Khon
| Country of origin | Thailand |
|---|---|
| Intangible cultural heritage status | Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |
| Described at URL | https://ich.unesco.org/en/RL/01385, https://ich.unesco.org/fr/RL/01385, https://ich.unesco.org/es/RL/01385 |
Khon ( )anɛ Thailand dim waꞌa buudi. Ayutttaya Kingdom[1] saŋa la sa ka khon waꞌa diꞌema la da bɛ. Dapi lusidi ba nindaa waꞌadi li naꞌam kɔɔtʋ zinꞌigin, ka nidib dɔli ba paꞌan waꞌa la yɛla an siꞌem piphat diꞌema dim sʋʋgin. Puꞌab laꞌam waꞌadi li ka ba buon ye khon phu ying ( )
Pinꞌilʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Khon anɛ Thai dim buudi waꞌa kanɛ ka banɛ waꞌad nɛ diꞌema dim laꞌasidi maan. Kasɛttʋg da kaꞌe paꞌan li da siꞌiŋ siꞌem, provenance, amaa ba pianꞌ li yɛla Thai gbana ni, Lilit Phra Lo (c. 1529) ka ba da sɔbi digil ka zugraan, king Narai Maharaj[2][3] naꞌam saŋa nyaan da paae.
Gbana kasɛttʋg paꞌal ye Thai diꞌema la da na siꞌiŋ nɛ 17th century la ni. Yʋʋm tusur yinne, kɔbus yuobʋ nɛ pisnii nɛ ayɔpɔi, 1687 la ni France nid Louis xiv da tʋm Simon de la Loubere Siamese teŋin ye o sɔbi digil linɛ wʋsa kꞌo nyɛ teŋin la. O kasɛttʋg nwa nii, Du Royaume de siam, La Loubere da kpans ya sʋꞌʋŋa Siam diꞌema diꞌema la 17th century yʋʋma saŋa la ni, laꞌam nɛ sɔlima linɛ yɛt nintiris yɛla Khon diꞌema ni, ka o da sɔb on da nyɛ siꞌel la wʋsa tutuaa.
Siamese la mɔrɛ diꞌema buudi atanꞌ: Ka ba buonnɛ ba ye Cone [ ] li anɛ aꞌa kanɛ ka ba waꞌad ka violin nwɛnꞌɛd, laꞌam nɛ bʋnnwɛnꞌɛd sieba vuud. Waꞌwaꞌadib la lusid nɛ nindaas ka mɔr zaba laꞌad, ka an woo banɛ bɔɔdi kad yɛlsiꞌa yis ka kaꞌa waꞌa maꞌaa nɛ. ka waꞌadib la wʋsa zɔtti giilim waꞌa la pʋʋgin laa, ba laꞌam yɛtnɛ yɛlsieba paasid. Laꞌabanɛ ka ba zaŋi lusi ba nindaas la bɛdigʋ ye pʋ vɛnl nɛ baa biꞌelaa saa ka kɛt ka ba nwɛn nɛ bʋngbaꞌada bɛɛ sibɛꞌɛdnam bɛɛ nimbɛꞌɛdnam. Diꞌema la ka ba buon ye Lacone la anɛ sɛnlʋŋ kanɛ paas nɛ diꞌema, li zaŋid nɛ daba atanꞌ, ka pinꞌin bɛkɛɛng kɛrifa anii ti paae yʋꞌʋŋ kɛrifa ayɔpɔi. Diꞌema dim banɛ bɛɛ ani la yʋʋm nɛ diꞌesid taaba ka yɛti li siꞌiŋir nɛ li nimmua yɛla… Rabam waꞌa la dap nɛ puꞌabi lꞌam waꞌad , ka li kaꞌae nɛ woo zabaa ka anɛ vɛnlim… Ba tunꞌoe waꞌ ka pʋ lɔɔ ba mɛŋi taꞌal taaba, bɔzugɔ waꞌa la anɛ a kpɛn kɛn baanlim-baanlim giligid aꞌa zinꞌig la; amaa ka lɛɛ nwɛttidi fɛnttidi ba nuꞌus nɛ niŋgbina, dody and arms[4] hali ka li mɔr dabiꞌem.
Siamese Khon waꞌwaꞌadib la fuud, La Loubere da sɔbi digil ye, “[T]hose, banɛ waꞌad Rabam, nɛ Cone, la pid nɛ ba zut, ka lusi ba tiengʋꞌor nɛ bʋnlinɛ an woo pepe ka ba zaŋ sanlima maal nɛ,gilded wood, ka lɛɛ yuli ba lɛma baba ka li aan nwɛn woo kuga ka ba zaŋi maal nɛ, ka tisid vɛnlim.
