Fest Noz
| Subclass of | event |
|---|---|
| Country | France |
| Located in the administrative territorial entity | Brittany |
| Country of origin | France |
| Intangible cultural heritage status | National Inventory of Intangible Cultural Heritage in France, Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |
| Described at URL | https://ich.unesco.org/en/RL/00707, https://ich.unesco.org/fr/RL/00707, https://ich.unesco.org/es/RL/00707 |
Fest noz (ka sansia ka pianꞌak la ye pʋdig zinꞌisa ayi woo fest-noz, “yʋꞌʋŋ malima” Breton teŋin) anɛ Breton teŋ buudi malima, ka ba laꞌas biꞌel biꞌel waꞌad ka yʋʋm-yʋmnib nwɛnꞌɛd bʋn nwɛnꞌɛda.
Laꞌam nɛ lin an naꞌana hali nɛ ban na nwɛdig fest nɛ fêtes folkloriques ka li lieb nananna bʋn, fest noz buudi waꞌa la bɛdigʋ anɛ bʋn kʋda, bam da pʋn bɛnɛ Middle Ages saŋa sa, lin da kɛt ka teŋ la nidib gbanꞌad linɛ da naamid gbin ka mɔr sumaꞌasim ye ba bɛnɛ ba yaanam zinꞌig la, relish a deep sense of being with ansestors and with place.[1]
Breton yaꞌ an babiga ba buon ye festoú noz, amaa Goadeg sisters (anɛ nidib banɛ yʋʋm laꞌasig) da ye buon ye festnozoú, ka French dim mɛ tunꞌoe yɛl ye des fest-noz.
Daba anu daar, Samampiid nwadig la yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi, 5 December, 2012 UNESCO da paas fest noz Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity[2] gbaʋŋin.
Fest noz
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana](pl: festtoú noz) anɛ buudi malima waꞌa Brittany teŋin. Breton teŋ waꞌa bɛdigʋ anɛ malima ni, laꞌasigin. Nananna, ba mɛ lɛn waꞌad festoú noz kateŋ kɛ ka zinꞌi sieba baŋi Breton malima la. Ba baŋ yʋꞌ kaŋa nɛ 19th century la ni sa, amaa li an woo yʋꞌʋr la tis nɛ yʋʋm tusir yinne, kɔbʋs wai nɛ pisnu,1950s naming la.
Sansiꞌen la, ba da ye waꞌad saŋa sieba ka bʋꞌʋdi teŋ la ka li lieb sassi kaba kuod (the “aire neuve”dances ), ani ka ban a buol teŋ la nidib la, linɛ paꞌan linɛ kɛ ka ba mɔr nɔba bʋꞌʋd teŋ la waꞌa sieba ni la. Pʋꞌʋsim dɔɔg la kad “kof-ha-kof” (stomach-to-stomach) waꞌa, ka ling bin aan a waꞌad nidiba ayi yi la. Malim bama da anɛ suori tis bipɔla te ba laꞌas ka baŋ taaba ziꞌesim teŋin la, ba bɛllim ni, fuud ni, ka mɛ gɔs ban gɛɛnd siꞌem tɔꞌɔtɔ, ka li anɛ waꞌanam la yʋʋgid nɛ sansiꞌa ka mɛ bɔɔd ye minꞌilim nɛ paŋ kpɛn li ni.
Dabis bama nwa ni, nidib nan kpɛn miꞌ festoú noz la yɛla hali, laꞌasid saŋa wʋsa nidib. Teŋ bibis la bɛdigʋ mɔr fest noz nɔɔra ayinne yʋʋm pʋʋgin wʋsa, ninwisigir diꞌema laꞌasig dimi, sakuya nɛ sieba ye gɔsidi li yɛla. Li tisidi ba nɛ sour ka ba paꞌanɛ ba malima nɛ ban an sieba, ka pʋdig nɛ ba zuanam ba bɛllim sʋma. Woo buudi malima bɛdigʋ an siꞌem la, sɔ yɛt ye yʋʋma la anɛ yʋʋm yimmir kɛ ka li malisim la pʋ zuꞌoe. Tʋʋlʋg saŋa nɛ gɔɔndim saŋa, suoya bɛdigʋ ni, a keŋ fest noz malima nidib bɛdigʋ ni li anɛ woo ban na keŋ yʋꞌʋŋ diꞌema gɔsʋg.
