɛ vɛɛnsid gbana ni gɔsid ligidi yɛlla zin'ig wʋsa ka Ghana teŋgbaʋŋ mɛ pɛ'ɛs anina.[4][5]

Sʋ'ʋlim sieba mɛ buon gbana vɛɛnsʋg lʋgʋr la nɛ ye National Audit Office, bɛɛ Central Auditing Organization bɛɛ National Accountability Office bɛɛ the Office of the Auditor-General bɛɛ the Office of the Comptroller nɛ  Auditor-General.[6][7][8] Di wʋsa gbilli lʋtnɛ di nya'ar kanɛ an' ninsabilis gbana vɛɛnsʋg zin'ig dinɛ an'  African Organisation of Supreme Audit Institutions (AFROSAI) nɛ dinɛ tiali di zugi an'  African Organisation of Supreme Audit Institutions- English (AFROSAI-E) la anɛ tɛɛns banɛ pian'ad na'asaal

Gold Coast Audit Department

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Audit service gbana pa’al ye ba da pin’ili vԑԑnsid gͻmԑna lʋga tʋmmi ba tʋʋma si’em nԑ yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ piiga ni, sankan la ka British Colonial Administration da ԑԑnti mͻr nidib banԑ tʋm tʋʋm kaŋa kpԑn’ԑ Ghana sʋ’ʋlim na, ba da nan buon Ghana ye Gold Coast, ba da ԑԑnti zii ba yinԑ HM Treasury linԑ bԑ London la, ye ba vԑԑnsi gͻs onԑ da an gͻmԑna la mͻr ligidi tʋm tʋʋmsi’eba.[1] Saŋa da kԑna ka British kpԑԑmnam da dͻlis nԑ Colonial Audit Office linԑ bԑ London la mԑ’ dͻͻg Ghana sʋ’ʋlim ka ba kpԑԑm da an Director, ka on tʋʋma da anԑ ye o vԑԑns gͻmԑna kanԑ ka British dim banԑ sʋ’ʋg Ghana nͻk o gʋ’ʋl ye o gͻs tʋʋm kanԑ kԑn Ghana sʋ’ʋlim la yʋʋm wʋsa, ka sͻb gbaŋi tis kpԑԑm kanԑ mԑ buon Director onԑ gͻsid sankpan’asim tԑԑns ka lԑԑ bԑ London sʋ’ʋlim la.[1]

Kwame Nkrumah da kilim zugraan yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnu nԑ yinnԑ ni la, o da kpԑlim bas ka lʋgir kan tʋmmi ba tʋʋma dͻlisid wada paalig ni. Yʋʋm tusir, kͻbiswai nԑ pisnu nԑ anaasi Constitution of Ghana linԑ ka o gͻmԑna zugraan ka maal la da paas vԑԑnsig lʋgir nwa. Lʋgir nwa’ nan kpԑlim mͻri li tʋʋma ye li sʋŋ ka vԑԑnsi gͻs ligid diisim kanԑ bԑ Ghana lʋga wʋsa pʋʋgin hali ti paae zina.[1]

Ghana da ye ba lԑbi pin’il vootʋg ka dͻlis wada la, Ghana Audit Service da pin’il ya, dͻlisid nԑ Article 188 linԑ bԑ 1992 Constitution of Ghana ka li an tʋʋma lʋgir Ghana sʋ’ʋlim.[2][9]

Ghana Audit Service anԑ lʋgir kanԑ ka li kpԑԑm Auditor-General dͻlisid anina vԑԑnsid ka gͻsid Ghana tʋʋma wʋsa ligidi diib nԑ ba tʋʋma kԑn si’em, ka mԑ gͻs Government of Ghana tʋʋma. Ba paam paŋi yinԑ Article 187 linԑ bԑ 1992 Constitution of Ghana ni la.[2][9]

Linԑ an lʋgir kanԑ vԑԑnsid ligidi diib yela nԑ tʋʋma kԑn si’em bԑ Ghana. Ghana Audit Service bԑnԑ lʋgir kanԑ gͻsidi li taaba ka ba buon African Organisation of Supreme Audit Institutions (AFROSAI) nԑ lʋgir kanԑ gͻsid tԑԑns banԑ pian’ad na’asaal ka ba buoni ba African Organisation of Supreme Audit Institutions-English (AFROSAI-E) dim nu’usin.[1]

Auditor-General of Ghana n an kpԑԑm tita’ari tis Ghana Audit Service. Johnson Akuamoah Asiedu an Auditor-General of Ghana nannanna.[10][11] O mͻr nya’andͻlib ban ayuobʋ banԑ sʋŋid Auditor-General zin’is kͻn’ͻb kͻn’ͻb. Ban gͻsid zin’is si’eba nwa’;[12]

  • Finance, Administration and Human Resources Department
  • Commercial Audits Department
  • Performance Audits Department (PSAD)
  • Educational Institutions Department
  • Central Government Audit Department
  • District Assemblies Department

[13]

Lʋga banԑ tʋm tʋʋmkan mԑn tԑŋ si’eba

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
  • Government Accountability Office
  • Supreme Chamber of Control of the Republic of Poland
  • Japanese Board of Audit
  • National Audit Office (United Kingdom)
  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 Ghana Audit Service. "History of the Audit Service | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-04.
  2. 2.0 2.1 2.2 "Ghana's Constitution of 1992 with Amendments through 1996" (PDF). World Intellectual Property Organization. Retrieved 4 March 2021.
  3. The State Auditor. Ghana Audit Service. 2006.
  4. "Full Members - INTOSAI". www.intosai.org. Retrieved 2020-09-25.
  5. Stapenhurst, Rick; Titsworth, Jack (June 2002). "Features and Functions of Supreme Audit Institutions" (PDF). World Bank Group.
  6. "External Audit – Supreme Audit Institutions - OECD". www.oecd.org. Retrieved 2020-05-04.
  7. "Features and functions of supreme audit institutions" (PDF). The World Bank.
  8. Stapenhurst, Rick; Titsworth, Jack (June 2002). "Features and Functions of Supreme Audit Institutions" (PDF). World Bank Group.
  9. 9.0 9.1 "THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF GHANA". www.ghanareview.com. Retrieved 2021-03-04.
  10. "Prez Mahama swears in new Auditor-General". Graphic Online. Retrieved 2021-03-04.
  11. Ghana News Agency (2016-12-30). "President Mahama swears-in Auditor General". Ghana Business News. Retrieved 2021-03-04.
  12. "Deputy Auditors-General | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-06.
  13. "About Us | Ghana Audit Service".