Ba yɛl ye Khon waꞌa la siꞌiŋ siꞌem la yinɛ “Khon piank la ni na. Li pʋ baꞌ kpɛn nie paꞌal nyain nɛ, amaa yɛla anaasi sʋꞌoe li. Yiiga, “Khon” Benguela Kalinin ni anɛ woo pianꞌad “Kora” bɛɛ “Khon” kanɛ an bʋn-nwɛnꞌɛdir yʋꞌʋr ka ba zaŋ Hindi gbaʋŋi maal nɛ. o anɛ woo lʋŋ la nɛ. Nidib da nɔŋi ba mɔri lii maan nɛ ba malima naming. Ba da siak ya ye kora da anɛ bʋn-nwɛnꞌɛdir yinne kanɛ ka ba mɔri maan khon malima. Tamil buudi pianꞌad la ni, Tamil language “Khon” yinɛ “koli” piank la linɛ pʋ lal nɛ “goli” bɛɛ “golumn” Tamil nii. Tamil pianꞌ bama nwa yɛttɛ fuud ka ba pinꞌini yɛɛd zugin nɛ ti paae nɔbbibisin woo lin an siꞌem nɛ khon malima fuud nɛ li laꞌad yɛɛbin. “Khon” Iran ni da yinɛ “zurat khan” pianꞌadin ka li gbin an ye bʋn linɛ kʋ tunꞌoe vurigi li tuꞌorɛ, ka ba mɔri li maan nɛ ba diꞌema malima. Li yʋʋma nam la da anɛ woo nananna Khon nɛ.
Banɛ diꞌemid la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Niŋ kʋda malʋŋin la pʋdigid diꞌema la nɛ nid wʋsa na zaŋ diꞌem siꞌa bɛn. kpɛɛmnam diꞌema la ni anɛ banɛ miꞌ malima la hali ka di yaꞌan li ni, nidib banɛ nwɛn nɛ bʋngbanꞌada nɛ maan woo nwaamis. Nwaamis la diꞌema an sʋm hali Khon ni. Nwaaŋ kanɛ ka ba minꞌi o hali diꞌema la ni anɛ nwaaŋ kanɛ an Hanuman zab-zabid la.
Nananna nwa, Khon malima bɛdigʋ ka li bɛɛ li gʋllim nɛ lakhon nai ka zina, puꞌab paasi diꞌema la ni ka zaŋid puꞌab zinꞌis diꞌema la ni, kanɛ ka dapi da sʋꞌoe zinꞌI ban la performed by men[5] Bʋn-gbanꞌada la nɛ nwaamis la lusidi ba nindaas laa, banɛ an saalib la bɛdigʋ pʋ lusida, most of the human charaters do not[5].
Diꞌemanam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Khon diꞌema la sɔlim nɛ nintiris, epic Ramakien (Thai adaptation of Hindu epic Ramayana),[6] woo Thai literature nɛ diꞌema, drama paamid kpɛmisig Indian arts nɛ legend naming la. Dap maꞌaa da tunꞌoe diꞌem Khon Ramakien, originally could be performen by men only[6] Puꞌab da anɛ maliaknam nɛ teŋgbana. Zina puꞌab nɛ nwaamis nɛ sibɛꞌɛdnam zinꞌig diꞌema la ni. Sansiꞌen la, naꞌabiis maꞌaa da diꞌemid khon. Naꞌab la dakɔnya da zaŋid nwaamis nɛ sibɛꞌɛdnam la zinꞌig. Thai khon la da anɛ ye li an woo waꞌa amɛŋa, kas-kas nwaamis la, lin bɔɔdim da anɛ li vɛnl ka waꞌa la nwɛn nɛ nwaaŋ waꞌa nɛ. waꞌa la zamisig pinꞌin nɛ biili min ka lin na kɛ onɛ waꞌad la na gbanꞌae li sʋꞌʋŋa, ka nyaŋi waꞌa lɛb tutula, kas-kas banɛ waꞌad Vanara la (banɛ bɛ mɔɔgin bɛɛ nwaamis) diꞌemadim la.
Footo nam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gɔsim nɛŋa yaꞌas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Lakhon khol, Cambodian equivalent
Gbamvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://web.archive.org/web/20180905230252/http://www.nationmultimedia.com/detail/lifestyle/30353807
- ↑ https://web.archive.org/web/20120311085722/http://www.finearts.go.th/node/317
- ↑ https://web.archive.org/web/20171016070220/https://www.l3nr.org/posts/51516
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Khon#cite_note-SLL-1693-4
- 1 2 https://archive.org/details/theatreinsouthea0000bran
- 1 2 http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx