Martenitsa
| Country of origin | Bulgaria, North Macedonia, Moldova, Romania |
|---|---|
| Intangible cultural heritage status | Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |
| Described at URL | https://ich.unesco.org/en/RL/01287, https://ich.unesco.org/fr/RL/01287, https://ich.unesco.org/es/RL/01287 |
Martenitsa (Bulgerian: мapтeнͷцa, buon ye [martɛnt͡sa]; Macedonian: Map ͷ, romanized: martinka; Greek: μάρτης, romanized: mártis: Romanian: …Albanian: verore) anɛ fuyɛɛriŋ bil vɛnlif kanɛ ka ba zaŋ yaadi piel nɛ yaadi zinꞌa maal, ba ye maal ka li anɛ woo biis ayi taꞌal taaba ka ba mɔri diꞌem la, (the form of two dolls), piel la an dau ka zinꞌa la an puꞌa. Ba yɛɛd martenitsa nɛ Baba Marta Day (Donwalig nwadig 1) ka onɛ yɛ la nyaan ti nyɛ stork, swallow, bɛɛ Blosoming tree (bɛɛ Donwalig nwadig la yaꞌ ti kpi (Vaala nwagid 1))Bulgarian nɛ Macedonian dim ni, holiday (dabiszaal) la yʋꞌʋr la gbin anɛ “Grandma March”, “Yaabpuꞌa Donwalig nwadig” , dabiszaal la nɛ Martenitsa yɛɛb la anɛ Bulgarian nɛ Macedonian buudi malima kanɛ ka ba maan ka li paꞌan ye spring saŋa paae ya ka ba tʋꞌʋsidi diꞌedi li. Bulgarian nɛ Macedonian dim nii, folklore malima pinꞌinɛ Donwalig, March.[1] Ba paasi linɛ 2017 UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.[2][3][4]
Zanbina
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Martenitsa ye anɛ ban na sɛn yaadi ka zaŋ gummi su ka ba nwɛni biisa ayi nɛ pizho nɛ penda (Bulgarian Пижο и Πeндa). Pizho, dau la, ye anɛ piel; penda, puꞌa la ye sɔn nɛ takip ka ye an zinꞌa.
Gum zinꞌa nɛ gum piel kanɛ ka ba zaŋi sɛn la anɛ ninmaꞌasim bɔɔdim zanbin. Ba anɛ heralds banɛ kɛ ka spring kenna nɛ vʋm paalig la. Ka pielig la an nyain zanbin, zinꞌa anɛ vʋm nɛ nimbaanlig, kɛ ka ethnologist yɛl ye, li pinꞌiligin la, malʋŋ la tiendi nidib vʋm nɛ kum kenne tisid taab siꞌem la, sʋm nɛ bɛꞌɛd, nɛ sunsanꞌaʋŋ nɛ sunmaꞌasim saalib vʋmin. Martenitsa la mɛ anɛ ma sʋŋ zanbin bɛlimin, piel la an snow, (mɛligim) nyɛligir nyain zanbin la, nɛ nintaŋ an zinꞌa la, linɛ ka li paŋ la paasid nɛ, progresses[5] maꞌaa spring saŋa la pʋʋgin. Vʋm yinɛ Winaꞌam piini ayi nwa ni. Ba mɛ yinɛ dau nɛ puꞌa pinꞌiiligin, ka ba zɛmisig, sʋm ka vʋm mɛ bɔɔd zɛmisig.
Malima
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Malʋŋ la anɛ ye Martenitsi tisid ka li anɛ piini, kaꞌ sɔ daꞌa li o mɛŋa sʋꞌoe ya. Ba tisidi nidib banɛ ka ba nɔŋ, zuanam, nɛ ban kpin nɛ ninsieba. Ka li pinꞌinɛ Donwalig nwadig la yiiga daar la, ba zangidi yinne bɛɛ bɛdigʋ tabil nɛ fuud banɛ ka ba yɛ, bɛɛ nuꞌugin bɛɛ ningɔɔnrin, ka onɛ yɛ nyaan ti nyɛ stork bɛɛ swallow yi kateŋi kunna, bɛɛ blossoming tree, tiig kanɛ pu hali ka yʋʋn yis Martenitsa la.
Bulgarian folklore nɛ Macedonian Slavic mythlogy ni, Baba Marta yʋꞌʋr la (Bulgarian: Бaōa .. “Grandma March”) tiendi puꞌanyaꞌaŋ onɛ kꞌo pʋtɛnꞌɛr tiꞌasid tɔꞌɔtɔ. ba pʋtɛnꞌɛr anɛ ye ba yaꞌ yɛ Martenitsa siꞌim zinꞌa nɛ siꞌim piela la, nidib la sɔsidi nimbaanlzɔɔr Baba Marta ni. Ba tiꞌir anɛ winter gaad tɔꞌɔtɔ ka spring kena. Yiiga stork bɛɛ swallow kanɛ lɛn na la anɛ spring harbinger ka kasetʋg ye Baba Marta pʋtɛnꞌɛr an sʋm ka li kpɛlim nɛ ye o vʋꞌʋs.
