Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Ghana Bar Association (GBA)

Di yinɛ Wikipiidia
Ghana Bar Association
organization
Inception1876 Dɛmisim gbɛlima
Headquarters locationAccra Dɛmisim gbɛlima

Ghana Bar Association (GBA) anɛ lɔyanam professional association bɛ Ghana laanɛ banɛ ka ba buon ye solicitors nɛ barristers amaa ba yʋn bʋɔne ba nɛ ye legal practitioner ka tɔɛn lɛm ye magistrate. Ban gbane siel anɛ ye sɔ yaa sadigim an lɔya o liebnɛ association la nid mɛn.[1] GBA la nyaar yinɛ Gold Coast Bar Association,[2] ba yiiga zuraan da anɛ Sierra Leon dim daʋ ka ba buon o ye lɔya Francis (Frans) Dove.[3] Bar la da maali di yiiga wada gbaʋŋ nɛ bʋnkani nar ye ba sɔ wʋsa dɔl nɛ Yʋʋmtusir ne kɔbiswai nɛ pisnu nɛ anii (1958) la ka din yii anina yaa kaɛ politics nɛ dabis biɛla k aba yʋʋm yʋʋm laasig la ɛɛnti pʋ nyangida, Bar Association la laasidnɛ yʋʋm wʋsa ye ba gbaaɛ gbaɛ banɛ nar ka mɛ gansi ba kpɛɛmnam (officers) banɛ na tʋm yʋʋm bɛn ka mɛ tɔn lɛm ziɛn ye ba voti tisif yas. Bar Association la gɔs nɛ ka nnɛ zug ka li an ye banɛ nyangidi tiasidi ba kpɛɛmnam (democratic institution) Ghana ni.[4] Ghana Bar Association la anɛ lɔya banɛ kpɛm ziɛ sʋm ka na nyangi tum law tuuma Ghana.

Wada

Ba yaa ye “bar” li paalnɛ banɛ an lɔyanam wʋsa nɛ legal profession ka li yitnɛ naasaalin na. 16th century siningir ka ba da pudig dɔɔg Inns of Court la, kɛ ka banɛ an sakur biis bɛɛ ba kɔn ka banɛ karim nɛ banɛ kɛlisid mɛ bɛɛ ba kɔn mɛn. Zamisidib banɛ nyaŋ kilim lɔya nam la ba nɔkidi ba nɛ ka kpɛnɛsid Bar la ni.[5] Nyaaŋ ka ba da nɔk ye daad kʋgʋs na bak sariakatib la zinigi di kɔn kɔɔtʋ dɔɔgin la ka zinikani ka sanriga dim ziɛ ka ba bʋosidi ba nɛ zinig kani ka barrister nam mɛ ziɛnid. Dʋnna kɔɔt dɔɔdinɛ ba tʋnɛ pudig zinis la ka li lʋs zinig kanɛ ka legal cousel laas nɛ criminal defendants nɛ civil litigants naan zinin zinsia la.

Labakʋda nɛ banɛ paasi di ni

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

British Parliament maal Supreme Court of Judicature ntis Gold Coast Colony Yʋʋmtusir nɛ kɔbisnii nɛ pisyopoi nɛ ayuɔbu laamnɛ Chief Justice nɛ Puisne Justices banɛ pʋ nar ye ba tʋʋga anaasi.[6][7] John Mensah Sarbah da an onɛ yit Ghana yiiga ka ba da gangi ɔ bar kani ka ba buon ye Lincoln Inn la Yʋʋmtusir nɛ kɔbisnii nɛ pisnii nɛ ayopoi (1887).[8] Legal system la da yitnɛ England ka solicitors saal ka maal gbana ka barristers mɛ an banɛ sʋŋid kɔɔtɔ la ni. Amaa pʋdik kaŋa daa pʋ tʋm Ghana nɛ yʋʋmtusir nɛ kɔbiswai nɛ pisnyuobɔ (1960).[9] Yaa kaɛ ban da mɛ Ghana School of Law yʋʋmtusir nɛ kɔbiswai nɛ pisnu nɛ anii (1958) laa, ba da zamisid lɔya nam nɛ tɛŋsiɛba sa, saŋa bɛdigʋ ɛnti anɛ Inns of Court kani bɛ England la. Yʋʋmtʋsa ayi nɛ piinɛ yinnɛ (2011) banɛ da tʋmid lɔya tʋʋma ka lɛɛ da nam pʋ paas Bar Association la da anɛ wɔɔ nidib tʋsa ayi nɛ kɔbʋsnu (2,500).[10]

Legal profession bɛ Gold Coast sʋʋlim (yʋʋn an Ghana) tuon tuunsi lɛb yʋʋmtusir kɔbisnii nɛ pisnaasi nɛ ayuɔbʋ (1846), Ghana Bar Association an lʋgʋr yinnɛ la da mɔri di yiiga wada gbaʋŋ nɛ Yʋʋmtusir kɔbiswai nɛ pisnu nɛ anii (1958).[11]

Onɛ yʋʋn an GBA zuraan la anɛ Yaw Boafo.[12]

Banɛ mɛ da an GBA zuraan nam la yʋda nwa:

Robert Samuel Blay (1957–1959) and (1960–1962)

Archie Casely-Hayford (1959–1960)

J. B. Danquah (1962–1963)

Victor Owusu (acting 1963–1965) and (1965–1966)

William Ofori-Atta (1966–1967)

Joe Appiah (1967–1970)[13][14]

Joe Reindorf (1970–1971)

