Government of Ghana
| Inception | 1960 |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Applies to jurisdiction | Ghana |
| Child organization or unit | Ghana Airways, Ghana International Airlines |
| Partnership with | World Vision Ghana, Inclusion Ghana |
| Headquarters location | Accra |
| Official website | https://www.ghana.gov.gh/ |
Government of Ghana da dɔlisnɛ parliamentary democracy, dinɛ da dɔl nɛ military nɛ civilian gɔmenanam Ghana la. yʋʋm tusir yinne, kɔbiswai nɛ piswai nɛ atan yʋʋmpaal nwadig la ni (January 1993), military gɔmena da bas suori tis Fourth Republic la ban da maal Wadmaannib nɛ zuraan vɔɔtʋg la nyaꞌaŋ yʋʋm tʋsir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi (1992) naarin. Yʋʋm tʋsir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi (1992) wada gbaʋŋ la pʋ paŋ la nɛ tis, zuraan, wadmaannib yir la, cabinet council of state, nɛ asʋꞌo-m-mɛŋ banɛ gɔsid wada maalʋg yɛla (Independent Judiciary). Nidib wʋsa laꞌasi vɔɔtid gɔmena la.
Gɔmena
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Pɔlitis naꞌadɔɔd la da nie paalʋ nɛ yʋʋm yʋʋm tʋsir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi (1992) tensʋg din da guꞌ yʋʋm piiga la nyaꞌaŋ. Naꞌadɔɔd banɛ bɛ Fourth Republic la gaad pisi.[1] Naꞌadɔɔda ayi banɛ ka sɔꞌ wʋsa miꞌ anɛ Maꞌasim Tiig Naꞌadɔɔg, National Democratic Congress nɛ Wabʋg Naꞌadɔɔg, New Patriotic Party. National Democratic Congress yinɛ Jerry John Rawlings' naꞌadɔkanɛ yʋꞌʋri an Provisional National Defence Council ka da bɛ kʋk la zug yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ yinne (1981) paae yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi la (1992).[2][3]
Wabʋg Naꞌadɔɔg, New Patriotic Party, da sinꞌiŋnɛ yʋʋm tusir kɔbiswai nɛ piswai nɛ yi la ni (1992), da diꞌenɛ Gold Coast nɔba zug, The Big Six asʋꞌo-m-mɛŋ Naꞌadɔɔg, United Gold Coast Convention (UGCC); People's National Convention, nɛ Convention People's Party, dinɛ diꞌe Kwame Nkrumah Naꞌadɔɔg la yʋꞌʋri la mɛn, dinɛ da zinꞌi kʋk la zug yʋʋma piiga (10 years) din yi asʋꞌo-m-mɛŋ saŋa yʋʋm tusir, kɔbis wai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi (1957) paae yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobʋ nɛ ayuobʋ (1966), ka da di vɔɔt la yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayuobʋ (1956), yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobʋ (1960), nɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyuobʋ nɛ anu (1965).[2]
National Democratic Congress da di zuraan nɛ wadmaannib vɔɔt la yʋʋmbama ni 1992, 1996, 2008 and 2012. New Patriotic Party da di zuraan nɛ wadmaannib vɔɔt la yʋʋmbama ni 2000, 2004, and 2016.[4]
Ban nɛ tensieba bɛllim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana diplomat Kofi Annan da anɛ Secretary-General of the United Nations yʋma awai (nine years) hali ti paae yʋʋm tusa ayi nɛ ayuobʋ (2006).
Din yi asʋꞌpo-m-mɛŋ saŋa, Ghana pɛsigi o mɛŋi gɔsid ideals of nonalignment yɛla ka paas nimbanɛ pinꞌil non-aligned movement. Ghana anɛ tenkanɛ ziꞌe kippi United Nations nɛ African Union ni.[5]
Ghana diplomats nɛ pɔlitis nwɛꞌɛdib bɛdigʋ mɔr kpɛŋ tɛɛns nɛ laꞌasʋgnam kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb. Bama anɛ Ghana diplomat Secretary-General of the United Nations kʋdʋg Kofi Annan, International Criminal Court Judge Akua Kuenyehia, Zuraan kʋdʋg Jerry John Rawlings nɛ Zuraan kʋdʋg John Agyekum Kuffour banɛ tʋm diplomats tʋʋma tis United Nations.[2]
Yʋʋm tusa ayi nɛ piiga nwadisa awai la ni, (September 2010), Ghana Zuraan kʋdʋg John Atta Mills da ziꞌen Ghana nɔba zugʋ kaae China. Mills nɛ China Zuraan kʋdʋg Hu Jintao, da tien yʋʋm pisnu tienr malʋŋ (50th anniversary) tis diplomatic naalʋg kanɛ bɛ tɛɛnsa ayi la sʋʋgin la, bɛ Great Hall of the People yʋʋm tusa ayi nɛ piiga nwadisa awai la dabpisi daar (20 September 2010).[6][7] China da yɔ sam ka yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ yinne nwadis piinɛ yinne la ni (November 2011), ka ba kʋkdaan nyaꞌadɔl tis Standing Committee of the National People's Congress of China, Zhou Tienong da kaae Ghana ka siꞌal Ghana Zuraan John Dramani Mahama.[8]
Wada dɔlʋsʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Wada tʋʋma la dɔlnɛ yʋʋmtusir kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi wada gbaʋŋ la (1992 constitution), buudi malima wada, nɛ British common law. Kɔɔtʋ dɔlisid siꞌem anɛ Supreme Court of Ghana (highest court), courts of appeal, nɛ high courts of justice. Banɛ pʋ paae bama anɛ circuit, magisterial, and traditional courts. Banɛ lɛm paas anɛ public tribunals.[2] Din yi asʋꞌo-m-mɛŋ saŋa, kɔɔtʋnam anɛ asʋꞌo-m-mɛŋ; asʋꞌo-m-mɛŋ kaŋa nan kpɛm bɛ Republic saŋa nwa. Ba maligim tiꞌasid kɔɔtʋ bibis lanɛ Republic nwa ni.[2]
Din pʋ siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Republic of Ghana mɔrnɛ regionnam piinɛ yuobʋ (sixteen administrative regions) dinɛ pʋdigi an 6 metropolitan assemblies; 55 Municipal assemblies; nɛ 216 districts,[9] ka ba wʋsa yinne-yinne mɔri ba district assembly nam.[9]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
- ↑ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ghana/
- 1 2 3 4 5 http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/ghtoc.html
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Library_of_Congress
- ↑ https://web.archive.org/web/20191106173202/https://www.ec.gov.gh/resources/downloads/election-results.html
- ↑ http://www.un.int/ghana/
- ↑ http://www.fmprc.gov.cn/eng/wjb/zzjg/fzs/gjlb/2999/3001/t755583.htm
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China
- ↑ https://web.archive.org/web/20130909155705/http://news.xinhuanet.com/english2010/china/2011-11/12/c_122269189.htm
- 1 2 https://web.archive.org/web/20130507152131/http://www.ghana.gov.gh/index.php/about-ghana/ghana-at-a-glance