Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Jollof rice

Di yinɛ Wikipiidia
Jollof rice
been cin
Subclass ofmui Dɛmisim gbɛlima
Named afterWolof people Dɛmisim gbɛlima
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
Locationceremony Dɛmisim gbɛlima
Country of originSenegal, Nigeria, Ghana Dɛmisim gbɛlima
Fabrication methodcooking Dɛmisim gbɛlima
Hashtagjollof rice Dɛmisim gbɛlima
Used byeating Dɛmisim gbɛlima
Coursemain course Dɛmisim gbɛlima

Jollof (/dʒəˈlɒf/), bɛɛ jollof rice, anɛ diib kanɛ ka ba nɔk mui maal ka li yit West Africa. Ban mɔr sielnami maan diib la anɛ mui bielim, tomantoos, nanzʋʋs, gabʋ, bʋnyʋbisa, ka saŋsieba ka ba paasid bʋnbʋtta vaand nɛ li zinig sieba nɛ niim, ka li wʋsa laasidi dʋgʋd nɛ dʋg yinnɛ ni, amaa laad banɛ ka ba mɔri dʋgʋdi li nɛ bɛ kɔnɔb kɔnɔb tɛŋ wʋsa ni. Diib nwa pinil nɛ Senegal.[1]

Ban dʋgʋsi li kɔnɔb kɔnɔb la kɛ ka ba nyaad banɛ dʋdʋdi li sʋʋm gaadi ba taaba yela tɛɛns banɛ bɛ West Africa ni, li kaskas anɛ NigeriaGhana, kati waae banɛ bʋnni an sʋʋm gaadi ba taaba; yʋʋm tusayi nɛ piiga saŋa la, nwa da kɛ ka ba pʋdi li diema yʋʋr ye "Jollof zaba".

Tɛŋ banɛ ka ba piaad French ka ba bɛ West Africa ni, ba buon diib la yʋʋr nɛ ye riz au gras. Senegal dim din la, thieboudienne, anɛ bʋnlinɛ ka lʋgir kanɛ buon UNESCO siak ye li paas ninsaalib diib pʋʋgin.

Pinilʋg nɛ lin yi siel na

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

ʋlʋm kanɛ ka ba da buon Jolof bɛɛ Wolof Empire da anɛ tɛŋ kanɛ da sʋʋg West Africa zinig sieba wan wʋʋ zinis banɛ ka ti buon zina ye Senegal, Mali, Gambia nɛ Mauritania hali 12th century saŋa sa[2][3][4] ka ba da pʋdi li yʋʋr nyaaŋ ye Jolof naam sʋʋlʋm. Ninkanɛ gɔsid African kʋdʋmin diib yela ka o yʋʋr buon Fran Osseo-Asare, paal ye jollof rice pinilig da bɛ nɛ zinig kanɛ ka mui da bɛ;[5] ka ban da pinili buoni li siem an thieboudienne bɛɛ thiebou djeun,[6] ka ban mɔr sielnami maan an mui, zimi, nɛ vaand bɛɛ bʋnbʋta lʋas sieba.[7] Ba yaa nɔk niim m maal, ba buoni li ye ceebu yapp.[5] Tɛŋ banɛ ka ba gbanad zimi ka ba bɛ Saint-Louis anɛ zinis banɛ ka ba gɔs ka yel ye li da yinɛ anina na.[8][9][10]

Ninkanɛ gɔsid diib, kuob nɛ gʋʋl yela ka ba buon o James C. McCann paal ye diib la da na pinil nɛ yi Senegal paae lin bɛ zinig sieba zina nwa la, bɔzugɔ ba pʋ nyɛ ka buudi pianad, kʋdʋmin tʋʋma wala buudi ka li da die tɛŋa. Amaa o paal ye diib la yadigi die tɛŋ wʋsa la yinɛ Mali empire, li kaskas anɛ Djula buudi banɛ da an kpikpinib la banɛ da zamisi li mɔri li kɛŋ tɛɛns kɔnɔb kɔnɔb daa diib, ba da lɛn mɔr kʋnt kʋndʋb, daa diibmui kuob paae tɛɛns bɛdigʋ, nɛ mɔɔm pʋʋsʋg.[7]

