John Kumah
| Sex or gender | Dau |
|---|---|
| Country of citizenship | Ghana |
| Name in native language | John Ampontuah Kumah |
| Yu'ur Kane ka ba tis o | John |
| Zak yu'ur | Kumah |
| Du'am yuum | 8 Vaala/Nwadisanu 1978, 4 Mɔtul/Nwadisawai 1978 |
| Duam zin'ig | Kumasi, Ejisu |
| Date of death | 7 Dɔnwalig/Nwadisanaasi 2024 |
| Languages spoken, written or signed | English, Asante |
| Tuuma | politician, lawyer |
| Position held | politician, Member of the 8th Parliament of the 4th Republic of Ghana, deputy minister |
| Work location | Adabraka |
| Member of political party | New Patriotic Party |
| Candidacy in election | 2020 Ghanaian general election |
| Religion or worldview | Christianity |
| Replaces | Kwabena Owusu Aduomi |
Ba da duꞌa Joon ampotuah kumah nɛ Buniya nyaꞌaŋ nwaris anii la li dabisim anaasi yυυm tυsir nɛ kɔbiswai nɛ piisyɔpɔi nɛ anii la ni.[1][2][3][4] O anɛ Gaana gɔmma naꞌaliꞌad nɛ nuꞌug tʋʋma sɔb nɛ labaya mɔɔn-mɔɔn nɛ wada tʋmtʋm sɔb. O da tʋmɛ ka an zudaan kpɛɛm tis Gaana nuꞌug tʋʋma nɛ li tɛndigir lʋgir dim la ni. O tʋmnɛ ala hali n da ti paae saŋ kanɛ ka ba gaŋ o ka o an wadmaannɛ tis Ejisu sʋꞌʋlimin yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piisi nɛ yinne (2021) la ni, saŋkanɛ ka Gaana gɔmma tuongatib wʋsa gaansʋg da paae la. O da anɛ wadmaan kanɛ ziꞌe tis Maꞌasim Tiig Naꞌadɔɔg dim la.[5][6][7][8]
O vυm pinꞌilʋg nɛ gbaυŋ zamisυg yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Joon da anɛ onɛ ka ba duꞌa o nwadis anii daba anaasi daar yʋʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ piisyɔpɔi nɛ anii (1978) la ni. O yinɛ Ejisu teŋ titaꞌar kanɛ ka ba kuod ka gʋꞌʋn ka li bɛ kumasi sʋꞌʋlimin la.[9] Kumah da pinꞌil sakuri n keŋ ka tɔlis sakur kanɛ tiaꞌal ayiꞌ ka li yʋꞌʋr buon ye Opoku ware sakur kanɛ bɛ kumasi sʋꞌʋlimin la. O da tɔlis tuonɛ keŋ Gaana sakur titaꞌar kanɛ ka ti buonɛ li naꞌasaalin ye “university of Ghana” la yʋʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayɔpɔi la ni(1997) ka ba tis o kasɛta gbauŋ titaꞌar linɛ an Kanl nɛ kpikpiŋ tʋʋma nɛ li baŋir yɛla la.[1] Yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ awai (2009) la ni la, o da lɛn mɔr kasɛta gbauŋ titaꞌar kanɛ an kpikpiŋ nɛ nuꞌug tʋʋma maalʋg nɛ li gɔsʋg yɛla (kati waꞌae ligidi tʋʋma yɛla) yir GIMPA lʋgir dimin. Ala mɛn ka o lɛn mɔr wada zamisυg kasɛta gbauŋ yaꞌas n yi Gaana sakur titaꞌarin la. Ka lɛn mɔr wada zamisυg kasɛta gbaun titaꞌar kanɛ paas ayiꞌ n yi Gaana wada zamisυg sakur titaꞌar la ni. O mɛ da mɔr kpikpiŋ tʋʋma nɛ li pinꞌilʋg zamisʋg kasɛta gbauŋ n yi Nobel tɛɛns laꞌasʋg kpikpiŋ tʋʋma sakur la ni yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piinɛ awai (2019) la ni.[4]
Yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ pisi la, li nwadis piig nɛ yinnɛ la ni (November 2020), o da diꞌe kpikpiŋ tʋʋma nɛ li tɛndigir kasɛta gbauŋ n yi swiss kpikpiŋ tʋʋma sakur kanɛ bɛ Switzerland sʋꞌʋlimin la. ka lɛn mɔri li kasɛta gbauŋ kanɛ tiaꞌal ayiꞌ la bɛ sakur kanna ni yaꞌas.[10]
Tʋʋma bɛllim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba da nɔk o ka o tʋm ka an wada tʋmtʋm onɛ saꞌan nidib wada yɛla nɛ kpɛɛm n bɛ Gaana kɔɔtʋ titaꞌar dɔɔg la ni yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piinɛ atanꞌ (2013) la ni.[11] O da lɛn anɛ Aduaprokye kɔɔtʋ linɛ bɛ Adabrakra sʋꞌʋlimin la kpɛɛm yinnɛ. O da lɛn anɛ tʋmtʋm onɛ sʋꞌoe majak mɛɛb dim laꞌauŋ lʋgir la hali nɛ ban ti gaŋ o ka o an zugdaan kpɛɛm onɛ gɔsid Gaana kpikpiŋ tʋʋma nɛ li nɔbigir laꞌauŋ lʋgir la ni yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piinɛ ayɔpɔi (2017) la ni.[11] Joon Ampontuah Kumah mɔr tʋʋma baŋir nɛ li yaꞌam hali yʋʋma piin anu n bɛ tuongaadʋg ni nɛ nuꞌug laꞌad maalʋg ni nɛ tʋʋma yɔꞌɔsʋg ni, ka lɛn sʋŋid dasam nɛ puꞌasada tʋʋma nɔbigir pʋʋgin.[12]
O pɔlitiks bɛllim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Joon kuma da nyaꞌad wadmaanib yir la naꞌam la ka dii li. O da anɛ wabʋg Naꞌadɔɔg nid ka di Ejisu sʋꞌʋlimin wadmaanib kυk la.[13][7] Nannana o anɛ kpɛɛm titaꞌar kanɛ gɔsid Gaana ligidi tʋʋma yɛla.[14][15][16]
Laꞌasʋg kpɛɛmnam banɛ ni ka o paas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kuma anɛ kpɛɛmnam banɛ tʋm ka gɔsid wada nɛ sida ziꞌela nɛ wadmaanib yir la tʋʋma wʋsa la kpɛɛm la nyaꞌandɔl ka lɛn an kpɛɛmnam banɛ gɔsid wada ziꞌelʋg yɛla la nid yinnɛ.[15][17]
O vυm bɛllim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Joon da dinɛ Lilian onɛ an karimsaam kpɛɛm onɛ ziꞌel yesu kristo nyaꞌandɔlib tʋʋma laꞌauŋ kanɛ tiing dunia lʋgir wʋsa la. Ba duꞌanɛ biisa ayuobʋ nɛ bisieba banɛ ka ba duꞌadib kae ka ba ugus ba la.[1][4]
Yɔɔd banɛ ka o diꞌes
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Joon kuma anɛ onɛ ka ba tis o kpɛuŋ nɛ yʋꞌʋr sʋꞌʋŋ yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piinɛ anii la ni (2018).[18] Ba da lɛn gaŋ o ka o paas Gaana gɔmma zugdaan Akufo Addo nidib piisi banɛ mɔr naꞌasi nɛ kpiꞌeuŋ la ni yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ piinɛ awai la ni (2019).[19]
Joon da paam naꞌasi hali on an zugdaan kpɛɛm kanɛ mɔr kpiꞌeuŋ nɛ birikinim la zug.[20] Afrika laꞌauŋ lʋgir kanɛ gɔsid kpiꞌeuŋ nɛ birikinim nɛ Afrika laꞌauŋ lʋgir kanɛ gɔsid teŋ damaꞌam nɛ gurim sʋꞌʋŋ yɛla la da tis Joon yɔɔd nɛ kpiꞌeuŋ kanɛ ka o mɔr la zug, nwɛnɛ on an kpɛɛmnam zugdaan la nwadis ayuobʋ dapisi daar yʋʋm la pʋʋgin(20th june). Adazum daar nwadis anii la o dapisi nɛ atanꞌ(Friday 23rd august) la ni ka Joon onɛ an wadmaan la da lɛn diꞌe kpɛɛm titaꞌar kanɛ tʋm hali ka tiakir bɛ la yʋꞌʋr sʋꞌʋŋ yɔɔd yir GEHAB dim lʋgirin la.[21]
