Kusaal Pianꞌad Tʋmmir

Kusaal Pianꞌad Tʋmmir: Buudi wusa paŋ nɛ li ziꞌesim bɛnɛ li nidib la, ba pianꞌaʋk la nɛ ba malima la ni. Buudkanɛ wusa bɛ, ka li nidib la ziꞌi ba pianꞌad nɛ ba malima nɛ an siꞌela, buudkan pʋ lal nɛ kum. Amaa, li nidib la yaꞌa miꞌi ba pianꞌad la nɛ an siꞌem ka tʋnꞌɔn pianꞌadi li, buudkan nɔbigidi tɔꞌɔtɔ nɛ paŋ. Dinzugo, Kusaa buudi wusa sʋm ye o zamis Kusaal pianꞌad nɛ li malima la sʋꞌʋŋa, ka nyaꞌ zaŋi li paꞌali ba biis nɛ ba yaas banɛ nan duoed na la bɛɛ banɛ na ti duoe zumaambanɛ nan kɛnna la.

Buudi malima anɛ dinɛ nɔbigid buudi, ka paꞌan ninsaal nɛ an buudsia nid. Buudi pianꞌad anɛ buudi malʋꞌkpɛɛꞌ, bozugo pianꞌad la ni ka malima la wusa yitna. Yaꞌasa, buudi malima tʋnꞌɛ nwɛn taaba amaa, buudi pianꞌad anɛ kɔnꞌɔbk-kɔnꞌɔb saŋa wusa. Buudi bɛllim nɛ li paꞌ anɛ li nidib la yaꞌa miꞌi li pianꞌad la ka lɛm miꞌi ba buudi malima nɛ an siꞌem sʋꞌʋꞌa, ka nɛ ba maani ba sʋꞌʋŋa. M kʋ nyaŋi kaal Kusaal pianꞌad zamisʋg nɛ li miꞌilim nyɔɔd nɛ an siꞌem naagɛ. Kusaal pianꞌad zamisʋg nɛ li miꞌilim sum bɛɛ nyɔɔd sieba nɛ an siꞌem tis Kusaas nɛ buudbanɛ bɔɔd ye ba zamis Kusaal anɛ: Li paꞌanɛ fʋn an buudsia nid. Ninvɔsaal wusa mɔri o buudi dunia lʋga anaasi la wusa ni. Ninsaal kae ka pʋ mɔr buudi. Amaa, fʋ yaꞌa an buudsia nid ka ziꞌi fʋ buudi pianꞌaʋkɔ, li tɔi ka nidib baŋ fʋn an buudsia nid. Dinzugo, li sum ka Kusaaꞌ buudi wusa zamis Kusaal ka nyaŋ pianꞌa li ka nidib nyaŋ baŋ ye o sid anɛ Kusaa.

Li sɔŋidnɛ ka fʋ baŋidi fʋ buudi malima sʋꞌʋŋa. Buudi pianꞌad anɛ buudi malima yinne. Fu yaꞌa an ninkanɛ ziꞌi fʋ buudi malima nɛ an siꞌem nɛ sieba, fʋ kʋ nyaꞌ nwɛnꞌ yɔnꞌɔk ye fʋn sid anɛ buudkan nida bozugo, fʋ ziꞌi li malima la nɛ an siꞌem nɛ ban an malimsieba. Dinzug, li nar ye sɔꞌ wusa zamis Kusaal pianꞌad la ka li nyaŋ sʋꞌ ka sɔꞌ wusa baŋ Kusaas buudi malima la nɛ an siꞌem nɛ banɛ an malimsieba.