Marc Dufumier, Ninkanɛ yit an Emeritus ka zamis bʋnbʋtta yela, yis pianak na paal diib la yi siel na, o ye diib la dɔlis nɛ ban da kuod sʋnma Senegal tisid French dim ka ba maan kpaam, ka ki nɛ sɔɔgum nam kuobi da sie la ka ba mɔr mui yi Southeast Asia kpɛnɛ na. Nwa da kɛ ka tɛnkpɛmisin banɛ dʋgʋd diib da zamisi li dʋgʋb.[11]

Tamantoos kanɛ yʋʋn bɛ, tomato ganalig, nanzʋʋs, Indian dim nanzʋʋs nɛ Asia dim mui kɔnɔb kɔnɔb banɛ bɛ zina, kɛ ka ba gɔs ka yel ye diib la kɛna pʋ gaad 19th century, amaa ba pʋ mɔr kasɛta kanɛ ka ba na nyaŋi paal ye ba da kuod bʋnbʋta kaŋa mɔri dʋgʋdi li bɛɛ ba da mɔr laʋk kaŋa yit katɛŋi mɔri kɛn na dʋgʋdi li.[12][13] Senegal tɛŋin, ba mɔr sɔlima pʋʋgin ka ba naasid Penda Mbaye, o da anɛ onɛ dʋgʋd diib tisid naasaanam banɛ da sʋʋg tɛŋ la bɛ Saint-Louis, Senegal, ba yɛt ye onɛ da pinil dikaŋa yit nɛ ki da kae ka o nɔk mui dʋg la.[13][11][14]

Jollof rice anɛ dikanɛ ka li yʋʋr yi hali bɛ West Africa. Ba mɔr laad kɔnɔb kɔnɔbi dʋgʋdi li ka li yʋda mɛ lɛn kaa yinnɛ;[15] Mali tɛŋin ka buon ye zaamè bɛ Bamanankan buudi pianad ni. Ban nyɛ yʋʋr la ye jollof ka sɔ wʋsa mi la yinɛ Nidib banɛ bɛ Wolof,[16] ka Senegal, Mauritania nɛ Gambia ka ba buoni li nɛ Wolof pianad ni ye ceebu jën bɛɛ benachin. Zinis banɛ ka ba pianad Fariŋ pianad, ba buoni li ye riz au gras. Baa lin bɛ kɔnɔb kɔnɔb la, diib la yʋʋr yi ya hali bɛ tɛɛns bɛdigʋ Africaʋlʋm nɛ li sʋʋlʋm nyaaŋ.[5][17][18][19][20] Li bɛ dunia zinig wʋsa, zinis banɛ ka nidib naan West Africa paae anina wʋsa.[17]

Jollof rice anɛ linɛ ka ba mɔr mui, kpaam, tamantoos, gabʋ, yaarim, nanzʋʋs, nɛ laabanɛ ka ba laas sieba maal wan wʋʋ tamantoos ganalig, nanzʋʋs, garlic, kakaduro: laad banɛ ka ba mɔri dʋgʋd la bɛ kɔnɔb kɔnɔb tɛŋ wʋsa nɛ ban dʋgʋd siem. Nua, kolokolo, naaf niim, kɔnbʋg niim bɛɛ zimi ka ba mɔri dʋgʋd ka paasidi diti li.[21][22][7] Tɛŋ sieba ni, zɛnvaand nɛ bʋnbʋtta lʋas sieba wan wʋʋ vaand bɛɛ nyɛɛlim mɛ paas.[23]

Sieba mɔri naasaa mui waama dʋgʋd, ka sieba mɛ mɔr mui ginma ka sieba mɛ mɔr mui kanɛ ka ba waae dʋgʋd.[24][23] Ba ɛɛti mɔr tamantoos maasa, tamantoos ganalig, gabʋ, yaarim nɛ nanzʋʋs ka ba kiimid nɛ kpaam ka nyaan paasid mui la dʋgʋd.[6][24]

