Kunsib sʋm yɛla
A. Akunsi guꞌ banꞌas an bɔ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li anɛ bʋnkanɛ guꞌud niŋgbina banꞌasieba. Banꞌas guꞌub kunsib la kʋʋdnɛ bʋnvʋbanɛ taꞌasid banꞌas niŋbgiʋŋin la bɛɛ ba kɛtnɛ ka ba buꞌoe ba paŋa. Tikan ka ba buon ye (vaccines) naꞌasaalin la ka ba mɔri kunsid ka li zabidi kʋʋd zunzunbanɛ bɛ niŋgbiʋŋin la bɛɛ kɛ ka ba tadig ka paŋ lɛn kaꞌa na maal niŋgbiʋŋ la siꞌel siꞌela. Zunzunbanɛ tadig la ka ba zaŋidi kunsid ka b aka ba kʋʋdi ba taaba la bɛɛ ba bʋki ba paŋ ka ba pʋ tʋmma.
B. Aguꞌ banꞌa kunsib sɔŋir an bɔ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Aguꞌ banꞌas kunsib sʋŋidnɛ niŋgbiuŋ la ka zunzunbanɛ tiim ka ba kuns ka ba na kpi bɛɛ tadig la ka niŋgbiʋŋ la bi sʋꞌʋŋa. Nwɛnɛ biig yaꞌa kuns dankɔŋ piim o niŋgbiʋŋ la biidnɛ ka o pʋ lɛn mɔr dankɔŋ dɛŋa. Yaꞌasɛ biig mɛ yaꞌa kunsnɛ nyɔꞌɔg piim linɛ ka ba buon ye (TB) la o faaen o mɛŋ nɛ yɔꞌɔg zunzunya la ni.
C. Niŋgbiʋŋ niŋid wala zabid nɛ banꞌasɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Niŋgbiʋŋi niŋid siꞌem zabid nɛ banꞌas anɛ buudi ayi nwa:-
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Winaꞌam maalɔg:
Sɔꞌ niŋgbiʋŋ tunꞌoe zab nɛ banꞌa ka li yinɛ o yaꞌa bɛn´banꞌakan la buudi kʋdʋm. nwɛnɛ biig yaꞌa namis dankɔŋ banꞌasin la kʋdʋm ka paam alaafi o niŋgbiʋŋ la pʋ lɛn zɔt banꞌa la yaꞌasa, o yɔnꞌɔ linɛ. Dankɔŋ kʋ lɛn gbanꞌa o yaꞌasa. Bisieba bɛ ka ba duꞌa b aka pʋn mɔr banꞌasieba ka ba nyaan duꞌa o.
Bilia niŋgbiʋŋ tunꞌoe zabid nɛ dɛŋ banꞌa la, ka lin anɛ o ma yaꞌa daa kunsid dɛŋ banꞌas la pima o pʋʋg saŋa. Dinzugɔ di mugusya ye puꞌapʋʋs wʋsa ken maker ka kunsid.
Foto
Ninsaal maalʋg:
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biig niŋgbiʋŋ tunꞌoe zab nɛ banꞌa ka li yinɛ ninsaal maalʋg ni. O yaꞌa kunsid banꞌa guꞌub pima la ka li bʋkid bɛ o niŋgbiʋŋin la paŋ bɛɛ kpi.
D. Banꞌabanɛ kimm ka aguꞌu mɛŋ kunsib la baꞌa tɔnꞌɔya?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kaꞌ banꞌas wʋsa ka aguꞌumɛŋ pima la tɔnꞌɔya. Nwɛnɛ Ghana banꞌas banɛ ka aguꞌumɛŋ tunꞌoe tiꞌebid. Zaŋi ken woo:-
1. kɔnsʋŋ kʋdʋd (TB)
2. Alia (Polio)
3. Saan (Diarrhoea)
4. kɔnsʋŋ lɛꞌɛlɛ (Coughing)
5. Dɛŋ ban;as niis (Tetanus)
6. Wieddʋꞌʋnim (Fever)
7. Awɛnꞌɛtɛrig sia (CSM)
E. Bɔ ka li nar ye ba kuns biisɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biis banɛ pʋ paae yʋʋma ayiꞌ la kunsib mukya, bɔzugɔ, banɛ namisid bɛdigʋ, ka sieba kpiid banꞌabama ni.
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Kɔnsʋŋ kʋdʋd (TB)
- Kɔnsʋŋ lɛꞌɛlɛ - Dɛŋ banꞌa la.
- Dankɔŋ nɛ Alia – pɔnꞌɔlɔŋ banꞌa la.
- Bilia, zaŋi ken nwadisa ayuobʋ nyaan pʋ mɔr niŋgbiʋŋ guꞌudɛ bɛɛ li pʋ zuꞌoe.
- Ghana banꞌabama taꞌasid biis bɛdigʋ kum.
F. Biis kunsib na an wala winnɛ?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Biigi na mɔr niŋgbiʋŋ guꞌud amɛŋa anɛ on na paam bʋnvʋya pima la lin nar siꞌem nɛ li saŋa wʋsa.
G. Tibama nwa tisid wala-wala?
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nwɛnɛ nyɔꞌɔg bɛɛ kɔnsʋŋ lɛꞌɛlɛ bɛɛ saan bɛɛ dɛŋ banꞌa nɛ dankɔŋ. ban kunsidnɛ pima. Amaa pɔnꞌɔlʋŋ banꞌa la, on tisid nɛ nɔɔri.
Foto
H. banꞌa banɛ kpiꞌed an banɛ?
1. Banꞌa kpiꞌed kimm pʋ baꞌa bɛɛ.
2. Wieddʋꞌʋnim tunꞌoe gbanꞌae.
3. Zinꞌikanɛ ka ba kuns la tunꞌoe mɔd.
4. Parasitamɔl nugalisiʋ tunꞌoe taꞌas bamꞌas.
5. Paꞌalim alaafi tʋmtʋm linɛ mɔd la bɛɛ dinɛ daamif.
6. Da mɔɔd ye linɛ zabid bɛɛ mɔd la fʋ tʋꞌorɛ.
Boxes
- Guꞌumɛŋ kunsib anɛ zaalim
- Li faandi fʋ biis bilielim banꞌasin
- Lin la, kunsimɛ fʋ biig nananna
- Aguꞌumɛŋ sɔnꞌɔe tiꞌebʋg