Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Odwira festival

Di yinɛ Wikipiidia
Odwira festival
festival
Ethnic groupAkan people Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
LocationAkropong Dɛmisim gbɛlima

Odwira festival[1] anԑ malʋŋ kanԑ ka na’anam nԑ nidib banԑ bԑ Fanteakwa District nԑ Akuapem linԑ bԑ Eastern Region Ghana sʋ’ʋlim la maan. Banԑ maan Odwira Festival anԑ nidib banԑ bԑ Akropong-Akuapim, Aburi, Larteh, nԑ Mamfe sʋ’ʋlim nam ni. Ba maan malʋŋ la yʋʋm-yʋʋm Sԑnlʋŋ nԑ Sawaar nwadis la ni. Ba maan malʋŋ la ka li anԑ zanbini pa’an ban da nyaŋ Ashanti nidib zaba pʋʋgin yʋʋm tusir, kͻbisnii nԑ pisi nԑ ayuobʋ ni la zug.[2] Zaba kaŋa da buon nԑ Katamansu ka ba da zabi kpie Dodowa. Ba da maali li yiiiga nԑ Yʋʋm tusir, kͻbisnii nԑ pisi nԑ ayuobʋ, Sawaar nwadig la ni.

Nwa’ da anԑ saŋkanԑ ka Okuapimhene kanԑ da an na’abi tis paas piinԑ awai daani tis Akropong da zin’I na’am kʋg zug la, o yʋ’ʋri da an Nana Addo Dankwa (I) yinԑ yʋʋm tusir, kͻbisnii nԑ piinԑ yinnԑ paae yʋʋm tusir, kͻbisnii nԑ pistan’ nԑ anu saŋa. Li anԑ malʋŋ kanԑ ka ba maani pied nidib la siig pʋʋgin ka tisidi ba gu’udim paŋ. Nidib banԑ bԑ Jamestown Accra sʋ’ʋlim la mԑ maan malʋŋ la. Dinԑ yela ka ba mԑ maan anԑ Ga nԑ Akuapem dimi dit taaba la zug.[3]

Malʋŋ la kԑŋi sial nԑ diib bunub saŋa ka diib zuoe; anina ka ba maani ba wina ye ba yaanam la mͻya. Lin an malʋŋ kanԑ maan busa tuub win la, ba pʋ’ʋsidi ba yaanam nԑ ban sʋŋi ba ka ba kʋa nyԑ nԑ.[4]

Li wa’ae nԑ yʋʋma kͻbisyi’ wana ka nidib banԑ bԑ Akropong, Amanokrom nԑ Aburi sʋ’ʋlim maan Odwira festival malʋŋ kanԑ ka na’ab kanԑ da pin’ili li an Nana Addo Dankwa 1 (1811 - 1835), na’ab kanԑ da paae piinԑ awai daan.  Tԑԑns piinԑ ayͻpͻibanԑ paasi bԑ sʋ’ʋlim kan ni la wʋsa maan Odwira festival. Ba maan malʋŋ la tiend nԑ nyaŋir kanԑ ka Okuapeman nidib da paam ban nԑ Asante zaba la pʋʋgin, zaba la da buon Katamansu ka ba da zabi kpi’e Dodowa yʋʋm tusir, kͻbisnii nԑ pisi nԑ ayuobʋ ni la.[5]

Odwira malima la mͻr suor dͻlisim ka ba dͻlisidi maan yʋʋm wʋsa lin yi ban pin’il saŋa sa paae zina, malima la dͻlisid si’em nwana:

Sankaŋa anԑ sankanԑ ka sͻ’ wʋsa an baanlimm. Dabisa pisnaasi ka Odwira festival nyaan paae la, nidib pʋ maan kʋya bԑԑ tʋkpiidig ya’asi bԑ Akuapem sʋ’ʋlim wʋsa. Banԑ zan’as wada kaŋa, ba tԑԑgidi ba tʋba.

Akan buudi pʋʋgin, ba si’ak ye na’ab pʋ kpiida. Ban si’ak ye o lԑԑ kԑŋ nԑ tԑŋkpԑŋ sia ni. Odwira dabisir kanԑ lut Atini daar la, suor kanԑ dͻli wa’ae tԑŋkpԑŋ kaŋa ni la anԑ nyain. Ban maan si’el daar kan anԑ ba piis malima suor la yi Akropong, zin’ig kanԑ an tԑnpʋʋgi tis Okuapeman kԑŋ paae Royal Mausoleum zin’ig kanԑ ka ba lԑn buon ye Amanprobi.