Tɛɛns banɛ bɛ West Africa dʋgʋd diib la buudi yinnɛ, ka Ghana, Nigeria, Sierra Leone, Liberia nɛ Cameroon nyaad banɛ dʋgʋ li gaadi ba taaba yela.[7] Yʋʋm tusayi nɛ piiga nam saŋa la ka "Jollof zaba" nwa da pinil.[25]

Zabir nwa kpɛlim bɛ Nigeria nɛ Ghana, ka li kɛ ka ba maal nyaab sieba, wan wʋʋ diib dʋgʋb nyaab nɛ naasaasɔɔng ni nɛ malima pʋʋgin.[26][27] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ yuobʋ ni, Sister Deborah da yis yʋda yis yʋʋma paalig ka pʋdi li yʋʋr ye "Ghana Jollof", ka li da paal ye Nigerian dim din la bɛ nyaaŋ.[28] Li pʋ yʋʋgɛ, zaba da duoe ban da pʋʋd jollof ka di pʋ sialɛ bɛ bɛ Ghana naadɔɔg nyaad diema zinig ka Nigeria nidib da mɔri laad Ghana dim.[28]

Sieba dʋgʋd jollof ka li anɛ ba mɔri ba tɛŋin laadi maan ka li kɛ ka li bɛɛ li kɔn.[28][7] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ naasi ni, onɛ ka ba buon ye Jamie Oliver da paal fʋn na dɔlis suor sia dʋg ka paas tamantoos, nɛ laasieba ka li kɛ ka ba yʋʋn buon Jollof yʋʋr naasaasɔɔng pʋʋgin, ka li kɛ ka Oliver nidib yis labaar na.[28][7]

Tɛɛnsin kɔɔb kɔnɔb

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Cameroon dim din la, ba buoni li saŋsieba nɛ ye fried rice, ka linɛ ka ba nɔki paasi li pʋʋgin an nanzʋʋg wiig, carrots, bɛŋazimi kanɛ ka ba ɔnl.[7][29]

Wilisima banɛ ka ba ɔnl ka banɛ dʋgʋd diib la mɔri dʋgʋdi li bɛ Gambia.[7]

Ghana jollof rice anɛ linɛ ka ba nɔk kpaam, gabʋ, kakaduro, garlic, nanzʋʋs, tamantoos, naaf niim bɛɛ bʋʋg niim bɛɛ nua niim, mui kanɛ ka ba nɛɛm, ka ba nɔki laasi dʋgi li.[30] Banɛ dʋgʋd Ghana jollof titaam pʋ paasid vaandɛ.[28]

Ban pinini dʋgʋd Ghana jollof siem anɛ ba ɛɛti maal nɛ naaf niim bɛɛ nua niim la yiiga dʋgʋ li waae nɛ kakaduro, gabʋ, nɛ garlic, ba na kiimi li nɛ lin ti sial.[30] ka ba yʋʋn laas laabanɛ kpɛlim la kiim kpaamin, ba ɛɛnti pinil nɛ gabʋ, nanzʋʋs, tamantoos ganalig, tamantoos maasa, nɛ bʋnyʋbisa, ban dɔlisid suosia gɛndigid laad la anɛ wala. Ba yaa laas laad la kiim naae, ba na paas mui dʋg nɛ lin ti biig. Ban dit Ghana jollof la nɛ siel anɛ bɔɔdiɛ nɛ naaf niim, nua niim, zi kiima, bɛɛ ban gɛndig zɛnvaand.[28][31][32]

Ba dit Jollof bɛ Ghana nɛ shito ka paasid salad bɛ tigir nɛ diema nam ni.[33]

Ba dit Liberia dim jollof nɛ niim kanɛ yi kɔlʋgin na.[28]

