Naꞌasi Tisib nɛ Bɛllim Sυŋ Yɛla

Naꞌasi Tisib nɛ Bɛllim Sυŋ Yɛla υŋ

Dinɛ yɛla ka ti sɔb gbaυŋ kaŋa la anɛ ye li sυŋ duꞌadib nɛ paꞌanib ka ba nyaŋi baŋ wada banɛ nar ye ba dɔlisi saꞌal bibaanlaalυg banɛ duod na la.

       Gbaυŋnwa pυ paꞌan linɛ an naꞌasi tisib maꞌaanɛ, li nɛɛsidnɛ paꞌan nyɔɔg zɔɔb, ka nyɔɔg zɔɔbi mɛ sυŋid ka ninsaal nyaꞌaŋimɔr naꞌasi.

       Naꞌasi wusa yitnɛ fυn na mɔr zuor ka li yinɛ fυ bɔɔdim ni. Naꞌasi, li nar ka asɛɛmɛŋ nɛ girima bɛ li ni. Nyɔɔg zɔɔb anɛ wuu nidi na seidi o mɛŋ ka kɛ ka o taaba yɛla pak o. nɛꞌɛnam wusa yitnɛ sunfin, ka sυŋir linɛ bɛ li ni nieednɛ paꞌan nyain. Fυn na zɔt nidib nyɔɔg anɛ Winaꞌam nɔziꞌelυg: “Niŋim bam wυυ fυn bɔɔd ye ba niŋif siꞌem la” Luke 6:31.

Taaba nyɔɔg zɔɔb na nyaŋian naꞌana tisi ti, ti yaꞌa siaki dɔl wwυυ ti kpɛɛmnam la da kuosi ba nyɔvυr paalυ siꞌem la. Ba bɛlim la anɛ zanbinɛ n tisi ti.

    Winaꞌam mɛŋ naꞌam la na sυŋiti ka ti nyaŋitum on bɔɔd siꞌel la, bɔzugɔ li anɛ sida ye nyɔɔg zɔɔb kennɛ nɛ Winaꞌam yɛlsυm: Hilaire Belloc yɛl ye, “… li anɛ tis mam wυυ Winaꞌam barika la bɛnɛ nyɔɔg zɔɔb ni nɛ.”

Nimbanɛ nar ye ti zɔɔba nyɔɔgɔ? Winaꞌam nɔziꞌelυg la ye, nɔŋimi fu tiraan wυυ fu mɛŋ nɛ, nɛꞌ aan li wusa: Ala mɛn ka li nar ye ti nɔŋilim ae.

Baꞌabiis nɛ mabiis naꞌasi yɛla

  Zug yinnɛ

Yin bɛlim yɛla

Di nar ye ti pυꞌυsi ti duꞌadib barika hali nɛ ban maal siꞌeli tisi ti la. Bilimin sa ka ti ma gɔsi ti kena paae zina. Onɛ suudi ti, tiꞌebi ti, ka diisidi ti ka gɔsi tis aŋkanɛ wusa ka ti kaꞌ laafi, o na zinꞌin nɛ ti yυŋυŋla wusa n ken nie bɛog. Ti namisυg, ti tɛnꞌɛsυg nɛ ti zabir mɛn da anɛ o din.

      Da tami fu duꞌadib yɛla. Ba mukudnɛ ba mɛŋ tummid lin yi Ateni ti paae Asibid nɛ yuma wusa lin na kɛ ka ba nyaŋipaam fuud, diib, ligidi nɛ linɛ kpɛlim wusa n tisi ti. Laꞌabanɛ kɛ ka fu sunf malis. Likanɛ ka ba tum paam la ka ba mɔri yɔaad bυgυm sama, daꞌad kuꞌom ka sɛɛnd taꞌada, kɛ ka walis n nwɛꞌɛdi tisidi ya ka gɔsidi ya saŋa wusa.

Fυ baꞌabiis nɛ fυ mabiis anɛ banɛ nɔŋif ka bɛnɛf saŋa wusa. Fυn nɛ ban anɛ saam nɛ ma yiine ka mɛ laꞌasi biꞌ nɛ taab yir yinne ni.

    Li anɛ sida ka an tilas ye ya mɔr naꞌasi, n tisi ya yidim ka kɛ ka girima nɛ sumalisim bɛ yin la saŋa wusa. Karim ka tɛnꞌɛs suŋa kati waꞌae pianꞌabanɛ dig teŋir nwa.  