Buudi pianꞌad zamisʋg kɛtnɛ ka fʋ tisidi fʋ buudi la girima. Kusaas bɛdɛgʋ bɛ Ghana nwa ni nɛ Naꞌasaatɛmis bɛdɛgʋ ni suꞌadi ba mɛꞌ ka pʋ bɔɔd ye sɔꞌ baꞌ ye ban anɛ Kusaasɛ. Ya gafara ka m yɛl ye, li anɛ ziꞌilim ɛnti kɛ ka ba maani ala. Li anɛ ban ziꞌ Kusaal pianꞌad nɛ li malima nɛ an siꞌem la taꞌas ka ba pʋ bɔɔd ye sɔꞌ baꞌ ban an buudsieba la. Nidib bɛdɛgʋ wumnɛ tʋba ye, buudbama dim anɛ “anwa nɛ anwa”. Ba yaꞌa wummi ala naae, ba kpɛn gbanꞌe nɛ ye, li yaꞌa aan alaa, Kusaas kae suꞌum, dinzugo man kʋ lɛn an Kusaa. Ka pinꞌili suꞌadi o mɛꞌ nɛ Kusaas. Amaa, li bɛꞌɛd nɛ an siꞌem la anɛ ye, fʋ yaꞌa bɔɔd fʋn suꞌam “yʋʋm-kɔbʋg yʋʋm-piiga” li kʋ maligin tiak fʋn bɔɔd ye fʋ an buudsia la nida. Amaa, sɔꞌ wusa yaꞌa zamis Kusaal ka baꞌ Kusaas nɛ an buudsieba nɛ ban an siꞌem-siꞌem, li na sʋŋ ka Kusaas wusa tisi o buudi la nɛ ba malima girima.

Buudgiŋgaans mɛ sʋm ka ba zamis Kusaal nɛ li malima nɛ an siꞌem ka li nyaŋ sʋŋ ka ba baŋi ba mɛŋ buudi malima nɛ an siꞌem sʋꞌa ka tisi li girima. Fʋ yaꞌa miꞌi fʋ mɛŋ buudi malima maꞌaa ka ziꞌ buudsia malima paasɛ, li pʋ sʋŋid ka fʋ nini tigidi fʋ buudi malima la yɛlaa. Amaa, fʋ yaꞌa zamis buudsieba malima yɛla ka kpansi ba gɔsi ba kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb nɛ an siꞌem nɛ fʋm buudi malim la, li na sʋŋ ka fʋ nini tig nɛ fʋ buudi malima nɛ an siꞌem la.

Kʋʋsʋg M naagirinɛ, m na yɛl ye, Kusaal anɛ ti buudi pianꞌaʋk. Linɛ aan ti yaanam pianꞌaʋk nɛ ti mɛŋ-mɛŋ pianꞌaʋk. Ti pianꞌadi lin ka nidib baŋid ye ti sid anɛ Kusaas. Ti pianꞌaʋk la tisidi ti nɔɔr yinne nɛ paŋ. Kusaas baŋim ye ti kal kae biꞌela Ghana nwa ni. Buudi bɛdigʋ bɛ Ghana kpɛla ka ba kal nɛ ba teŋgbaʋg yalaʋg pʋ paae tinam Kusaas kal nɛ ti Kusaaʋg teŋgbaʋg yalaʋg nɛ zim siꞌem laa. Buudbam dim pianꞌad la nɔbʋgnɛ hali ka ba pianꞌad la bɛ sakuya ni wusa ka ba biis zamisid. Ba nidib la zaŋi ba buudi pianꞌad la nɛ nimmua. Amaa, Tinam pianꞌad la nam pʋ nɔbigi alaa, bozugo, ti bɛdɛgʋ nan zi Kusaal nyɔɔd nɛ an siꞌel tis Kusaase. Li sʋm ka ti wusa duoe ziꞌeni ti nɔba zug, ka muki ti mɛꞌ ka ti buudi pianꞌaʋk la tɔlis tuon. Nwɛn wʋʋ tinami mɔri ti pianꞌad ye “ziꞌ ye zinyaꞌa kʋ fʋrʋs on biim” siꞌem laa, ti da ziꞌi ka tɛnꞌɛsid ye Naꞌasaasia bɛɛ buudsia nid na ti kɛnna nɔbigi ti buudi pianꞌaʋk la tisi ti. Li anɛ tinam mɛꞌ gbanꞌe ti buudi pianꞌad la nɛ nuꞌusa ayi. Li baꞌa kae, fʋn yi teꞌsia bɛɛ zinꞌi teꞌsia. Kɛl ka Kusaal an fʋn nɛ fʋ yidim sɔnsʋg pianꞌaʋk. Pianꞌam Kusaal tisi fʋ biis, fʋ duarib, fʋ sid, fʋ pʋꞌa, fʋ yaas nɛ fʋ buudi wusa. Kusaali aan ti pianꞌaʋk, linɛ aan ti paꞌ ka lɛm aan ti buudi zambin. Kusaal, Ti Buudi Pianꞌaʋk,

Kusaal, Ti Yaanam Pianꞌaʋk,

Kusaal, Mam Mɛŋ Pianꞌaʋk.

PƲꞌƲSYA.