Asʋꞌʋ-m-mɛŋ dabisir (Ghana)
Asʋꞌʋ-m-mɛŋ dabisir anɛ dabiskanɛ an diꞌema nɛ vʋꞌʋsʋm daari tis Ghana wʋsa yʋʋm wʋsa. Daakan anɛ vʋꞌʋsʋm daar tis Ghana nid wʋsa banɛ bɛ Ghana nɛ banɛ kaꞌ Ghana ye ba naꞌas tuongatib banɛ da kɛ ka Ghana paam yɔlisim la. Asʋꞌʋ-m-mɛŋ dabisir la anɛ dabiskanɛ ka ba di'emidi li nwadisa atanꞌ la ni daba ayuobʋ daar yʋʋm wʋsa.[1] Li mɛ anɛ tienr nɛ zanbin kanɛ bigis ye, dabis kaŋa daari la ka Ghana da paam yɔlisim yii Biritis gɔmena la nuꞌusin.[2] Onɛ da an yiiga Piram minista da anɛ Kwame Nkrumah, onɛ da an Ghaana gɔmma kpɛɛm din yi yʋʋm tusa piine awai n paa yʋʋm tusir kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi la ni.[3]
Daakanɛ ka ba tiendi li
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nwadis atan' la ni li daba ayuobʋ daar la, Kwame Nkrumah da yɛl nyain tis Ghana dim ye, ba paam yɔlisim ka lɛn ye, Afirikadim na nyaŋi mɔri ba mɛŋ tituaa. Dinzugɔ Ghana yʋꞌʋn paam yɔlisim sankanɛ pʋ mɔr naarɛ.[4] Ghana da an tɛŋkanɛ da bɛ Sub-Sahara Afirica paami o yɔlisim yiiga yi Naꞌasaanam nuꞌusin.[5] Ghana kpɛɛm banɛ da an Pirɛsidɛnnam la da maal dabisir kaŋa ka li anɛ vʋ'ʋsim daar n tis Ghana ni wʋsa ye ba diꞌemi li daar.[6] Ban sadigim bas suor ye li an vʋꞌʋsim dabisir la, ba kpansidinɛ sʋꞌʋŋa, ka li an ye, nwadisa atan' la li daba ayuobʋ daar yaꞌa pun tʋnꞌe ka lu bakɔi la naari nɛɛ,[7] daakanɛ dɔli an Atini daar ka an tʋʋma dabisir la na nyɔdigi an vʋꞌʋsim daari tis Ghaana wʋsa.[8]
Pirɛsidɛnnam bɛdigʋ banɛ bɛ Afirika tɛɛns ne Europe tɛɛns la, Ghana ɛɛnti kaanbi buoliba ye ba kena ka ba laꞌasi diꞌem ka li malis. Nɛꞌ pinꞌilnɛ Pirɛsidɛn Kwame Nkrumah saŋa saꞌ, hali ti paae zina.[9]
Pinꞌilʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba da buon Ghana nɛ ye Gold Coast, bɔzugɔ, Ghana da mɔri laꞌad bɛdigʋ nwɛnɛ tiis, sanlima, anzurifa, nɛ' da' kɛ ka Europe dim la da mɔr yaꞌamlɛog.[10] Diib nɛ zʋkuosa da bɛ la zug ,[11] dinzug Europe dim la da zabid nɛ taaba onɛ na gaad tuoni gɔs Gold Coast laꞌabanɛ ka ba da mɔr la,[12][13] ka yʋʋm 1874 la, Biritish dim la da paam ikku bɛ Gold Coast dim laꞌad la bam ni,[14] la,anɛ Portugal dim la da laꞌam dɛŋi ba ka zinꞌin Elmina teŋ kanɛ bɛ Gold Coast[15] yʋʋm 1482 la ni,[16] British dim la da mɔr ikku la zugɔɔ, ba yʋ'ʋn da pʋd Gold Coast nɛ ye British Gold Coast.[17][18] Dunia ni zaba kanɛ da pass ayi' la da gaad la, British dim la siegi ba ikku la n tis ba kpiꞌes banɛ bɛ Afirica ne Gold Coast dim mɛn. United Gold Coast Convention dim da buol laꞌasʋg ka ye ba bɔɔdnɛ Asʋꞌʋ-m-mɛŋ saŋkanɛ da an biꞌela n da kpɛlim bɛ Gold Coast sʋʋgʋn ban da vootʋ gaŋ ba kpɛɛm la. Faangir sɔb onɛ ka ba da buon ye, Dr. Kwame Nkrumah la da di, dinzugɔɔ onɛ da an Gold Coast dim tuongat yʋʋm 1952 la ni, o da pʋn dɛŋim dinɛ wadmaanib kpɛɛm yʋʋm 1951 sa,[19] ka nimbɛda ayuobʋ sieba da sʋŋ o. Gold Coast dim da paamɛ asʋꞌʋ-m-mɛŋ paŋ la nɛ yi British dim sanꞌnɛ yʋʋm 1957 nwadisa atanꞌ la li daba ayuobʋ daar,[20] ka ba yʋ'ʋn tiaki buon Gold Coast ye Ghana.[21]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://doi.org/10.1037%2Fe506162006-011
- ↑ https://doi.org/10.4324%2F9781351293921-5
- ↑ https://doi.org/10.2307%2Fj.ctvk3gm60.17
- ↑ https://web.archive.org/web/20180710225301/https://www.africa.com/5-things-know-ghana-independence-day/
- ↑ https://www.officeholidays.com/countries/ghana/independence-day.php
- ↑ https://doi.org/10.1136%2Fbmj.320.7242.s3-7242
- ↑ https://doi.org/10.1093%2Facprof%3Aoso%2F9780199658817.003.0005
- ↑ http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/6/newsid_2515000/2515459.stm
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography#Oxford_Dictionary_of_National_Biography
- ↑ https://doi.org/10.1163%2F2213-2996_flg_com_081121
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-230-51663-2
- ↑ https://doi.org/10.1017%2Fcbo9780511559877.005
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-19-932238-1
- ↑ https://doi.org/10.1063%2Fpt.5.020837
- ↑ http://www.google.com/logos/doodles/2020/ghana-independence-day-2020-6753651837108309-2xa.gif
- ↑ https://mobile.ghanaweb.com/GhanaHomePage/history/
- ↑ https://doi.org/10.2307%2Fj.ctt2005s3h.13
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-252-07116-6
- ↑ https://doi.org/10.1093%2Fww%2F9780199540884.013.u212467
- ↑ https://doi.org/10.1093%2Fww%2F9780199540884.013.u197662
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Celebrating-independence-day-in-Ghana-886729