Karimim ka tɛnꞌɛs yɛlbama yɛla

1.    Fυ duꞌadib nar ye fυ nɔŋiba, tisa girima ka mɛ siaki ba nɔɔr. maalim ban ye fυ maal siꞌel la, ka maali li sυŋa, tɔꞌɔtɔ nɛ sumalisim.        

2.    Sυŋimmɛ fυ yaadau nɛ yaapuꞌa ka bɛnɛ ba nɛ pυpielim saŋa wusa.

3.    Da an dasυŋsɔba; pυdigim piininam linɛ ka fυ mɔr n tis fυ baꞌabiis nɛ fυ mabiis.

4.    Da nɔki fυ baꞌabiis nɛ fυ mabiis laꞌadnam ka pυ sɔs suorɛ. Fυ yaꞌa pɛŋ siꞌel, fυn gɔsimi li sυŋa ka lɛbisi li sυŋa.

5.    Yin yaꞌa bɛ ka mɔr zaba, nɔŋgbanwanꞌar, nintuꞌusim, sunsunya dim, nɛ linɛ nami bɛ wusa, sumalisim kυ bɛ yin kan nii.

6.    Fυ yaꞌa maal sɔꞌ dinɛ pυ nara, yɛlim ye, “gafara,” ka sɔꞌ mɛ yaꞌa maalif siꞌel ka ye “gafara”, fυn siakim ka kɛɛ o daana taali n bas ka ya lɛm lieb zuad yaꞌas.

7.    Fυ duꞌadib yaꞌa ye “duom ka bɛog nieya,” bɛɛ “kpɛnꞌɛm digin ka yυŋυŋsɔb ya” fυn da kɛ ka ba yɛti li yɛla yaꞌasa.

8.    Fυ yaꞌa duoe gbɛɛmin pυŋυsimi fυ yidim nɛ sumalisim. “Awin, nɛ fυ beogυn”, “M ma baayi baayi”, Atenii, kem ka lɛb sυŋa na” Akυgri ka fυ paam dasisir sυŋ”. “Mpoaka, nɛ fυ sumalisim duꞌam dabisir” M saamaa, ka fυ gbis sυŋa nɛ banɛ kpɛlim wusa.

9.    Sɔꞌ yaꞌa pianꞌa siꞌel ka fυ pυ wum, yɛlim ye: “m bɛlimnɛ fυ ye bɔɔ” ka da yɛt ye, “bɔ?”. Sɔꞌ yaꞌa ziꞌe fυ tuon ka fυ bɔɔdi gaad, yɛlim ye “gafara ka n gaad, nɛꞌɛnam ɛnti naamidnɛ saŋakanɛ ka sɔꞌ puugi fυ tuon bɛɛ gɔsid T.V ka fυ bɔɔdi gaa.

10.  Kɛl ka m bɛlimnɛ nɛ m pυŋυsi ya bɛ fυ nɔɔrin saŋa wusa, pianꞌabama nam mɛ tunꞌe paꞌal ye fυ anɛ biribiŋ bɛɛ bipυŋkanɛ mɔr naꞌasi, “m bɛlimnɛ, n na paam kulikli biꞌelaa?” “M an sυŋa, m pυŋυsi ya.

11.  Li anɛ bɛꞌɛd nɛ fυn na kɛlisid nidib pianꞌad, n ziꞌe kpiꞌe nɛ ba dim aka yɔɔgi fυ fɔɔn bɛɛ fυ walis bɛɛ T.V. m maan tυkpiidυg saŋkanɛ ka nidib sɔnsid.

12.  Yaꞌa kaꞌ onɛ an yalim maꞌaanɛ, li anɛ bɛꞌɛd nɛ fυn na diꞌe gbaυŋυ karimid ka kaꞌ fυ dinnɛ.

13.  Saam yaꞌa keꞌe ya yinna, fυn takimɛ ba laꞌad n kpɛnꞌ digil ka ba yaꞌa ti kun fυn nɔkim tisi ba. Saam yaꞌa kena tisimi ba kυk, ka ba yaꞌa ti kun, fυn yɔꞌɔgim kɔlυŋla tisi ba ka ba gaad. Ka saan la yaꞌa aan o kɔnꞌ, bielimi o n keŋ paae zinꞌikanɛ ka o ye o nɔk lɔr.

14.  Basim kυk banɛ an sυm la tisi fυ kpɛɛmnam nɛ banɛ an saam.

15.  Di anɛ bɛꞌɛd nɛ fυn na gɔsid T.V. ka zinꞌinɛ lusi fυ taaba.

16.  Fυ duꞌadib mɔr sυor kanɛ ka ba na yɔꞌɔg T.V. kanɛ ka ba bɔɔd nɛ sɔnsυg dinɛ ka ba maanɛ li ni. Ba kυ kpɛn basi fυ sυor siꞌel wusa nii.

