Nathaniel Azarco Welbeck
| Sex or gender | Dau |
|---|---|
| Country of citizenship | Ghana |
| Du'am yuum | 1914, 25 Sɛnlʋŋ/Nwadispiigin 1915 |
| Duam zin'ig | Cape Coast |
| Date of death | 1972, 25 Fulumfug/Nwadisatan' 1972 |
| Languages spoken, written or signed | English |
| Tuuma | diplomat, politician, teacher, minister |
| Position held | Member of the 2nd Parliament of the 1st Republic of Ghana, Member of the 2nd Parliament of the Gold Coast, Member of the 1st Parliament of the 1st Republic of Ghana |
| Educated at | Wesley College of Education, Wesley College of Education |
| Member of political party | Convention People's Party (CPP) |
| Religion or worldview | Christianity, Christian |
Nathaniel Azarco Welbeck yʋʋma pinꞌilʋg lin yʋʋma (1915–1972) O da anɛ Ghana pɔlitis nwɛꞌɛd ka mɛ da lɛn an onɛ ziꞌe ti Ghana nɔba zug teŋ sieba ni. O da anɛ Convention People's Party la naꞌadɔɔg nid ka da an minister of state n da bɛ yiiga republic la ni. Onɛ da an resident minister tis Ghana n bɛ Guinea nɛ resident minister yaꞌas tis Ghana bɛ Congo.
Vʋm pinꞌilʋg nɛ sakur yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba da duꞌa Welbeck nɛ bɛ Cape Coast Senlʋŋ nwadig la dabisim piisi nɛ anu la yʋʋma 1915 la ni, o duꞌadib anɛ Madam Adwoa Twi nɛ Nomo Welbeck banɛ da yii lɛb Abidjan, Côte d'Ivoire teŋin la. O saam da anɛ Ewe nid ka o tʋŋ lɛɛ yi Ga dim buudi ni ka o ma mɛ da anɛ Fanti, dinzugɔ, Welbeck da anɛ Fanti, Ga ka lɛn an Ewe dim yaꞌas, wʋʋ Fanti an Akan dim buudi ka ba malima sieba an ma faar diib la ka fʋ ma yidim mɛ suꞌoe fʋ la, Welbeck da anɛ Fanti yi Cape Coast. Bugum da laŋ yir ka li taꞌasi o saam kum n bɛ Abidjan ziꞌikanɛ ka buudi da bɛ la. Welbeck onɛ o saam da laꞌasnɛ gbɛɛnd dɔɔg kan nɔɔ ni. O yaapuꞌa da dɛŋim nyɛ bugum la ka kia kʋŋ. O saam la da wʋm kʋŋ la ka vaae duoe tɔꞌɔ ʋk Welbeck keŋ digil ziꞌinsʋŋ. Ka o lɛn lɛbi kpɛnꞌ bugum la ni ye o yis biig yinne yaꞌas, ka o yis biig la tud takɔrɔ ni ka o yi amaa on naae la ka bugum la nyaŋi o ka o ia suor ye o yii gʋꞌʋŋ ka kpi. Welbeck da pɔɔdnɛ hali nɛ on da na baŋ o saam. O ma da anɛ kpikpiʋŋ sɔb. O sid la kum nyaꞌaŋ la o da pʋ gaadɛ amaa o da maligim muki o mɛŋ n maali o tɔlʋŋ la tituaa ka li ziꞌe sʋŋa n bɛ Abidjan teŋin la. Welbeck da pinꞌili o sakuri bɛ Abidjan. French pianꞌad da an pianꞌakanɛ ka ba mɔri zamisidi bɛ sakurin sʋꞌʋlʋm la ni, li da ti kena ka Welbeck miꞌi French pianꞌad la hali tituaa. Ka Welbeck ma da ti gbanꞌe ye o na kɛ ka Welbeck kuli o teŋin linɛ an Gold Coast la n kuli bɛ nɛ o saam nam buudi la o saam yinne; Mr. Joseph Mensah Attabrah. Onɛ o buudi la da laꞌasi bɛnɛ Swedru ziꞌikanɛ ka o da tɔlisi kennɛ o sakur la, amaa saŋkan yuꞌun da anɛ naꞌasaal zamisʋg. O da keŋ sakur nam bɛdigʋ naae ka diꞌe kasɛta gbana yʋʋma 1932 la ni ka kpɛnꞌ Wesley College la ni yʋʋma 1933 la ni zamis linɛ an paꞌan zamisʋg.[1][2][3]
Tʋʋma nɛ pɔlitis
