Kunsib Sʋm Yԑla

A. AKUNSI GU' BAN'AS AN BƆ?

Li anɛ bunkanɛ gu'ud niŋgbina ban'sieba. Ban'as gu'ub kunsib la kʋʋdnɛ bunvʋbanɛ ta'asid ban'as niŋgbiŋin la bɛɛ ba kɛtnɛ ka ba bu'oe ka' paŋa. Tikan ka ba buon ye (vaccines) na'asaalin la ka ba mɔri kunsid ka li li zabidi kʋʋd zunzunbanɛ bɛ niŋgbiŋin la bɛɛ kɛ ka ba tadig ka paŋ lɛn ka'a na maal niŋgbiŋ la si'el si'ela. Zunzunbanɛ tadig la ka ba zaŋidi kunsid ka ba kʋʋdi ba taaba la bɛɛ ba bʋki ba paŋ ka ba pʋ tʋmma.

B. AGU' BAN'A KUNSIB SƲŊIR AN BƆ?

Agu' ban'as kunsib sʋŋidnɛ niŋgbiŋ la ka zunzubanɛ tiim ka ba kuns ka ba na kpi bɛɛ tadig la ka niŋgbiŋ la bi sʋ'ʋŋa. Nwɛnɛ biig ya'a kuns dankɔŋ piim o niŋgbiŋ la biidnɛ ka o pʋ lɛn mɔr dankɔŋ dɛŋa. Ya'asɛ biig mɛ ya'a kunsnɛ nyɔ'ɔg piim wʋʋ linɛ ka ba buon ye (TB) la o faaen o mɛŋ nɛ nyɔ'ɔg zunzuya la ni.

C. NIŊGBIŊ NIŊID WALA ZABID NƐ BAN'ASƐ?

Niŋgbiŋi niŋid si'em zabid nɛ ban'as anɛ buudi ayi' nwa:-

WINA'AM MAALƲG:

Sɔ' niŋgbiŋ tun'oe zab nɛ ban'a ka li yinɛ o ya'a bɛn' ban'akan la buudi kʋdʋm. Nwɛnɛ biig ya'a namis dankɔŋ ban'asin la kʋdʋm ka paam alaafi o niŋgbiŋ la pʋ lɛn zɔt ban'a la ya'asa, o tɔn'ɔ li nɛ. Dankɔŋ kʋ lɛn gban'a o ya'asa. Bisieba bɛ ka ba du'a ba ka ba pʋn mɔr ban'asieba ka ba nyaan du'a o.

Bilia niŋgbiŋ tun'oe zabid nɛ dɛŋ ban'a la, ka lin anɛ o ma ya'a daa kunsid dɛŋ ban'a la pima la o pʋʋg saŋa. Dinzugɔ di mugusya ye pu'apʋʋs wʋsa ken makir ka kunsid.

FOTO

NINSAAL MAALƲG:

Biig niŋgbiŋ tun'oe zab nɛ ban'a ka li yinɛ ninsaal maalʋg ni. O ya'a kunsid ban'a gu'ub pima la ka li bʋkid bɛ o niŋgbiŋin la paŋ bɛɛ ba kpi.

D. BAN'ABANƐ KIMM KA AGU'U MƐŊ KUNSIB LA BA'A TƆN'ƆYA?

Ka' ban'as wʋsa ka agu'umɛŋ pima la tɔn'ɔya. Nwɛnɛ Gaana ban'as banɛ ka agu'umɛŋ pima tun'oe ti'ebid. Zaŋi ken wʋʋ:-

1. Kɔnsʋŋ kʋdʋg (TB)

2. Alia (Polio)

3. Saann (Diarrhoea)

4. Kɔnsʋŋ lɛ'ɛlɛ (Coughing)

5. Dɛŋ ban'as niis (Tetanus)

6. Wieddʋ'ʋnim (Fever)

7. Anwɛ'ɛtɛnrig sia (CSM)

E. BƆ KA LI NAR YE BA KUNS BIISƐ?

Biis banɛ pʋ paae yʋma ayi' la kunsib mukya, bɔzugɔ, banɛ namisid bɔdegʋ, ka sieba kpiid ban'bama ni.

- Kɔnsʋŋ kʋdʋg (TB)

- Kɔnsʋŋ lɛ'ɛlɛ - Dɛŋ ban'a la.

- Daŋkɔŋ nɛ Alia, pɔn'ɔlʋŋ ban'a la.

- Bilia, zaŋi ken nwadis ayuobʋ nyaan pʋ mɔr pʋ mɔr niŋgbiŋ gu'udɛ bɛɛ li pʋ zu'oe.

- Gaana ban'bama ta'asid biis bɛdegʋ kum.

F. BIIS KUNSIB NA AN WALA WINNƐ?

Biigi na mɔr niŋgbiŋ gu'ud amɛŋa anɛ on na paam bunvʋya pima la lin nar si'em nɛ li saŋa wʋsa.

G. TIBAMA NWA TISID WALA-WALA?

Nwɛnɛ nyɔ'ɔg bɛɛ kɔnsʋŋ lɛ'ɛlɛ bɛɛ saann bɛɛ dɛŋ ban'a nɛ daŋkɔŋ. Ban kunsidnɛ pima. Amaa pɔn'ɔlʋŋ ban'a la, on tisidnɛ nɔɔrin.

FOTO

H. BAN'AN BANƐ KPI'ED AN BANƐ?

1. Ban'banɛ kpi'ed kimm pʋ ba'a bɛɛ.

2. Wieddʋ'ʋnim tun'oe gban'ae

3. Zin'kanɛ ka ba kuns la tun'oe mɔd.

4. Parasitamɔl nugalisʋg tun'oe ta'as ban'as.

5. Pa'alim Alaafi tʋmtʋm linɛ mɔd la bɛɛ dinɛ daamif.

6. Da mɔɔd ye fʋ ti'eb linɛ zabid bɛɛ mɔd la fʋ tu'orɛ.

Boxes

GU'UMƐŊ KUNSIB ANƐ ZAALIM

LI FAANDI FƲ BIIS BILIELIM BAN'ASIN

LIN LA, KUNSIMI FƲ BIIG NANNANNA

AGU'UMƐŊ SƆN'ƆE TI'EBƲG