17.  Di anɛ bɛꞌɛd nɛ fυn nɔk saam bɛɛ yυŋυsυm dɔɔg ka li kilimi fυ diꞌema gɔɔgɔ. Nwɛnɛ, tυkpiidυg, yummid laŋ laŋ, vɔɔlυg, nwɛꞌɛd kɔlυs, vuud kυkisi giligid, nɛꞌɛnam wusa anɛ sunpɛɛn ka pυ nar ye ti maali li baa biꞌela. Sigim ka dυŋ tɔꞌɔtɔ. Yaꞌakim nɔbir yinnɛ lin nar siꞌem. Biegim ka tis sυor saŋkanɛ wusa ka nidib bɔɔdi gaad.

18.  Sυgim ka fυ yin la an nyain ka vɛnl. Sυgim nɛ fυ pυυg nyain nɛ sumalisim.

Zυg Ayiꞌ

               

Diib zinꞌigin

Ti pυ vυe nɛ diib yɛla maꞌaanɛ, amaa ti ditnɛ ka vυe. bυnkɔnbid nɛ niimis ditnɛ ban dit siꞌem. Bυnkɔnid nɛ niimis mɔr ban dɔl sυosiꞌa n dit. Naaf suunidnɛ n dit,; niiŋ kuodnɛ diib; kukur tuudnɛ maan tυkpiidυg n dit; ka baas nɛ amusnam mɛ dit dasυŋdiib.

      Amaa nidib kaꞌ wwυυ bυnkɔnbidɛ. Ba mɔr pυtɛnꞌɛr nɛ yaꞌam gɔnlυŋdinɛ gat bυnkɔnbid nɛ niimis. Dinzugɔ, diib zinꞌigin saŋa mɔr wada n tis ninsaal, wadbama anɛ diib zinꞌigin wad aka di nar ye dasam bɛɛ pυŋasada banɛ mɔr girima dɔli di.

Karimim nannanna

1.    Da kɛ ka saŋa twυυgi fυ diib saŋaa. Ba yaꞌa ziꞌel diib ka fυ kena, gυr ka sɔꞌ wusa laꞌas na ka ya nyaan siŋidiꞌ. Fυ pυ paae tɔꞌɔ naa, yɛlim ye fυn keya. Ya yaꞌa ye ya siŋ diib bɛɛ ya yaꞌa ti dii naae, pυŋυsimin Winaꞌam barika.

2.    Fυn na ziꞌe gυr diib la, da paꞌanɛ fυ nuꞌus tɛɛbul la zugɔ. Nimbanɛ mɔr girima pυ diꞌemid nɛ sυŋυgɔ, diisυŋbɛɛ mɔri diti maan tυkpiidυgɔ.

3.    Diib saŋa nar ye fυ zinꞌin saapi.

4.    Nɔkim diib zinꞌigin ankita la paꞌali fυ nɔba zυg da nɔki di paꞌan tɛɛbul la zugɔ, yaꞌa kaꞌ fυ bɔɔdi ɛɛns nɛ nɔɔr bɛɛ nuꞌusɛ.

5.    Dimmi fυ diib la sυŋa nɛ baanlimm.

6.    Gbɛnꞌɛsim diib la bibiel n dit, ka di baanlim da kɛ ka nidib nye fυn dit siꞌem. Da dit ka pianꞌada yaꞌa kaꞌ fυn na vɔl diib la naae.

7.    Fυ duꞌadib bɛɛ fυ paꞌanib na paꞌalif fυn na zanl sυŋυg bɛɛ diisima siꞌem diib saŋa. fυ yaꞌa pυ mɔri ba dita fυn digilimi ba.

8.    Ba pυ mɔr sυŋυgυ n gbiꞌɛd diibi n niŋid nɔɔrinɛ.

9.    diib bɛɛ bunnuuda yaꞌa tul fυn ziꞌelim ka di maꞌae. Tii yaꞌa tul fυn tunꞌe niŋ milik. Di pυ nar ka fυ pɛbis diib bɛɛ bunnuuda.

10.  Da liien zɛnꞌɛd m maan tυkpiidυgɔ, fυ yaꞌa bɔɔdnɛ ye fυ fɛꞌɛs laa la, da kɛ ka laa la liꞌeli fυυ. fυ mɛ tunꞌe liel zɛnꞌɛd la diisυŋla kpikpɛmis la ni ka kaꞌ di nɔɔrin laa.