Wa'anam la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Buudi waꞌa paae kɔbis siꞌem, ka banɛ ka nidib miꞌ la anɛ gavottes, an , dro, ‘hanter dro,plinn, and Scottish. Fest noz la saŋa, ba tuundi gbandaa wɔk bɛɛ gbandaa gbilidi zamisid waꞌa nam la ( ba wʋsa zanl nuꞌus); amaa waꞌa la sieba anɛ nidiba ayi yi waꞌad nɛ “choreographed” waꞌa nam buudi, ka lin anɛ waꞌa buudi banɛ ka baŋir bɛdigʋ kpɛn li pʋʋgin (sequence, figure, etc.).
Jean Michel Guilcher da zamis Breton waꞌa la yɛla ka sɔbi li o gbaʋŋ nwa ni“La tradition populaire de dance en Basse-Bretagne (new edition by coop-Breizh/Armen, 1995).
Yʋʋma la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋma bɛda buudi ayi ka ba yʋʋm malima nam la ni: Ba yʋʋm a cappella, (kan ha diskan), ka zaŋ yʋʋma bɛɛ nwɛn bʋn-nwɛnꞌɛda dɔlis nɛ li. Ka ba nyaan maal microphones nɛ amplified yʋʋma laꞌad, Yʋʋma laꞌa bama ka ba da mɔri yʋʋm talabard (a sort of oboe or shawm) nɛ Breton bagpipes (binioú kozh), ka li anɛ ba yʋʋma dʋt hali la zug. Linɛ nam ka nidib mɛ da lɛn miꞌ ba yɛla anɛ diatonic accordion, clarinet la, ka sanaiꞌa violin la nɛ hardy-gurdy. Second World War la nyaꞌaŋ, Scottish bagpipes (binioú brass) mɛ yʋʋn da bɛ Brittany pʋꞌʋsim kenɛ tit bagadoú (pipes bands) ka lin zugɔ binioú-kozh la lɛdigi li. clarinet la (treujenn-gaol, ‘gabbage coreꞌ in Breton) da bɛ ka bɔdig amaa yuoliŋ la ba lɛbna ka lɛn pinꞌili widigid.
Li kaꞌ ban miꞌ yʋʋma laꞌasieba la maꞌaa bɛɛ, dʋn bama nwa yʋʋma buudi zuoya, lin yi rock, jazz, keŋ punk ka gɛntit teŋ sieba yʋʋma yam. Nwiig yʋʋma laꞌad, (violin la, double-bass la, acoustic guitar la, bass guitar la) nɛ North American percussion instruments, ba zaŋi ba paasi ba din la ni. Fest noz laꞌasig sieba yʋʋm nɛ electronic keyboards nɛ synthesisers (Strobinell, Sonerien Du, Les Baragouineurs, Plantec, etc.). brass yʋʋma laꞌad la widigid nɛ zinꞌig la wʋsa ka ba vuud la kpɛnꞌɛd yʋʋm yʋmnib yam.
Tʋʋma la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋma la kpɛꞌɛŋir saŋa la yʋʋm tusir yinne, kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi, 1970s ni la, ba da gbanꞌae maki zɛmis tis yʋʋm dim (a cappella bɛɛ kan a diskan) nɛ yʋʋm yʋmnib biꞌela (biniou nɛ altabard wʋsa). Fʋ da nyɛt “free stages”. Nananna nwa, yʋʋm yʋmnib biꞌela (kanerien) nɛ yʋʋm nɛ yʋʋm yʋmnib biꞌela (sonerien) yʋʋm. ba yʋʋm nɛ yʋʋma laꞌad ka waꞌa la zamisig bɛɛ li gʋllim nɛ suoya ayi banɛ ka ba paꞌan banɛ waꞌad la.
Waꞌa buudi atanꞌ sʋʋgin wʋsa “suite” (three dances), ba ye gʋoe ziꞌen ka pianꞌa nɛ banɛ waꞌad la sieba bɛɛ kenɛ kaad buffet of local dishes woo crêpes, galettes-saucisses, far Breton, nɛ kouign-amann, with local cider, beer, nɛ chouchenn, a mead-like drink ka ba zaŋ siind kanɛ ka ba minꞌilim maal.