West Africa
| Part of | Africa |
|---|---|
| Continent | Africa |
| Location | Africa |
| Located in or next to body of water | Atlantic Ocean |
| Located in/on physical feature | Africa |
| Coordinate location | 12°0′0″N 3°0′0″E |
| Shares border with | North Africa, Central Africa |
| Studied by | West African studies |
| Category for maps or plans | Category:Maps of West Africa |

West Africa dinɛ ka ba lɛm buoni li ye Western Africa la anɛ teŋ kanɛ an kuom teŋ bɛ Africa sʋꞌʋlim. United Nations teŋndim paꞌal yee Western Africa teŋkanɛ pɛɛs teens piiga nɛ ayuobu la ni (16) la, ani Benin, Burkina Faso, Cape Verde, Gambia la, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, nɛ Togo, pɛɛs nɛ Saint Helena, Ascension nɛ Tristan da Cunha (United Kingdom Overseas Territory). West Africa nidib kanl ane wʋʋ miliyɔn kɔbis naasi nɛ piiga nɛ awai yɛla(419)[1][2] yʋma tusa ayi nɛ pisyi nɛ yinne la, ka yʋma tusa ayi nɛ piiga nɛ ayipɔi la, nidib la kanl da anɛ miliyɔn kɔbis atanꞌnɛ pisnii nɛ ayinne, tusa kɔbis awai nɛ pisnii nɛ ayinne(381,981,000) ka miliyɔn kɔbiga nɛ pisnii nɛ awai, tusa kɔbis yuobu nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi(189,672,000) an puab, ka miliyɔn kɔbiga nɛ piswai nɛ ayi, tusa kɔbis atanꞌ nɛ awai (192,309,000) mɛ da an dap.[3] Ti yaꞌa ye ti gɔs teŋ la bɛlim nɛ di ligidi yɛla an siꞌem di da anɛ teŋ kanɛ da nɔbigid tɔꞌɔ-tɔꞌɔ pamm bɛ African teens la ni.
West Africa yiiga yɛlkuda anɛ ba paŋ dinɛ k aba da mɔri tʋꞌe teens banɛ da bɛ kpinkpɛmis nɛ teŋsʋg teens dinɛ anɛ Mali nɛ Gao Empires la. West Africa da dit ti ba nɛ suokitakita dinɛ Arab nɛ North Africa hali nɛ teens banɛ lali la wʋsa, ka dinɛ ka ba da kuosid titaꞌam anɛ salima nɛ kuntzɛnꞌʋg tʋʋma nɛ wabid iilla. Europe dim la nyɛ ka daꞌ la ken sʋꞌʋm siem la nɛ teens bɛdigʋ laa, di da kene ka Atlantic slave trade la da yʋꞌʋm duo lɛn tʋm nwɛnɛ ban daa tʋm siꞌem la sʋꞌʋŋid ka America dim la nidib banɛ na tʋm tisiba. Sankpansim tʋʋma da naae saŋa 19th century nyaꞌaŋ la, Europe kas-kas anɛ France nɛ Britain dim la da kpɛm ke tuoni laꞌasidi tʋm nɛ nidib la.Tituul anɛ ban da mɔr nwenɛɛ kpaadib tʋʋma laꞌadnam wʋʋ kooko, nɛɛ coffee, siarin laꞌadnmnam wʋʋ daadnam nɛ kug vɛɛnla banɛ bɛ teŋin k aba ligidi kpiꞌim hali wʋʋ salima ɛ. Din yii asʋꞌʋmɛŋ saŋa sa West African teens la bɛdigʋ dinɛ ane Ivory Coast, Ghana, Nigeria, nɛ Senegal la da tʋm yɛlkpan dinɛ anɛ sʋꞌʋlim la nɛ di lgidi yɛla.
West Africa da mɔr ekologi nɛ biyodivɛsiti paŋ pamm nɛ teens siꞌeba. Babir la ekologi an siꞌem la da anɛ Sahara la tenkpiꞌimis la da ke ka di an ala ya nyaŋ nɛ yadagɔbʋg baba, dinɛ da mɔ pɛbisim kpiꞌimis dinɛ anɛ Hamattan lɛm pɛɛs nɛ Atlantic Ocean yatuon nɛ yadagɔbʋg baba ziid saa pɛbisim ken. Pɛbis gɛnd bama tisit West Africa la kpanꞌam nɛ siꞌelnam bɛdigʋ yit biyɔmisnam(biomes) la ni yi biyɔdivɛsiti kpanꞌam(biodiversity-rich) trophical forest paae teŋkpiꞌimis (drylands) ka li daamid bunkɔbid bɛdigʋ dinɛ anɛ pangolins, rhinocerous nɛɛ wabidnam. Teŋ la da da mɔɔd nɛ nimua yɛɛ di nɔbig la di da ane dinɛ da daam bunkɔbid bɛdigʋ bɔzugɔ ba kuudnɛ tiis , bʋnvʋya pamm siiɛi, ka gbanꞌad zimii galis, ka ba tʋm salima miligid teŋ la, banɛ tʋm rɔbanam tʋʋma,nɛ siꞌelnam bɛdigʋ yit ti ba tʋʋma zinꞌisin, ka nɛꞌɛŋa da taꞌas ka sʋꞌʋlim la tiak bɛdigʋ bɛ West Africa.
Yɛlkuda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "World Population Prospects 2022". United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Retrieved 17 July 2022.
- ↑ "World Population Prospects 2022: Demographic indicators by region, subregion and country, annually for 1950-2100" (XSLX) ("Total Population, as of 1 July (thousands)"). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Retrieved 17 July 2022.
- ↑ United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2017). World Population Prospects: The 2017 Revision, custom data acquired via website. [1]