11.   Ba yaꞌa tisif paanυ nɛ zɛnꞌɛd, fυn furisim ka gbɛnꞌɛsid paanυ la bibiꞌel ɔnbid ka da nɔki lɔbi basɛ.

12.  Li nar ka ba nwaas paano bibiꞌel ka naan ka dinɛ nwaas bibiꞌela yυŋυn tunꞌe niŋ kpaam niŋili ni.

13.  Da nɔk paano bɛɛ bisikɛti n miilisi lɔs tii nii.

14.  fυ yaꞌa ye fυ yis kugir bɛɛ ziŋ kɔbir bɛɛ liki fυ nyin, nɔkim diisυŋ, bɛɛ tɛɛbul la ankif la n lik. Maalimi di tɔꞌɔ ka da kɛ ka di an tυkpiidυgυ tisi fυ taaba.

15.  Di anɛ yalimis nɛ fυn na baꞌaŋinɔk siꞌel diib saŋa ka pυ yɛl onɛ ziꞌe kpiꞌe ye o nɔkim tisifɔ. Fυ tunꞌe yɛl ye, “m bɛlimnɛ n bɔɔdnɛ sigir.”

16.  sυŋim banɛ kpiꞌenif ka bɔɔd sυŋir. Fυ yaꞌa ye fυ nɔk kɔbi tis sɔꞌ, fɛndigim gbanꞌasug la baba tis onɛ bɔɔd la.

17.  Li anɛ wada kanɛ dig ye fυ pianꞌa nɛ nimbanɛ kpiꞌenif maꞌaa. Li pυ mɔr girima nɛ fυn na baꞌaŋipianꞌad nɛ niŋkanɛ lalli fυ saa.

18.  Fυ yaꞌa dii naae ka sieba naam pυ naae fυn sɔsim sυor ka naan duoe.

zυg atanꞌ

nyain maalυg nɛ fuud yɛɛb

Fυ yaꞌa gbɛɛndi fυ kɔnꞌ, fυ dianꞌed yɛla kυ mɔr daυŋυ tis sɔꞌɔ. Amaa fυn nɛ nidibi laꞌasi bɛ la zυg, ka dasam nɛ pυŋasada banɛ mɔr naꞌasi pυ sum ka fυ pɔꞌɔgi fυ mɛŋ nɛꞌɛnam nii. Dinɛ lɛm pɛꞌɛs, fυ laafi yɛla zug, li pakiya ye fυ da basi fυ mɛŋa.

Dinɛ lɛm paas anɛ ye, ti niŋgbiŋ la anɛ Winaꞌam yir, ka fυ yaꞌa maꞌae Winaꞌam sunf, fυ saa na di sumalisim arezana ni. Dinzugɔɔ, di nar ye fυ kɛ ka fυ niŋ an nyain saŋa wusa.

Gɔsim pianꞌabama

1.    suum saŋa wusa

2.    Fυ yaꞌa ɛɛnti sυυd bɛogυn wusa, sɔndigimmɛ fυ niŋgɔɔnr nɛ tυba nyain.

3.    Kɛl ka fυ nuꞌus kpɛlim an nyain. Fυ yaꞌa ye fυ di piemi fυ nuꞌus nyain ka fυ mɛ yaꞌa keŋinyɛꞌ ka lɛbna fυn pie fυ nuꞌus. Piemi fυ nuꞌus nɛ kibu amaa da saꞌami lii.

4.    Sɛɛlimɛ fυ nυŋυɛɛns saŋa kanɛ nar. Nɔkim dinɛ ka ba mɔr sɛɛligid nuꞌuɛɛns la sɛɛligi fυ nuꞌuɛɛns saŋa wusa. Da kɛ ka dianꞌad kpɛlimi fυ nuꞌuɛɛns la nii.

5.    Yisimii fυ zug di nar siꞌem ka saansi fυ zug n maali li ka li vɛnl. saasimi fυ zug bɛkeung wusa nɛ saŋa dinɛ nar. Da saasid fυ zug nidibinɛ.

6.    Mɔr aŋkita kanɛ an nyain n mɔri li duusidi fυ mɛŋ saŋkanɛ nar.

Suub zinꞌigin

“M bɛlimɛ tɛnr dina ka da tammi lii.”

   Da bas sυυsυg la ka di madig kuꞌom ka mɛ da bas kibu la kuꞌominɛ.

     Di pυ nar ka ti maal wala baa biꞌela; di mɛ pυ nar ye ti nɔk bɔriba digil teŋinɛ.

    Da kɛ ka ti nɔk suub zinꞌig la ka li lieb tinam maꞌaa dinnɛ, baŋim ye nidib mɛ bɛ gυr ye ba kpɛnꞌ su.