Ba mɔr buudi kɔnɔb kɔnɔb bɛɛ anina, ban mɔr siel nami dʋgʋd Nigerian jollof mui ka ba dʋgʋd la anɛ mui kanɛ waam, tamantoos maasa nɛ tomato ganalig, gabʋ, nanzʋʋs (nanzʋʋs baanlig[34] nɛ bʋʋ nanzʋʋs), kpaam, niim ka paas laasieba nam wan wʋʋ vaand, nanzʋʋs pielig biela, nɛ maagi.[6] mui kanɛ ka ba nɔk lɔri bʋ ka ba an waama (ka ba ye li dʋgʋb an naanaa bɛ U.K[35].) bɛɛ Golden Sella basmati mui (la wan linɛ ka ba waae[36] ka an naanaa bɛ U.K., ka li yʋʋr yit hali yʋʋm tusayi nɛ ayuobʋ saŋa sa) anɛ mui kanɛ ka Nigerian dim taa dʋgid, lin pʋ kilimid mɔtmɔt tɔɔtɔɔ la yela.[24]

Mui kanɛ ka ba mɔri dʋgʋd Nigeria tɛŋin maan jollof rice titaam anɛ mui kanɛ ka ba waae yiiga ka nyaan nɛɛm. Fʋn na gbanae gbanar ye fʋ gaŋ mui buudi sia dʋg, banɛ an muma waama la anɛ ba dʋgʋbʋ na pʋ tɔe ya bɛɛ ban an waama la yela (buudi sieba anɛ, Tolly Boy, Mama Gold, Dangote Rice, Veetee, Village Pride, Tropical Sun, Mama Pride, Mama Africa, Cap Rice, Uncle Ben's, Royal Stallion, Carolina Gold) bɛɛ Golden Sella basmati-mui kanɛ ka ba ɛɛti waae mɛn (ka mɛ su bɔtɔ ni li kɔnɔ wʋʋ Asli, Tilda)[37][38][39] linɛ na kɛ ka fʋ gaŋ mui bama nwa anɛ ban na bɛ, li dʋgʋbʋ na pʋ tɔe ya nɛ ninsaal la mɛŋ bɔɔdim. Linɛ pak anɛ ye ba waae li (li gbin paal ye ba dʋgʋ li biela nɛ paad la ka nyaan nɛɛm). Sella basmati mui, anɛ buudi kanɛ ka nidib gɔs ka li vɛnli tisi ba.[40]

Laad banɛ paasidi dʋgʋd la bɛnɛ dʋg yinnɛ ni, lin nɛ niim bɛɛ ka pʋn dɛŋim kiim tamantoos nɛ nanzʋʋsi laas taaba gbinin. Li nyaaŋ ka ba paas mui ka yʋʋn basi li ka li dʋgʋ biig.[6]

Ba dit diib nwa nɛ disieba (wʋʋ naaf niim, kolokolo niim, nua niim zimi; ka sieba banɛ ka ba pʋ taa paasid mɛ an pɛog, kurkur niim, nɛ banɛ kpɛlim) ba mɛ diti li nɛ bɔɔdiɛ kiima, moi-moi (bɛŋa diib), vaand, salad, etc.

Ba dʋgʋd diib bɛdigʋ ka li wan Nigerian jollof rice, ka siebas an coconut-jollof rice.[41][42] Coconut-jollof rice anɛ diib kanɛ ka banɛ dit titaam an Igbo buudi banɛ bɛ Nigerians.

UNESCO siak ye Senegal jollof la, ka ba buon ye thieboudienne, ye li paas buudi malima pʋʋgin.[43][29] Thieboudienne anɛ linɛ ka ba mɔr mui banɛ kʋʋsi maan.[44] Wilisima ka sieba mɔri paasidi maan.[7]

Nidib banɛ bɛ Sierra Leone tɛŋin mi diib la yela, ban pʋ mɔr abɛkpaam maana, ka lɛɛ mɔr tamantoos ganalig.[24][5]

