Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Khon

Di yinɛ Wikipiidia


Khon
theatrical genre, type of dance
Country of originThailand Dɛmisim gbɛlima
Intangible cultural heritage statusRepresentative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity Dɛmisim gbɛlima
Described at URLhttps://ich.unesco.org/en/RL/01385, https://ich.unesco.org/fr/RL/01385, https://ich.unesco.org/es/RL/01385 Dɛmisim gbɛlima

Khon ( )anɛ Thailand dim waa buudi. Ayutttaya Kingdom[1] saŋa la sa ka khon waa diema la da bɛ. Dapi lusidi ba nindaa waadi li naam kɔɔtʋ zinigin, ka nidib dɔli ba paan waa la yɛla an siem piphat diema dim sʋʋgin. Puab laam waadi li ka ba buon ye khon phu ying (  )

Khon anɛ Thai dim buudi waa kanɛ ka banɛ waad nɛ diema dim laasidi maan. Kasɛttʋg da kae paan li da siiŋ siem, provenance, amaa ba pian li yɛla Thai gbana ni, Lilit Phra Lo (c. 1529) ka ba da sɔbi digil ka zugraan, king Narai Maharaj[2][3] naam saŋa nyaan da paae.

Gbana kasɛttʋg paal ye Thai diema la da na siiŋ nɛ 17th century la ni. Yʋʋm tusur yinne, kɔbus yuobʋ nɛ pisnii nɛ ayɔpɔi, 1687 la ni France nid Louis xiv da tʋm Simon de la  Loubere Siamese teŋin ye o sɔbi digil linɛ wʋsa ko nyɛ teŋin la. O kasɛttʋg nwa nii, Du Royaume de siam, La Loubere da kpans ya sʋʋŋa Siam diema diema la 17th century yʋʋma saŋa la ni, laam nɛ sɔlima linɛ yɛt nintiris yɛla Khon diema ni, ka o da sɔb on da nyɛ siel la wʋsa tutuaa.

Siamese la mɔrɛ diema buudi atan: Ka ba buonnɛ ba ye Cone [  ] li anɛ aa kanɛ ka ba waad ka violin nwɛnɛd, laam nɛ bʋnnwɛnɛd sieba vuud. Wawaadib la lusid nɛ nindaas ka mɔr zaba laad, ka an woo banɛ bɔɔdi kad yɛlsia yis ka kaa waa maaa nɛ. ka waadib la wʋsa zɔtti giilim waa la pʋʋgin laa, ba laam yɛtnɛ yɛlsieba paasid. Laabanɛ ka ba zaŋi lusi ba nindaas la bɛdigʋ ye pʋ vɛnl nɛ baa bielaa saa ka kɛt ka ba nwɛn nɛ bʋngbaada bɛɛ sibɛɛdnam bɛɛ nimbɛɛdnam. Diema la ka ba buon ye Lacone la anɛ sɛnlʋŋ kanɛ paas nɛ diema, li zaŋid nɛ daba atan, ka pinin bɛkɛɛng kɛrifa anii ti paae yʋʋŋ kɛrifa ayɔpɔi. Diema dim banɛ bɛɛ ani la yʋʋm nɛ diesid taaba ka yɛti li siiŋir nɛ li nimmua yɛla… Rabam waa la dap nɛ puabi lam waad , ka li kaae nɛ woo zabaa ka anɛ vɛnlim… Ba tunoe wa ka pʋ lɔɔ ba mɛŋi taal taaba, bɔzugɔ waa la anɛ a kpɛn kɛn baanlim-baanlim giligid aa zinig la; amaa ka lɛɛ nwɛttidi fɛnttidi ba nuus nɛ niŋgbina, dody and arms[4] hali ka li mɔr dabiem.

Siamese Khon wawaadib la fuud, La Loubere da sɔbi digil ye, “[T]hose, banɛ waad Rabam, nɛ Cone, la pid nɛ ba zut, ka lusi ba tiengʋor nɛ bʋnlinɛ an woo pepe ka ba zaŋ sanlima maal nɛ,gilded wood, ka lɛɛ yuli ba lɛma baba ka li aan nwɛn woo kuga ka ba zaŋi maal nɛ, ka tisid vɛnlim.