Odwira anԑ malʋŋ kanԑ ka ba sak ye li anԑ piini kanԑ ka ba yaanam tisiba ye ba maal. Dabiskaŋa daar, onԑ ka ba buon Gyaasehene ka o an Divisional Chiefs anu la yinnԑ bԑ Akuapem Traditional Area ka lԑn gͻsid banԑ suad na’am la’ad la wʋsa la buon onԑ ka ba buon Banmuhene (onԑ an na’abi tis Royal Mausoleum ka lԑn gͻsidi ba yaanam malima yela).

Dabisir kaŋa daar, nidib banԑ bԑ Akropong wʋsa la’asid taaba kumm. Fuud banԑ ka ba yԑԑd daarkan anԑ sabil bԑԑ wiig, wan wʋʋ nidibi ԑԑnti yԑ fuud si’eba kumm ba nid ya’a kpi la. Onԑ ka ba buon Okuapehene kaad na’am kʋgʋs ayͻpͻi banԑ bԑ Akropong la wʋsa – Aboasa, Asona, Twafo, Benkum, Kyeame nԑ Akrahene ye o kԑŋ maal sʋnsa’aŋ nԑ ba.

Ba pin’in nԑ bԑʋgʋn tԑn’ԑsidi ba nidib banԑ kͻ’ͻŋi ba nyͻͻr yʋʋm kanԑ gaad la pʋʋgin ka kumm ka tԑԑnsi ba yaanam banԑ kpi la wʋsa yela.

Okuapeman nidib la si’ak ye Wina’am tita’ar bԑ ka tisid o pʋ’ʋsʋm bԑdigʋ, ba mԑ pa’an ye ba si’ak ka dͻl li ba na’ab kanԑ zin’i Ofori Kuma na’am kʋk zug la. Dabisir kaŋa daar, Okuapehene onԑ an ba na’ab la yԑԑdi fuud vԑnla ka zin’i o na’am kʋk zug ka nidib kԑn ni zuod o.

Dabisir kaŋa an dabisir kanԑ ka malima wʋsa naad. Na’anam, na’ayir kpԑԑmnam nԑ nidib la wʋsa la’asidi bԑ Mpeniase – (tiig kanԑ ka ba da sԑ’ yiiga daar kanԑ ka Akropong da lieb Okuapeman tԑnpʋʋg la. Mpeniase, anԑ anԑ tiig kanԑ mͻr zanbin hali tis Akuapem Traditional Area) ye ba tis na’asi paalʋ ni. Gomԑna tʋmtʋmnib nԑ ya’andͻlib kԑn la’as kaŋa ni, ka na’ab la ԑԑnti yina pian’a pa’al nidib la bʋnlinԑ maal yʋʋm la pʋʋgin ka lԑn pa’ali ba bʋnlinԑ ka ba gban’e ye ba maam yʋʋm paalig la pʋʋgin.

Dabis bama pʋʋgin ba pʋ maan malʋŋ si’a amaa ba maan di’em si’eba wan wʋʋ bͻͻl nwԑ’ԑb, nԑ di’em banԑ bԑ ka pʋ’asada nԑ dasam maan.

Alasid daar la, onԑ an ‘Krontihene’ tis Akuapem na la’as na’anam la ka li pa’al ye Odwira Festival naar bԑn ni lal.[6]

  1. ↑ "Visit Ghana - Odwira Festival". Visit Ghana. Retrieved 2024-10-19.
  2. ↑ "Odwira Festival". Retrieved July 3, 2012.
  3. ↑ "The Odwira Story". Akropong Akuapem Odwira Festival. Retrieved 2020-11-05.
  4. ↑ "Okuapeman Odwira 2021: A Melting Point of Rich Culture and Tradition". theaccratimes.com. Archived from the original on 2024-12-04. Retrieved 2023-09-14.
  5. ↑ Asante, Kofi Takyi (2018). ""Intimate Knowledge of the Country": Factionalism in the Mid-Nineteenth-Century Gold Coast Administration". African Economic History. 46 (2): 63–92. doi:10.1353/aeh.2018.0006. ISSN 2163-9108.
  6. ↑ "Visit Ghana - Odwira Festival". Visit Ghana. Retrieved 2024-10-29.