Edward Nathaniel Moore (1971–1972)

J. B. Quashie-Idun (1972–1976)

J. K. F. Adadevoh (1976–1979)

W. A. N. Adumoah-Bossman (1979–1981)[15]

E. D. Kom (1981–1982)

J. K. Agyemang (1982–1985)

Peter Ala Adjetey (1985–1989)

Anthony K. Mmieh (1989–1992)

Nutifafa Kuenyehia (1992–95)[16]

Sam Okudzeto(1995–98)[17]

Joseph Ebow Quashie (1998–2001)[18]

Paul Adu-Gyamfi (2001–?)[19]

Solomon Kwame Tetteh[20]

Nii Osah Mills (2007–2008)[21][22]

Frank Beecham (2009–2012)[23]

Nene A. O. Amegatcher (2012–2015)

Benson Nutsukpui (2015–2018)[24]

Tony Forson Jnr. (2018–2021)

Yaw Acheampong Boafo (2021–)[25]

Ghana Bar Association paas International Bar Association.[26]

Yʋʋmtʋsa ayi nɛ piiga (2010) nwadis piiga la ni GBA zuraan nyaandɔl, Mr. Justice Kusi-Minkah Premo da buolnɛ Chief Justice nɛ Council la ye ba yis dini an apʋ maan siɛl dinnar saŋsiaa nɛ filimfilim nɛ tʋʋm yɔɔd banɛ ka sariakatib la niŋid la.[27] Yʋʋmtʋsa ayi nɛ piinɛ yinnɛ (2011) nwadisa anaasi la Ghana wusa zuraan Frank W.K. Beecham pian sʋŋ Mr. Justice E.K. Ayebi onɛ an sariakad ka ba zabid nɛ o on da nyaŋ kɔɔtʋ tʋmtʋmnib piinɛ anaasi banɛ da bɔɔd ye ba suŋ banɛ ka ba gbane ba nidib kʋʋb yɛla la.[28][29] Yʋʋmtʋsa ayi nɛ piinɛ yinnɛ (2011) nwadisa ayɔpɔi la ni ka lɔya nama anaasi da nyet ye sariakatib la mɔri filimfilim. GBA la da zans baba naasi la ka nyet ye ba bʋɔlim sariakatib la yʋda.[30][31]

  1. http://whichlawyer.practicallaw.com/which/ethicsPracticalitiesInJurisdiction.do?docId=:28090387&jurisdictionId=:22305
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/African_Affairs
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Audrey_Gadzekpo
  4. https://www.commonwealthofnations.org/organisations/ghana_bar_association_2/
  5. http://www.etymonline.com/index.php?term=bar
  6. https://web.archive.org/web/20150704224433/http://www.ghanabar.org/about-us-2/
  7. https://www.commonwealthofnations.org/organisations/ghana_bar_association_2/
  8. https://www.eaumf.org/ejm-blog/sept-4-sarbah
  9. https://web.archive.org/web/20111003224751/http://ghanabar.org/about-us/est-supreme-court.html
  10. https://web.archive.org/web/20111003224756/http://ghanabar.org/about-us/training-ghanaian-lawyers.html
  11. https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-bar-association-breaks-new-grounds.html
  12. https://citinewsroom.com/2021/09/yaw-boafo-elected-new-national-president-of-ghana-bar-association/
  13. https://books.google.com/books?id=kHVD3fs652EC&dq=past+president+of+the+Ghana+bar+association+1980&pg=PA152
  14. https://www.ghanabusinessnews.com/2012/02/24/obama-presents-2011-national-humanities-medal-to-ghanaian-born-prof-anthony-appiah/
  15. http://m.peacefmonline.com/pages/politics/politics/201207/122667.php
  16. http://www.worldipcomgroup.com/globalleadersreview/profile7.html
  17. https://web.archive.org/web/20170812200039/http://www.designbydinnie.com/samokudzetoandassociates/sam-okudzeto.html
  18. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Ghana-bar-Association-advises-ex-8211-President-Rawlings-15824
  19. https://www.modernghana.com/news/17278/new-president-of-bar-association-adu-gyamfi-is.html
  20. http://www.modernghana.com/news/87132/1/ghana-bar-association-retains-executives.html
  21. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/economy/artikel.php?ID=131792
  22. http://ghananewsagency.org/social/gba-states-position-on-osah-mills-resignation-5145
  23. http://samuuelduodu.blogspot.com/2009/10/beecham-elected-president-of-gba-oct-2.html
  24. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Benson-Ntsukpui-is-new-President-of-Ghana-Bar-Association-382684
  25. https://citinewsroom.com/2021/09/yaw-boafo-elected-new-national-president-of-ghana-bar-association/
  26. https://web.archive.org/web/20170208154059/http://www.ibanet.org/barassociations/BIC_Africa.aspx
  27. https://web.archive.org/web/20120325181720/http://ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=3764%3Aghana-bar-association-brief-the-press&catid=28%3Ageneral-news&Itemid=162
  28. http://www.modernghana.com/news/322831/1/ghana-bar-association-regrets-attacks-on-judge-jud.html
  29. https://www.ghanabusinessnews.com/2011/04/04/ghana-bar-association-regrets-attacks-on-judge-judicial-system-in-ya-na-ruling/
  30. http://www.ghanabusinessnews.com/2011/07/15/ghana-bar-association-condemns-conduct-of-five-lawyers/
  31. https://web.archive.org/web/20120402183808/http://edition.myjoyonline.com/pages/news/201109/73229.php