Banɛ buoni li ala anɛ West Africa tɛɛns banɛ pianad Fariŋ buudi pianad, ka sieba an Beninese, Burkinabé, Guinean, Ivorian, Nigerien, nɛ Togolese diib dʋgʋdib ni, ba mɛ mɔri li buudi yinnɛ ka ba buon ye riz gras bɛɛ riz au gras, linɛ gbini an "mui kanɛ mɔr kpaam", lin anɛ mui ginma banɛ ka ba mɔri dʋgʋd la la. Linɛ paas yaas, Guinea-Bissauan diib pʋʋgin, tɛɛns banɛ mɛ pianad Portuguese mɛ mɔr.[24] Riz gras dʋgʋb nib a paasid yaadua, carrots, nɛ vaand. [45][46][47]

Malima pʋʋgin nɛ dunia yela

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Jollof anɛ dikanɛ paas malima pʋʋgin hali bɛ West Africa ka ba mɔr yelisim tisi li ye, "Tigir yaa bɛ ka jollof kae li kʋdim anɛ laas zaalig".[24] Nigeria tɛŋin ba pianakpɛŋ, "Gɔsim jollof" gbin anɛ ye "gɔsim malisim kanɛ ka li mɔr na" nwa dɔlis nɛ ninkanɛ an Nigeria nid ka an onɛ gɔsidi ba kʋdʋmin diib yela ka o yʋʋr an Ozoz Sokoh.[24]

Yʋʋm tusayi nɛ piiga nam saŋa la, banɛ bɛ West African mɔr nɔŋilim hali tisi dunia zinis sieba diib. Diema kanɛ ka ba buon Jollof malima la ka diemidi bɛ Washington, DC, nɛ Toronto. Ba pinil "Dunia Jollof Dabisir" diema hali yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anu, Mɔtul nwadig, dabpisi nɛ ayi daar sa, ka li nyɛ yʋʋr hali bɛ naasaasɔɔng diema zinisin ni ka dunia wʋsa wʋm jollof rice yela.[7][24] Yʋʋm tusayi nɛ pisi nɛ ayi, Sapal nwadig, daba atan daar, naasaasɔɔng zinig kanɛ ka ba buon Google da tis diib nwa zuonr.[48]

Zinig sieba mɔr diib la nɛ o wannim:

·        Diema ni jollof bɛɛ diema mui anɛ diib kanɛ ka ba dʋgʋd nɛ daad bugum pielim, ka li kɛt ka li mɔr nyɔɔs malisim nyʋʋg ka dʋg la gbinin tɔɔn kanp, ban laasid laasieba maan anɛ tamantoos maasa nɛ nanzʋʋs, tamantoos ganalig, gabʋ, kpaam, bʋnyʋbisasiebas, niim ku'om, etc.[24][23]

·        Ba yaa dʋgʋd tɛŋkpɛŋ mui, ba mɔri abɛkpaam nɛ zimi kanɛ ka ba ɔnl ka li kʋdʋk ka zʋnʋni paas (ka ba mɛ buon ye kpalʋg bɛɛ dawa-dawa), uziza biili nɛ vaand banɛ ka ba nyʋʋg malis,[24] (ka ba buoni ba ye nchuanwu, arimu nɛ ahuji bɛ Igbo buudi pianad ni; ntong bɛ Efik-Ibibio buudi ni; efirin bɛ Yoruba pianad ni, añyeba bɛ Igala buudi ni, aramogbo bɛ Edo; etc.), ka saŋsieba ka ba nɔkid bʋnyʋbisa zuasidi li. Kusa mui anɛ mui kanɛ ka li ligidi pʋ paae buud bama la ka ba taa mɔr abɛkpaam (bɛɛ sʋnma kpaam) dʋgʋdʋ li.