Afrika wʋsa sakur biis laꞌauŋ lʋgir dim da tis Joon kuma onɛ da an zugdaan kpɛɛm kʋdig kanɛ da gɔsid kpikpiŋ nɛ nuꞌug tʋʋmanam nɛ tʋʋma tɛndigir yɛla la naꞌas, li laꞌauŋ titaꞌar kanɛ da paas ayuobʋ la ni. ka li anɛ o mɛŋ siꞌisim nɛ pʋtɛnꞌɛd kanɛ ka o mɔr sʋŋir sakur biis la tuon ken nɛ ba nuꞌug tʋʋmanam la zug ka ba tis o naꞌaskan.[22]
On sυŋ nidib siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋma tusa ayiꞌ nɛ pisi nɛ ayiꞌ la ni li nwadis anii (February 2022) la ni, Joon kuma da sʋŋ nɛ ligidi bɛdegʋ ye ba daꞌ niŋgbiŋ luas laꞌadnam kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb anu ka ba nɔki sʋŋ banɛ paam sapuꞌad suoya zug ka ba niŋgbiŋ luas mɔr gbɛlʋŋ la. Ba da anɛ Peter mensa nɛ Moses Addai.[23]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- 1 2 3 http://neip.gov.gh/team/
- ↑ https://web.archive.org/web/20210415082116/https://www.gna.org.gh/1.18859105
- ↑ https://starrfm.com.gh/2020/07/john-kumah-donates-megaphones-tricycles-to-ejisu-constituency/
- 1 2 3 https://mofep.gov.gh/index.php/team/ministers/john-ampontuah-kumah
- ↑ https://www.myjoyonline.com/news/national/neip-ceo-john-kumah-receives-doctorate-degree-from-swiss-business-school/
- ↑ https://starrfm.com.gh/2020/07/john-kumah-donates-megaphones-tricycles-to-ejisu-constituency/
- 1 2 https://citinewsroom.com/2020/12/why-the-election-of-john-kumah-marks-a-new-dawn-for-the-people-of-ejisu-article/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-news-ejisu-mp-engages-100-youth-in-aquaculture.html
- ↑ http://ghanamps.com/mp/john-ampotuah-kumah/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/neip-ceo-john-kumah-receives-doctorate-degree-from-swiss-business-school/
- 1 2 http://neip.gov.gh/team/
- ↑ https://www.mofep.gov.gh/team/ministers/john-ampontuah-kumah
- ↑ https://yen.com.gh/178741-meet-john-ampontuah-kumah-npp-mp-elect-ejisu-constituency-ashanti-region.html
- ↑ https://starrfm.com.gh/2022/05/take-advantage-of-youstart-john-kumah-tells-youth/
- 1 2 https://citinewsroom.com/2021/04/profile-of-deputy-finance-minister-designate-john-ampontuah-kumah/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/national-cathedral-lies-are-being-told-to-cause-disaffection-john-kumah/
- ↑ https://www.parliament.gh/mps?mp=157
- ↑ https://www.happyghana.com/john-kumah-adjudged-most-efficient-prominent-appointee-for-2018/
- ↑ https://www.primenewsghana.com/general-news/profile-of-dr-john-ampontuah-kumah-esq-member-of-parliament-elect-for-ejisu.html
- ↑ https://www.adomonline.com/john-kumah-honoured-for-being-most-outstanding-integrity-ceo/
- ↑ https://web.archive.org/web/20210911192031/https://eveningmailgh.com/index.php/2019/08/24/gehab-events-honours-lawyer-john-kumah-with-the-most-outstanding-and-influential-leaders-award/
- ↑ https://neip.gov.gh/aasu-honours-neip-ceo-john-kumah-at-a-summit-in-ghana/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/crushed-young-deputy-finance-minister-pays-for-5-sets-of-prosthesis-for-victims/