Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Fest Noz

Di yinɛ Wikipiidia


Fest Noz
festival
Subclass ofevent Dɛmisim gbɛlima
CountryFrance Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityBrittany Dɛmisim gbɛlima
Country of originFrance Dɛmisim gbɛlima
Intangible cultural heritage statusNational Inventory of Intangible Cultural Heritage in France, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity Dɛmisim gbɛlima
Described at URLhttps://ich.unesco.org/en/RL/00707, https://ich.unesco.org/fr/RL/00707, https://ich.unesco.org/es/RL/00707 Dɛmisim gbɛlima

Fest noz (ka sansia ka pianak la ye pʋdig zinisa ayi woo fest-noz, “yʋʋŋ malima” Breton teŋin) anɛ Breton teŋ buudi malima, ka ba laas biel biel waad ka yʋʋm-yʋmnib nwɛnɛd bʋn nwɛnɛda.

Laam nɛ lin an naana hali nɛ ban na nwɛdig fest nɛ fêtes folkloriques ka li lieb nananna bʋn, fest noz buudi  waa la bɛdigʋ anɛ bʋn kʋda, bam da pʋn bɛnɛ Middle Ages saŋa sa, lin da kɛt ka teŋ la nidib gbanad linɛ da naamid gbin ka mɔr sumaasim ye ba bɛnɛ ba yaanam zinig la, relish a deep sense of being with ansestors and with place.[1]

Breton ya an babiga ba buon ye festoú noz, amaa Goadeg sisters (anɛ nidib banɛ yʋʋm laasig) da ye buon ye festnozoú, ka French dim mɛ tunoe yɛl ye des fest-noz.

Daba anu daar, Samampiid nwadig la yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi, 5 December, 2012 UNESCO da paas fest noz Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity[2] gbaʋŋin.

(pl: festtoú noz) anɛ buudi malima waa Brittany teŋin. Breton teŋ waa bɛdigʋ anɛ malima ni, laasigin. Nananna, ba mɛ lɛn waad festoú noz kateŋ kɛ ka zini sieba baŋi Breton malima la. Ba baŋ yʋ kaŋa nɛ 19th century la ni sa, amaa li an woo yʋʋr la tis nɛ yʋʋm tusir yinne, kɔbʋs wai nɛ pisnu,1950s naming la.

Sansien la, ba da ye waad saŋa sieba ka bʋʋdi teŋ la ka li lieb sassi kaba kuod (the “aire neuve”dances ), ani ka ban a buol teŋ la nidib la, linɛ paan linɛ kɛ ka ba mɔr nɔba bʋʋd teŋ la waa sieba ni la. Pʋʋsim dɔɔg la kad “kof-ha-kof” (stomach-to-stomach) waa, ka ling bin aan a waad nidiba ayi yi la. Malim bama da anɛ suori tis bipɔla te ba laas ka baŋ taaba ziesim teŋin la, ba bɛllim ni, fuud ni, ka mɛ gɔs ban gɛɛnd siem tɔɔtɔ, ka li anɛ waanam la yʋʋgid nɛ sansia ka mɛ bɔɔd ye minilim nɛ paŋ kpɛn li ni.

Dabis bama nwa ni, nidib nan kpɛn mi festoú noz la yɛla hali, laasid saŋa wʋsa nidib. Teŋ bibis la bɛdigʋ mɔr fest noz nɔɔra ayinne yʋʋm pʋʋgin wʋsa, ninwisigir diema laasig dimi, sakuya nɛ sieba ye gɔsidi li yɛla. Li tisidi ba nɛ sour ka ba paanɛ ba malima  nɛ ban an sieba, ka pʋdig nɛ ba zuanam ba bɛllim sʋma. Woo buudi malima bɛdigʋ an siem la, sɔ yɛt ye yʋʋma la anɛ yʋʋm yimmir kɛ ka li malisim la pʋ zuoe. Tʋʋlʋg saŋa nɛ gɔɔndim saŋa, suoya bɛdigʋ ni, a keŋ fest noz malima nidib bɛdigʋ ni li anɛ woo  ban na keŋ yʋʋŋ diema gɔsʋg.

Buudi waa paae kɔbis siem, ka banɛ ka nidib mi la anɛ gavottes, an , dro,hanter dro,plinn, and Scottish. Fest noz la saŋa, ba tuundi gbandaa wɔk bɛɛ gbandaa gbilidi zamisid waa nam la ( ba wʋsa zanl nuus); amaa waa la sieba anɛ nidiba ayi yi waad nɛ “choreographed” waa nam buudi, ka lin anɛ waa buudi banɛ ka baŋir bɛdigʋ kpɛn li pʋʋgin (sequence, figure, etc.).

Jean Michel Guilcher da zamis Breton waa la yɛla ka sɔbi li o gbaʋŋ nwa ni“La tradition populaire de dance en Basse-Bretagne (new edition by coop-Breizh/Armen, 1995).

Yʋʋma bɛda buudi ayi ka ba yʋʋm malima nam la ni: Ba yʋʋm a cappella, (kan ha diskan), ka zaŋ yʋʋma bɛɛ nwɛn bʋn-nwɛnɛda dɔlis nɛ li. Ka ba nyaan maal microphones nɛ amplified yʋʋma laad,  Yʋʋma laa bama ka ba da mɔri yʋʋm talabard (a sort of oboe or shawm) nɛ Breton bagpipes (binioú kozh), ka li anɛ ba yʋʋma dʋt hali la zug. Linɛ nam ka nidib mɛ da lɛn mi ba yɛla anɛ diatonic accordion, clarinet la, ka sanaia violin la nɛ hardy-gurdy. Second World War la nyaaŋ, Scottish bagpipes (binioú brass) mɛ yʋʋn da bɛ Brittany pʋʋsim kenɛ tit bagadoú (pipes bands) ka lin zugɔ binioú-kozh la lɛdigi li. clarinet la (treujenn-gaol, ‘gabbage core in Breton) da bɛ ka bɔdig amaa yuoliŋ la ba lɛbna ka lɛn pinili widigid.

Li ka ban mi yʋʋma laasieba la maaa bɛɛ, dʋn bama nwa yʋʋma buudi zuoya, lin yi rock, jazz, keŋ punk ka gɛntit teŋ sieba yʋʋma yam. Nwiig yʋʋma laad, (violin la, double-bass la, acoustic guitar la, bass guitar la) nɛ North American percussion instruments, ba zaŋi ba paasi ba din la ni. Fest noz laasig sieba yʋʋm nɛ electronic keyboards nɛ synthesisers (Strobinell, Sonerien Du, Les Baragouineurs, Plantec, etc.). brass yʋʋma laad la widigid nɛ zinig la wʋsa ka ba vuud la kpɛnɛd yʋʋm yʋmnib yam.

Yʋʋma la kpɛɛŋir  saŋa la yʋʋm tusir yinne, kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi, 1970s ni la, ba da gbanae maki zɛmis tis yʋʋm dim (a cappella bɛɛ kan a diskan) nɛ yʋʋm yʋmnib biela (binioualtabard wʋsa). Fʋ da nyɛt “free stages”. Nananna nwa, yʋʋm yʋmnib biela (kanerien) nɛ yʋʋm nɛ yʋʋm yʋmnib biela (sonerien) yʋʋm. ba yʋʋm nɛ yʋʋma laad ka waa la zamisig bɛɛ li gʋllim nɛ suoya ayi banɛ ka ba paan  banɛ waad la.

Waa buudi atan sʋʋgin wʋsa “suite” (three dances), ba ye gʋoe zien ka piana nɛ banɛ waad la sieba bɛɛ kenɛ kaad buffet of local dishes woo crêpes, galettes-saucisses, far Breton,kouign-amann, with local cider, beer, nɛ chouchenn, a mead-like drink ka ba zaŋ siind kanɛ ka ba minilim maal.

  1. https://books.google.com/books?id=llPsTQvlRMQC&pg=PT114v
  2. https://web.archive.org/web/20130826004244/http://www.unesco.org/culture/ich/RL/00707