  1. "UNESCO - Ceebu Jën, a culinary art of Senegal". ich.unesco.org. Retrieved 31 March 2024.
  2. Boulègue, Jean (1987). Le Grand Jolof, XIIIe-XVIe siècle (in French). Blois: Façades. ISBN 9782907233002.
  3. Gamble, David P.; Salmon, Linda K.; Njie, Alhaji Hassan (1985). Peoples of the Gambia: The Wolof. I. San Francisco State University, Department of Anthropology. p. 3.
  4. Sallah, Tijan M. (15 December 1995). Wolof: (Senegal). The Rosen Publishing Group, Inc. ISBN 978-0-8239-1987-1.
  5. 1 2 3 4 McCann, James C. (2009). A west African culinary grammar". Stirring the Pot: A History of African Cuisine. Ohio University Press. pp. 29, 133–135. ISBN 978-0896802728.
  6. 1 2 3 4 Komolafe, Yewande (24 June 2019). "Yewande Komolafe's 10 Essential Nigerian Recipes". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 18 September 2023.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Sloley, Patti (7 June 2021). "Jollof Wars: Who does West Africa's iconic rice dish best?". BBC Travel. Retrieved 16 July 2021.
  8. Komolafe, Yewande (18 September 2023). "The Queen of West African Recipes Has Entered the Chat". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 12 August 2024.
  9. Niang, Fatima Fall (24 January 2023). "Who invented jollof rice? Senegal beats Ghana and Nigeria to the title". The Conversation. Retrieved 12 August 2024.
  10. "Ceebu Jën, a culinary art of Senegal". UNESCO. Retrieved 12 August 2024.
  11. 1 2 Dufumier, Marc (30 March 2018). "Recette : le thiéboudiène de Marc Dufumier". Le Monde. Retrieved 27 October 2018.
  12. Alpern, Stanley B. (1992). "The European Introduction of Crops into West Africa in Precolonial Times". History in Africa. 19: 13–43. doi:10.2307/3171994. ISSN 0361-5413. JSTOR 3171994. S2CID 163106670.
  13. 1 2 Kokayi, Saqera (18 March 2021). "The History of Jollof Rice". Best of Vegan. Retrieved 15 May 2023.
  14. Afana, Clementine (31 March 2020). "Senegalese Thieboudienne Is a Dish That Feeds, Satisfies, and Unites". Matador Network. Retrieved 18 September 2023.
  15. Ayto, John (2012). "Jollof rice". The Diner's Dictionary: Word Origins of Food and Drink (2nd ed.). Oxford University Press. p. 188. ISBN 978-0199640249.
  16. Osseo-Asare, Fran (1 January 2005). Food Culture in Sub-Saharan Africa. Greenwood Publishing Group. pp. 33, 162. ISBN 978-0-313-32488-8.
  17. 1 2 Davidson, Alan (11 August 2014). "Jollof rice". The Oxford Companion to Food. Oxford University Press. p. 434. ISBN 978-0-19-967733-7.
  18. Brasseaux, Ryan A.; Brasseaux, Carl A. (1 February 2014). "Jambalaya". In Edge, John T. (ed.). The New Encyclopedia of Southern Culture: Volume 7: Foodways. University of North Carolina Press. p. 188. ISBN 978-1-4696-1652-0.
  19. Anderson, E. N. (7 February 2014). Everyone Eats: Understanding Food and Culture, Second Edition. NYU Press. p. 106. ISBN 978-0-8147-8916-2.
  20. "Ghana Jollof Recipe: Steps To Preparing Jollof Rice The Ghanaian Way". BuzzGhana. 5 September 2017. Retrieved 16 January 2020.
  21. "Classic Nigerian Jollof Rice Recipe on Food52". Food52. Retrieved 27 February 2021.
  22. "Ghana Jollof Recipe: Steps To Preparing Jollof Rice The Ghanaian Way". BuzzGhana. 5 September 2017. Retrieved 16 January 2020.
  23. 1 2 3 Sokoh, Ozoh (22 September 2022). "Nigerian Jollof Rice Recipe". Serious Eats. Retrieved 18 September 2023.
