Kusaasi Dɔlisid Si'em Maani ba Pian'ad Sɔpin

Kusaasi dɔl si'em naamidi ba pian'ad

Pian’uk naamʋg niŋid si’em ka ba pian’ad kal paasid/ nↄbʋgid. Buudi bεdigʋ ni, pian’apaalisi kpɛn’ɛd. Buudkanɛ pʋ siak ye li di’e pian’apaala pʋ nͻbʋgʋda. Ala ka pian’ad naamʋg an yεlkpan hali tis kusaas la.

Kusaas mↄr suoya kↄn’ↄb kↄn’ↄb banε ka ba dↄlisid naamid pian’apaala paasid pian’akʋda banε pʋm bε ka li sʋŋid ka buudi la nↄbigid. Suobanɛ ka kusaas dɔlisidi maam pian’ad anε dine bε gbinin nwa;

A nͻk pian’akʋda la’as taaba.

Kusaas mↄr a nͻk pian’akʋda la’as taaba ka li lieb pian’apaal. Nwεnε di yʋ’ʋr la pʋn an si’em la, kusaas tun’e nↄk pian’abanε pʋn dεŋim bε naam pian’apaala ka di paasi ba pian’ad pʋʋgin. Pian’aban ya’a

la’as taaba, ba lεn kae pian’ad ayi ya’asa, ba yʋ’ʋn anε pian’aʋk yinne kanε zi’eni tis si’el. Ba tituunli nwa:

Daam + bin →danbin

Zug + sʋŋ → zusʋŋ

Biig + bɛ’ɛd → bibɛ’ɛd

Gbin + bɛda → gbimbɛda

Nua + bin → nↄbin

Pian’akʋda ayisi bas bɛɛ bu’oe bas.

Linε paas anε Kusaas lεm mↄr suosi’a maan pian’apaala ka ti buoni di ye pian’akʋda ayisi bas bɛɛ bu’oe bas. Suokaŋa ni, kusaas εεnti nↄk pian’akʋda banε pʋn dεŋim bε yis/ bu’oe pian’ad la sieba bas ka nya’al ka di lieb pian’apaal ka ba mↄr sↄnsid ka gban’e di gbin. Ba tituunli anε pian’abanε digi gbinin nwa;

Wina’am → Win

zaŋguom→guom

tintan→tan

tambin’isʋg →bin’isʋg

Na’adawan → dawan

A buoli tak

Ya’asa, kusaas lεm mↄr a buoli tak ka di an suor ka ba dↄl maan pian’apaala. Kpεla, ba εεnti nↄk pian’ʋk yinne buoli tak ka di lieb pian’apaal n paasi ba pian’akʋda banε pʋm bε la pʋʋgʋn. Ba tituunli anε

Tͻ’ͻtͻ

na’ana

fieb fieb

laari laar

gaa gaa

Pian’apεmisa

Suor yinne kanε ka kusaas lεm dↄl maan pian’apaala anε pian’apɛmisa. Buudi wʋsa pian’ad ya’a nↄbʋgid, pian’apεmisa paasi di pʋʋgʋn. Buudkanε pʋ siak ye di pε’εŋ pian’adi yi buudsieba san’anε kʋ nyaŋi nↄbʋgε. Alazug kusaas pεmisi pian’adnam la sieba ka nan kpεm pεmisidi paasid ka ba pian’ad la nↄbugidi paasid. Pian’apεmisa tituunli anε;

kͻͻtʋ

banki

zaŋ

Sier

Di giŋa Di giŋa anε ye, kusaas mↄr suoya bεdigʋ naamid pian’apaala paasidi ba pian’ad pʋʋgin ka di sʋŋŋid ka buudi la nↄbʋgid, ka pian’ad mε pʋ pasigidi baa. Suoban sieba anε ba nͻkid pian’akʋda la’asid taaba ka li liebid pian’apaal, ba lεn nↄkid pian’akʋda ayisid bεε bu’oe bas ka di liebid pian’apaal, kusaas mε tun’e buol pian’ʋk yinne tak ka di lieb pian’apaal, ka naar an ye ba pεmisid pian’ad buudsieba ni paasidi ba pian’adin.

Suobama nε sieba ka kusaas dↄli maan pian’apaala paasid ba pian’ad.