Ghana Audit Service
Ghana Audit Service anɛ asu'u-m-mɛŋ gɔmina lugur kanɛ bɛ Ghana ka vɛɛnsid gbana ni gɔsid Ghana ligidi yɛlla. Ba vɛɛnsidnɛ gɔmɛna nam, Region nam, sʋ'ʋlim nam kɔn'ɔb kɔn'ɔb banɛ bɛ Ghana gɔmɛna nam nʋ'ʋsin.[1] ka Auditor-General office la nɛ Ghana Audit Service la wʋsa la zi'ennɛ dɔlisid Ghana wada kanɛ an' 1992 Constitution la.[2]Fʋ ya'a gɔs dunia wʋsa gilig, ti na tʋn'e yɛl ye Ghana Audit Service anɛ Supreme Audit Institution (SAI).[3][1] Gbana vɛɛnsʋg lʋgʋr kanɛ bɛ dunia wʋsa ( Supreme Audit Institutions (INTOSAI) la anɛ dunia wʋsa lʋgʋr kanɛ vɛɛnsid gbana ni gɔsid ligidi yɛlla zin'ig wʋsa ka Ghana teŋgbaʋŋ mɛ pɛ'ɛs anina.[4][5]
Sʋ'ʋlim sieba mɛ buon gbana vɛɛnsʋg lʋgʋr la nɛ ye National Audit Office, bɛɛ Central Auditing Organization bɛɛ National Accountability Office bɛɛ the Office of the Auditor-General bɛɛ the Office of the Comptroller nɛ Auditor-General.[6][7][8] Di wʋsa gbilli lʋtnɛ di nya'ar kanɛ an' ninsabilis gbana vɛɛnsʋg zin'ig dinɛ an' African Organisation of Supreme Audit Institutions (AFROSAI) nɛ dinɛ tiali di zugi an' African Organisation of Supreme Audit Institutions- English (AFROSAI-E) la anɛ tɛɛns banɛ pian'ad na'asaal
Pinꞌilig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gold Coast Audit Department
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Audit service gbana paꞌal ye ba da pinꞌili vɛɛnsid gɔmɛna lʋga tʋmmi ba tʋʋma siꞌem nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piiga ni, sankan la ka British Colonial Administration da ɛɛnti mɔr nidib banɛ tʋm tʋʋm kaŋa kpɛnꞌɛ Ghana sʋꞌʋlim na, ba da nan buon Ghana ye Gold Coast, ba da ɛɛnti zii ba yinɛ HM Treasury linɛ bɛ London la, ye ba vɛɛnsi gɔs onɛ da an gɔmɛna la mɔr ligidi tʋm tʋʋmsiꞌeba.[1] Saŋa da kɛna ka British kpɛɛmnam da dɔlis nɛ Colonial Audit Office linɛ bɛ London la mɛꞌ dɔɔg Ghana sʋꞌʋlim ka ba kpɛɛm da an Director, ka on tʋʋma da anɛ ye o vɛɛns gɔmɛna kanɛ ka British dim banɛ sʋꞌʋg Ghana nɔk o gʋꞌʋl ye o gɔs tʋʋm kanɛ kɛn Ghana sʋꞌʋlim la yʋʋm wʋsa, ka sɔb gbaŋi tis kpɛɛm kanɛ mɛ buon Director onɛ gɔsid sankpanꞌasim tɛɛns ka lɛɛ bɛ London sʋꞌʋlim la.[1]
Kwame Nkrumah da kilim zugraan yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ yinnɛ ni la, o da kpɛlim bas ka lʋgir kan tʋmmi ba tʋʋma dɔlisid wada paalig ni. Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ anaasi Constitution of Ghana linɛ ka o gɔmɛna zugraan ka maal la da paas vɛɛnsig lʋgir nwa. Lʋgir nwaꞌ nan kpɛlim mɔri li tʋʋma ye li sʋŋ ka vɛɛnsi gɔs ligid diisim kanɛ bɛ Ghana lʋga wʋsa pʋʋgin hali ti paae zina.[1]
Ghana Audit Service
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana da ye ba lɛbi pinꞌil vootʋg ka dɔlis wada la, Ghana Audit Service da pinꞌil ya, dɔlisid nɛ Article 188 linɛ bɛ 1992 Constitution of Ghana ka li an tʋʋma lʋgir Ghana sʋꞌʋlim.[2][9]
Ghana Audit Service anɛ lʋgir kanɛ ka li kpɛɛm Auditor-General dɔlisid anina vɛɛnsid ka gɔsid Ghana tʋʋma wʋsa ligidi diib nɛ ba tʋʋma kɛn siꞌem, ka mɛ gɔs Government of Ghana tʋʋma. Ba paam paŋi yinɛ Article 187 linɛ bɛ 1992 Constitution of Ghana ni la.[2][9]
Linɛ an lʋgir kanɛ vɛɛnsid ligidi diib yela nɛ tʋʋma kɛn siꞌem bɛ Ghana. Ghana Audit Service bɛnɛ lʋgir kanɛ gɔsidi li taaba ka ba buon African Organisation of Supreme Audit Institutions (AFROSAI) nɛ lʋgir kanɛ gɔsid tɛɛns banɛ pianꞌad naꞌasaal ka ba buoni ba African Organisation of Supreme Audit Institutions-English (AFROSAI-E) dim nuꞌusin.[1]
Lʋgir la kpɛɛmnam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Auditor-General of Ghana n an kpɛɛm titaꞌari tis Ghana Audit Service. Johnson Akuamoah Asiedu an Auditor-General of Ghana nannanna.[10][11] O mɔr nyaꞌandɔlib ban ayuobʋ banɛ sʋŋid Auditor-General zinꞌis kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb. Ban gɔsid zinꞌis siꞌeba nwaꞌ;[12]
- Finance, Administration and Human Resources Department
- Commercial Audits Department
- Performance Audits Department (PSAD)
- Educational Institutions Department
- Central Government Audit Department
- District Assemblies Department
Lʋga banɛ tʋm tʋʋmkan mɛn tɛŋ siꞌeba
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Government Accountability Office
- Supreme Chamber of Control of the Republic of Poland
- Japanese Board of Audit
- National Audit Office (United Kingdom)
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- 1 2 3 4 5 6 Ghana Audit Service. "History of the Audit Service | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-04.
- 1 2 3 "Ghana's Constitution of 1992 with Amendments through 1996" (PDF). World Intellectual Property Organization. Retrieved 4 March 2021.
- ↑ The State Auditor. Ghana Audit Service. 2006.
- ↑ "Full Members - INTOSAI". www.intosai.org. Retrieved 2020-09-25.
- ↑ Stapenhurst, Rick; Titsworth, Jack (June 2002). "Features and Functions of Supreme Audit Institutions" (PDF). World Bank Group.
- ↑ "External Audit – Supreme Audit Institutions - OECD". www.oecd.org. Retrieved 2020-05-04.
- ↑ "Features and functions of supreme audit institutions" (PDF). The World Bank.
- ↑ Stapenhurst, Rick; Titsworth, Jack (June 2002). "Features and Functions of Supreme Audit Institutions" (PDF). World Bank Group.
- 1 2 "THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF GHANA". www.ghanareview.com. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "Prez Mahama swears in new Auditor-General". Graphic Online. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ Ghana News Agency (2016-12-30). "President Mahama swears-in Auditor General". Ghana Business News. Retrieved 2021-03-04.
- ↑ "Deputy Auditors-General | Ghana Audit Service". Retrieved 2021-03-06.
- ↑ "About Us | Ghana Audit Service".