  24. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Sokoh, Ozoz (10 May 2021). "The Wide World of Jollof Rice". Food & Wine. Retrieved 18 September 2023.
  25. "West Africa steams over jollof rice war". BBC News. 25 August 2017. Retrieved 18 September 2023.
  26. "Know the Differences Between Nigerian and Ghanaian Jollof Rice". Demand Africa. 4 July 2018. Retrieved 11 July 2021.
  27. Adam, Hakeem (20 January 2017). "A Brief History of Jollof Rice, a West African Favourite". Culture Trip. Retrieved 16 January 2020.
  28. 1 2 3 4 5 6 7 Egbejule, Eromo (22 August 2016). "World Jollof Day: Jamie Oliver's #ricegate and other scandals". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 18 September 2023.
  29. 1 2 AfricaNews (6 February 2023). "UNESCO settles jollof war between Ghana, Senegal and Nigeria". Africanews. Retrieved 12 August 2024.
  30. 1 2 "Ghana: Jollof Rice". The African Food Map. Retrieved 15 November 2016.
  31. Sekibo, Kojo (14 January 2020). "Traditional Ghanaian Jollof Rice Recipe". Yen.com.gh. Retrieved 16 January 2020.
  32. "Ghana Jollof Recipe: Steps To Preparing Jollof Rice The Ghanaian Way". BuzzGhana. 5 September 2017. Retrieved 18 May 2021.
  33. Sekibo, Kojo (14 January 2020). "Traditional Ghanaian Jollof Rice Recipe". Yen.com.gh. Retrieved 16 January 2020.
  34. Horton E. Fresh summer tomatoes take classic Southern red rice to the next level. The Washington Post. 2018 Aug 16.
  35. Reddy, K.R.N., Abbas, H.K., Abel, C.A., Shier, W.T., Oliveira, C.A.F.D. and Raghavender, C.R., 2009. Mycotoxin contamination of commercially important agricultural commodities. Toxin reviews, 28(2-3), pp.154-168.
  36. Kaur, A., Virdi, A.S., Singh, N., Singh, A. and Kaler, R.S.S., 2021. Effect of degree of milling and defatting on proximate composition, functional and texture characteristics of gluten-free muffin of bran of long-grain indica rice cultivars. Food Chemistry, 345, p.128861.
  37. "List of Most Popular Rice Brands and Prices in Nigeria. | School Drillers". 9 December 2021.
  38. "Foodies inspire Xmas sparkle with Tolly Boy Rice". 15 December 2016.
  39. https://www.jumia.com.ng/tropical-sun-golden-sella-pure-basmati-rice-5kg-376088348.html
  40. Aneke, F.O., 2019. SENSORY EVALUATION OF JOLLOF RICE USING DIFFERENT TYPES OF RICE.
  41. Abbas, A.M., Agada, I.G. and Kolade, O., 2018. Impacts of rice importation on Nigeria's economy. Journal of Scientific Agriculture, 2(1), pp.71-75.
  42. Ubani, U.G.I., Williams, C.S. and Chung, R.A., 1980. Essential amino acid content of some selected Nigerian meals. Journal of Food Science, 45(5), pp.1363-1366.
  43. Oguntola, Tunde (29 January 2023). "Jollof Wars: UNESCO Settles Debate Between Nigeria, Ghana, Senegal". Leadership.
  44. Adegoke, Yinka (9 July 2023). "How to end the jollof wars". Semafor.
  45. Albala, K. (2011). Food Cultures of the World Encyclopedia [4 volumes]: [Four Volumes]. ABC-CLIO. p. 28. ISBN 978-0-313-37627-6.
  46. Auzias, D.; Labourdette, J.P. (2013). Burkina-Faso 2014-2015 Petit Futé (avec cartes, photos + avis des lecteurs). Country Guides (in French). Petit Futé. p. 95. ISBN 978-2-7469-6947-6.
  47. Trillo, R. (2008). The Rough Guide to West Africa. Rough Guides. p. pt817. ISBN 978-1-4053-8070-6.
  48. Musil, Steven (3 November 2022). "Google Doodle Celebrates West Africa's Jollof Rice". CNET. Retrieved 4 November 2022.