Malʋŋ la zanꞌ daan ka ba na yɛɛg Martanitsa la anɛ gʋn gʋn zinꞌi gʋn gʋn Bulgaria nɛ North Macedonia teensin. Ninsieba lɔɔdi Martenitsa la taꞌal tiig puum wil, ka li an laafi nɛ zugsʋŋi tit tiig la, kanɛ ka nid kanɛ yɛ Martenitsa la wʋmi li malisim ban daa yɛ li, wearing it[6] sansiꞌa la. Sieba lakidi kugir ka zaŋi li niŋi li lɛgin ka ba yaꞌamin an ye bʋnkɔnbʋg kan buudi (li ye anɛ bʋniandir) kpiꞌel nɛ token la dabsis kanɛ dɔl la na paꞌal nida laafi yʋʋm la wʋsa pʋʋgin. Bʋniandir la yaꞌa anɛ larva bɛɛ worm, yʋʋm kanɛ na kena la na mɔri nimaꞌasim nɛ yɛlʋma. Zug sʋŋ kanɛ mɛ bɛnɛ bimbarig, ant, ka linɛ kakki li anɛ nidda anɛ o tʋm hali ka nyaan paam yɛlsʋm. Bʋniandir kanɛ kpiꞌe nɛ token la yaꞌa an sisipaanlʋŋ, spider, … alaa nid da bɛnɛ yɛllin ka kʋ di zugsʋŋ malisim, laafi, bɛɛ yɛlsʋm mɛ.
Martenitsa yinne bɛɛ bɛdigʋ yɛɛb anɛ bʋn linɛ ka Bulgarian nɛ Macedonian dim bɛdigʋ niŋid ka li an malʋŋ la. Ban yɛɛdi li saŋa siꞌa la anɛ ye li an popielim saŋa kanɛ tiend nimaꞌasim nɛ nyɔvʋwak yɛla.
Dʋn bama Martenitsi zaŋi yɛlsieba paas, ba paas nɛ sinwiis siꞌim siꞌim buudi bɛdigʋ nɛ yɛlsieba, elaborations.[5]
Li yiib zinꞌig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Malima nwa anɛ linɛ gbanꞌae Culture of Bulgaria deim yam ka malʋŋ la tiraan bɛ North Macedonia, ka mɛ bɛ Greece, Albania (buon ye vero…), Romania nɛ Moldova. Malima la tɔꞌɔgi nɛ Balkan Peninsula kʋdimin la baꞌar kaanbʋg nɛ kuob nɛ gʋꞌʋl wʋsa pʋꞌʋsim bɛllim. Malʋŋ la dɔlisig sieba, kas kas, a lɔɔd gum piel nɛ gum zinꞌa kanɛ ka ba nwiig la, anɛ yʋʋm kʋda ni malʋŋ ka yɛt ye Thracian (paleo-Balkan) bɛɛ tunꞌoe an Hellenic bɛɛ Roman origins.[7]
Ethnographers sieba yɛl ye ba tunꞌoe dɔlis malʋŋ la keŋ Eleusinian Mysteries. Yʋʋm kʋdʋg malʋŋ kanɛ an zina Greek “martis” ba tɛnꞌɛsid ye li anɛ kroke (κρόκη). Malʋŋ la yʋꞌʋr pʋdigi Photios' Lexicon ni. Ba yɛl ye maanmaanib la […] lɔɔdi ba datiʋŋ nuꞌud nɛ datiʋŋ nɔbir foot[8] nɛ gum zinꞌa [κρόκη]. Saŋkan la gum zinꞌa bɛɛ li tunꞌoe an siꞌim sieba gum dɔri guꞌudi biis nɛ bipɔla sibɛꞌɛdnam nɛ sɔɔnb, witchcraft[9][10] nuꞌusin.
20th century pinꞌiligin Bulgarian sɔlima yɛl ye yiiga Martenitsi da bɛ 7th century Battle of Ongal kanɛ bɛ Bulgar Khan Asparuh nɛ Byzantine sʋʋgin, kɛ ka ba gbanꞌae Bulgar victory.battle, zaba la nyaꞌaŋ, Asparuch la tʋmi danwana banɛ zanl gum piel ye ba mɔɔli ba yaꞌan diib. Guma la lɛbigidi ziim zaba la saŋa kɛ ka yiiga Martenitsa[11][12] la naam.
Gɔsim nɛŋa yaꞌas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gbamvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ http://www.burgasmuseums.bg/index.php?tab=ethno&lang=en&page=encyc&enc=rituals&pgno=3&eid=54
- ↑ https://ich.unesco.org/en/RL/cultural-practices-associated-to-the-1st-of-march-01287
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780802197634
- ↑ https://books.google.com/books?id=LZcMAQAAMAAJ&q=baba+marta+macedonia
- 1 2 https://web.archive.org/web/20090304103439/http://www.sofiaecho.com/article/reading-room-the-martenitsa-story/id_27856/catid_29
- ↑ https://archive.today/20070718194552/http://infobulgariaguide.com/bulgarian-martenitsa
- ↑ http://www.thracians.net/index.php?option=com_content&task=view&id=411&Itemid=106
- ↑ https://books.google.com/books?id=9fkyhxEIwZcC&q=%CE%BA%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%B7&pg=PA180
- ↑ https://web.archive.org/web/20180629155030/http://ir.lib.uth.gr/bitstream/handle/11615/19432/article.pdf?sequence=1&isAllowed=y
- ↑ https://books.google.com/books?id=bf06pNaqWy8C&q=%CE%BA%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%B7&pg=PA105
- ↑ http://www.focus-news.net/?id=f17209
- ↑ http://www.segabg.com/article.php?id=687990