Kunsib sʋm yɛla
A. Akunsi gu’ ban’as an bⴢ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li anɛ bʋnkanɛ gu’ud niŋgbina ban’asieba. Ban’as gu’ub kunsib la kʋʋdnɛ bʋnvʋbanɛ ta’asid ban’as niŋbgiʋŋin la bɛɛ ba kɛtnɛ ka ba bu’oe ba paŋa. Tikan ka ba buon ye (vaccines) na’asaalin la ka ba mⴢri kunsid ka li zabidi kʋʋd zunzunbanɛ bɛ niŋgbiʋŋin la bɛɛ kɛ ka ba tadig ka paŋ lɛn ka’a na maal niŋgbiʋŋ la si’el si’ela. Zunzunbanɛ tadig la ka ba zaŋidi kunsid ka b aka ba kʋʋdi ba taaba la bɛɛ ba bʋki ba paŋ ka ba pʋ tʋmma.
B. Agu’ ban’a kunsib sⴢŋir an bⴢ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Agu’ ban’as kunsib sʋŋidnɛ niŋgbiuŋ la ka zunzunbanɛ tiim ka ba kuns ka ba na kpi bɛɛ tadig la ka niŋgbiʋŋ la bi sʋ’ʋŋa. Nwɛnɛ biig ya’a kuns dankⴢŋ piim o niŋgbiʋŋ la biidnɛ ka o pʋ lɛn mⴢr dankⴢŋ dɛŋa. Ya’asɛ biig mɛ ya’a kunsnɛ nyⴢ’ⴢg piim linɛ ka ba buon ye (TB) la o faaen o mɛŋ nɛ yⴢ’ⴢg zunzunya la ni.
C. Niŋgbiʋŋ niŋid wala zabid nɛ ban’asɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Niŋgbiʋŋi niŋid si’em zabid nɛ ban’as anɛ buudi ayi nwa:-
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Wina’am maalⴢg:
Sⴢ’ niŋgbiʋŋ tun’oe zab nɛ ban’a ka li yinɛ o ya’a bɛn´ban’akan la buudi kʋdʋm. nwɛnɛ biig ya’a namis dankⴢŋ ban’asin la kʋdʋm ka paam alaafi o niŋgbiʋŋ la pʋ lɛn zⴢt ban’a la ya’asa, o yⴢn’ⴢ linɛ. Dankⴢŋ kʋ lɛn gban’a o ya’asa. Bisieba bɛ ka ba du’a b aka pʋn mⴢr ban’asieba ka ba nyaan du’a o.
Bilia niŋgbiʋŋ tun’oe zabid nɛ dɛŋ ban’a la, ka lin anɛ o ma ya’a daa kunsid dɛŋ ban’as la pima o pʋʋg saŋa. Dinzugⴢ di mugusya ye pu’apʋʋs wʋsa ken maker ka kunsid.
Foto
Ninsaal maalʋg:
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biig niŋgbiʋŋ tun’oe zab nɛ ban’a ka li yinɛ ninsaal maalʋg ni. O ya’a kunsid ban’a gu’ub pima la ka li bʋkid bɛ o niŋgbiʋŋin la paŋ bɛɛ kpi.
D. Ban’abanɛ kimm ka agu’u mɛŋ kunsib la ba’a tⴢn’ⴢya?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ka’ ban’as wʋsa ka agu’umɛŋ pima la tⴢn’ⴢya. Nwɛnɛ Ghana ban’as banɛ ka agu’umɛŋ tun’oe ti’ebid. Zaŋi ken woo:-
1. kⴢnsʋŋ kʋdʋd (TB)
2. Alia (Polio)
3. Saan (Diarrhoea)
4. kⴢnsʋŋ lɛ’ɛlɛ (Coughing)
5. Dɛŋ ban;as niis (Tetanus)
6. Wieddʋ’ʋnim (Fever)
7. Awɛn’ɛtɛrig sia (CSM)
E. Bⴢ ka li nar ye ba kuns biisɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biis banɛ pʋ paae yʋʋma ayi’ la kunsib mukya, bⴢzugⴢ, banɛ namisid bɛdigʋ, ka sieba kpiid ban’abama ni.
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Kⴢnsʋŋ kʋdʋd (TB)
- Kⴢnsʋŋ lɛ’ɛlɛ - Dɛŋ ban’a la.
- Dankⴢŋ nɛ Alia – pⴢn’ⴢlⴢŋ ban’a la.
- Bilia, zaŋi ken nwadisa ayuobʋ nyaan pʋ mⴢr niŋgbiʋŋ gu’udɛ bɛɛ li pʋ zu’oe.
- Ghana ban’abama ta’asid biis bɛdigʋ kum.
F. Biis kunsib na an wala winnɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biigi na mⴢr niŋgbiʋŋ gu’ud amɛŋa anɛ on na paam bʋnvʋya pima la lin nar si’em nɛ li saŋa wʋsa.
G. Tibama nwa tisid wala-wala?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nwɛnɛ nyⴢ’ⴢg bɛɛ kⴢnsʋŋ lɛ’ɛlɛ bɛɛ saan bɛɛ dɛŋ ban’a nɛ dankⴢŋ. ban kunsidnɛ pima. Amaa pⴢn’ⴢlʋŋ ban’a la, on tisid nɛ nⴢⴢri.
Foto
H. ban’a banɛ kpi’ed an banɛ?
1. Ban’a kpi’ed kimm pʋ ba’a bɛɛ.
2. Wieddʋ’ʋnim tun’oe gban’ae.
3. Zin’ikanɛ ka ba kuns la tun’oe mⴢd.
4. Parasitamⴢl nugalisiʋ tun’oe ta’as bam’as.
5. Pa’alim alaafi tʋmtʋm linɛ mⴢd la bɛɛ dinɛ daamif.
6. Da mⴢⴢd ye linɛ zabid bɛɛ mⴢd la fʋ tʋ’orɛ.
Boxes
- Gu’umɛŋ kunsib anɛ zaalim
- Li faandi fʋ biis bilielim ban’asin
- Lin la, kunsimɛ fʋ biig nananna
- Agu’umɛŋ sⴢn’ⴢe ti’ebʋg