Ba yɛl ye Khon waa la siiŋ siem la yinɛ “Khon piank la ni na. Li pʋ ba kpɛn nie paal nyain nɛ, amaa yɛla anaasi sʋoe li. Yiiga, “Khon” Benguela Kalinin ni anɛ woo pianad  “Kora” bɛɛ “Khon” kanɛ an bʋn-nwɛnɛdir yʋʋr ka ba zaŋ Hindi gbaʋŋi maal nɛ. o anɛ woo lʋŋ la nɛ. Nidib da nɔŋi ba mɔri lii maan nɛ ba malima naming. Ba da siak ya ye kora da anɛ bʋn-nwɛnɛdir yinne kanɛ ka ba mɔri maan khon malima. Tamil buudi pianad la ni, Tamil language “Khon” yinɛ “koli” piank la linɛ pʋ lal nɛ “goli” bɛɛ “golumn” Tamil nii. Tamil pian bama nwa yɛttɛ fuud ka ba pinini yɛɛd zugin nɛ ti paae nɔbbibisin woo lin an siem nɛ khon malima fuud nɛ li laad yɛɛbin. “Khon” Iran ni da yinɛ “zurat khan” pianadin ka li gbin an ye bʋn linɛ kʋ tunoe vurigi li tuorɛ, ka ba mɔri li maan nɛ ba diema malima. Li yʋʋma nam la da anɛ woo nananna Khon nɛ.

Niŋ kʋda malʋŋin la pʋdigid diema la nɛ nid wʋsa na zaŋ diem sia bɛn. kpɛɛmnam diema la ni anɛ banɛ mi malima la hali ka di yaan li ni, nidib banɛ nwɛn nɛ bʋngbanada nɛ maan woo nwaamis. Nwaamis la diema an sʋm hali Khon ni. Nwaaŋ kanɛ ka ba mini o hali diema la ni anɛ nwaaŋ kanɛ an Hanuman zab-zabid la.

Nananna nwa, Khon malima bɛdigʋ ka li bɛɛ li gʋllim nɛ lakhon nai ka zina, puab paasi diema la ni ka zaŋid puab zinis diema la ni, kanɛ ka dapi da sʋoe zinI ban la performed by men[5] Bʋn-gbanada la nɛ nwaamis la lusidi ba nindaas laa, banɛ an saalib la bɛdigʋ pʋ lusida, most of the human charaters do not[5].            

Khon diema la sɔlim nɛ nintiris, epic Ramakien (Thai adaptation of Hindu epic Ramayana),[6] woo Thai literature nɛ diema, drama paamid kpɛmisig Indian artslegend naming la. Dap maaa da tunoe diem Khon Ramakien, originally could be performen by men only[6] Puab da anɛ maliaknam nɛ teŋgbana. Zina puab nɛ nwaamis nɛ sibɛɛdnam zinig diema la ni. Sansien la, naabiis maaa da diemid khon. Naab la dakɔnya da zaŋid nwaamis nɛ sibɛɛdnam la zinig. Thai khon la da anɛ ye li an woo waa amɛŋa, kas-kas nwaamis la, lin bɔɔdim da anɛ li vɛnl ka waa la nwɛn nɛ nwaaŋ waa nɛ. waa la zamisig pinin nɛ biili min ka lin na kɛ onɛ waad la na gbanae li sʋʋŋa, ka nyaŋi waa lɛb tutula, kas-kas banɛ waad Vanara la (banɛ bɛ mɔɔgin bɛɛ nwaamis) diemadim la.

  1. https://web.archive.org/web/20180905230252/http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807
  2. https://web.archive.org/web/20120311085722/http://www.finearts.go.th/node/317
  3. https://web.archive.org/web/20171016070220/https://www.l3nr.org/posts/51516
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Khon#cite_note-SLL-1693-4
  5. 1 2 https://archive.org/details/theatreinsouthea0000bran
  6. 1 2 http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx