Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

El Güegüense

Di yinɛ Wikipiidia
El Güegüense
literary work
Magnum opustheatre, ball Dɛmisim gbɛlima
CountryNicaragua Dɛmisim gbɛlima
Country of originNicaragua Dɛmisim gbɛlima
Intangible cultural heritage statusRepresentative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity Dɛmisim gbɛlima
Described at URLhttps://ich.unesco.org/en/RL/00111, https://ich.unesco.org/fr/RL/00111, https://ich.unesco.org/es/RL/00111 Dɛmisim gbɛlima

El Güegüense (Spanish pronunciation: [el ɣweˈɣwen.se]; ka ba lɛm buon Macho Ratón, pronounced [ˈma.tʃo raˈton]) anɛ satirical drama ka da an yiiga malima da bɛ Nicaragua teŋin. Li anɛ Latin America malima ka Nicaragua paꞌani ba yʋʋma nɛ waꞌab nɛ ba diꞌema zinꞌis.[1] Ba da lɛn mɛꞌ dɔɔgi rotunda (roundabout) bɛ Managua, tɛnsʋk ye ba tien li yɛla.[2]

Diꞌema nwa da yi gbaŋin na yʋʋm kɔbʋs piiga nɛ ayuobu la ni ka onɛ sɔbi li la yʋꞌʋr pʋ yi paalʋ naa, ka li paꞌal ye li anɛ diꞌema kanɛ yuug hali bɛ Western Hemisphere sʋꞌʋlim.[3] Sɔlima pʋʋgin ka li yi tʋŋ-tʋŋi ti paae ban ti sɔbili digil gbaŋin yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnaasi nɛ ayi (1942).[4] Ba da sɔbi li nɛ Nahuat nɛ Spanish bʋʋdi ni.

Diꞌema yʋꞌʋr la yinɛ one da paas diꞌema la pʋʋgin, El Güegüense, linɛ yi Nahuat buudi buolʋg linɛ an Wewej, ka li gbin anɛ ye “bʋnkʋdʋg” bɛɛ “dau kanɛ mɔr yaꞌam”[4]

"El Güegüense" anɛ diꞌema kanɛ bɛ Nicaragua, linzug ka UNESCO da siak ye li anɛ "Masterpiece of the Oral and Intangible Heritage of Humanity" yʋʋm tusa ayi nɛ anu (2005) la ni, ka li paꞌal ye Nicaragua an teŋkanɛ bɛ Central America, ka lɛn an yiiga ayuobu pʋʋgin Latin America ka UNESCO siak ye ba mɔr diꞌemsʋma ayi.[5]

El Güegüense

Diꞌema nwa mɔr nidib piiga nɛ anaasi, banɛ ka ba tuŋ ka yinne maꞌanɛ:

Güegüense (nɛ o biis)

Don Forcico

Don Ambrosio

Spanish kpɛɛmnam:

Governor Tastuanes

Captain Alguacil Mayor

Royal Clerk

Royal Assistant;

El Güegüense

Pu'ab la:

Doña Suche Malinche - (ka puꞌab ayi dɔl o)

Macho-moto, Macho-viejo, Macho-mohino, nɛ Macho-guajaqueño (nidib anaasi banɛ mɔr yela, ka ba buoni ba machos)

Buudi pianꞌad la anɛ Spanish ka Nicarao buudi pianꞌad paas (Nahuat), ka nidib siak ye li yinɛ Spanish nɛ Nahuat laꞌas taaba. Amaa, sida kae nyain ziꞌe li nyaꞌaŋa.[6]

A-maꞌ-ninsaali nyɛ ligidi yɛla paꞌal "El Güegüense" ni la, gbaʋŋ sɔbidib nɔki li mak nɛ pɔlitiis nwɛꞌɛdib bɛɛ gɔmena tʋʋma lʋga banɛ an zam dim la.[7] Vɔɔtʋg naarin ɛɛnti an siꞌem ka sieba pʋ gbanꞌe li gbin la ka ba nɔki mak nɛ "El Güegüense" li kas-kas anɛ FSLN naꞌadɔɔgi da lu, yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ awai vɔɔtug la (1990) vɔɔtʋgin la.[8] "El Güegüense tʋʋma la'an an dinɛ ka sɔ' bɛɛ si'el kʋ nyaŋi daam la, nidib mɔr ziri/dama'am paasid tʋʋma la ni nɛ pɔlitis nwɛ'ɛdib dama'am kanɛ ka ba ma'adi paasid malʋŋ la ni la pʋ dɔl malʋŋ la suorɛ ka mɛ pʋ dɔl teŋ la bɔɔdim nɛ gban'ari an ye sɔ' wʋsa tʋm nɛ o paŋ wʋsa ka teŋ la nɔbʋg ka ba nyaŋi paam di ka kuos la.[9]

  1. ↑ http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-150984344.html
  2. ↑ http://www.manfut.org/monumentos/gueguense.html
  3. ↑ https://web.archive.org/web/20071206171831/http://www.nmai.si.edu/calendar/index.asp?month=10&year=2006&day=22
  4. 1 2 https://www.vianica.com/go/specials/21-el-gueguense-macho-raton.html
  5. ↑ http://www.unesco.org/culture/intangible-heritage/masterpiece.php?id=119&lg=en
  6. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/El_G%C3%BCeg%C3%BCense#cite_note-6
  7. ↑ https://web.archive.org/web/20071025062218/http://www.grupoese.com.ni/2006/mar/22/edagard.htm
  8. ↑ https://web.archive.org/web/20071025062218/http://www.grupoese.com.ni/2006/mar/22/edagard.htm
  9. ↑ https://web.archive.org/web/20070706160447/http://www.envio.org.ni/articulo/824