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]O da anɛ paꞌan yʋʋma 1936 la ni. O da paꞌan n bɛ ziꞌis kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb, sakur kanɛ ni ka o da paꞌal ka pʋ lɛn paꞌal yaꞌas la da anɛ Takoradi Methodist Sakur la ni. O da kpɛnꞌ pɔlitis ni naae ka naan bas paꞌalʋg la. O da nɔki o mɛŋi paas nɛ naꞌadɔɔg linɛ da yɔꞌɔg paalim ka li yʋꞌʋr buon United Gold Coast Convention (UGCC); naꞌadɔɔg nwa mɛŋim da yɔꞌɔgi sʋŋ mɔr Gold Coast keŋi afaae mɛŋ ni na la.Yʋʋma 1949 la ni ka ba da gaŋ o ye o an gbaʋŋ sɔbid n tis Local Education kpɛɛmnam la. Yʋʋm kan noo yaꞌasɛ, ka o yiisi o mɛŋ nyain yi paꞌan tʋʋma la ka yuꞌun kpɛnꞌ pɔlitis ni amɛŋ. Kwame Nkrumah da bas UGCC ka keŋ yɔꞌɔg naꞌadɔɔg linɛ an Convention People's Party (CPP) Sigir nwadig dabisim piina ayi la yʋʋma 1949 la ni ka Welbeck da laꞌal naꞌadɔɔg la daa kan noo n an nid yinne banɛ siꞌiŋi li. Yʋʋma sieba nyaꞌaŋ, ka ba da gbanꞌa o n dɔl nɛ Nkrumah da pianꞌa siꞌel ye “ba na duoe tawai linɛ dɔl suor ka ziim kaꞌ li pʋʋgin la." Ba da gbanꞌa o nwɛꞌɛd o sam ka yɔ o wʋʋ nwadis piina ayi pʋʋgin. Nɛꞌ da duꞌoesi o hali pamm ka o da ti kena an gandaag pɔlitis nwɛꞌɛb ni ban da yɔꞌɔg o la nyaꞌaŋ. Yʋʋma 1951 la ni ka CPP naꞌadɔɔg la da gaŋ o ye o aan ba gbaʋŋ sɔbid.[4] Kwesi Plange kum la nyaꞌaŋ yʋʋma 1953 la ni ka o naꞌadɔɔg CPP la da gaŋ o ye o an ye o ziꞌenɛ nyaꞌa naꞌam ba teŋin linɛ an Cape Coast municipal n ziꞌenɛ an legislative assembul la. On nɛ Amponsah Dadzie onɛ da an United Party naꞌadɔɔg nid la da laꞌasi nya Cape Coast kʋk la. Ban da vɔti naae la ka Welbeck da di amaa ka onɛ da nyaꞌand nɛ o la Amponsah Dadzie da pʋ siaki tis o. Cape Coast Vɔt la ba da lɛm maligim gbanꞌe dabisir n vɔt yʋʋma 1954 ni la ka ban da lɛn vɔt la ka Welbeck di ka pianꞌad la pʋ lɛn keŋ Kɔtɔ ni yaꞌasɛ. Yʋʋm kan noo ni ka ba da gaŋ o ye o an minista gɔsid tʋʋma nam yɛla.[5][6][7] O da kpɛnꞌ tʋʋma dɔɔgin la nɛ yʋʋma 1956 la ni ka yʋʋma 1958 la ni ka ba da gaŋ o ye o an minista n ziꞌen Ghana nɔba zug n bɛ Guinea la.[4] Yʋʋma 1960 la ni ka ba da lɛn vɔt ka o di kʋk la n kpɛn bɛ wadmaanib yir la ka ba da lɛn gaŋ o ye o an minister of state for Defence. Yʋʋm kan mɛŋim ni yaꞌas ka ba da gaŋ o Minister Plenipotentiary nɛ minista kanɛ na ziꞌen ti Ghana nɔba zug n bɛ Congo. O da yii anina lɛb Ghana na yʋʋma 1960 Sapal nwadig la ni dɔlis nɛ zaba nam banɛ da naam Congo la sogianam Patrice Lumumba da duoe zabid nɛ gɔmina la Mobutu win la.[8][9] Senlʋŋ nwadig la ni yʋʋma 1962 la ni, ka o da an gbaʋŋ sɔbidi tis CPP naꞌadɔɔg ka li yinɛ ban da yis Hugh Horatio Coffie Crabbe la. Ba da gaŋ o ye o an gbaʋŋ sɔbid n tis naꞌadɔɔg la nɛ yʋʋma 1963 la ni amaa ka Nkrumah lɛɛ aan wʋsa-wʋsawas gbaʋŋ sɔbid.[10] Yʋʋma 1965 la ni ka ba da gaŋ Welbeck ye o an minista onɛ tisi labaya ka mɛ aan ba naꞌadɔɔg sɔnsʋg yɛla gbaʋŋ sɔbid[11][12][1][2][3]
O vʋm bɛllim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]O da anɛ Philip Quaque linɛ bɛ Cape Coast la yaaŋ. Yiiga o di puꞌa ka o yʋꞌʋr buon Sarah Andrews ka ba duꞌa bipʋŋ yinne. Ba da ziꞌini lin da yi yʋʋma 1942 ti 1950 la ni ka bas taaba. Ka o tɔɔm di Esther Quarm yʋʋma 1954 la ni. Welbeck da nɔŋ siꞌel anɛ lawn tennis nɛ stamps.[1][2][3]
Welbeck da kpinɛ yʋʋma 1972 la ni wiim n da daam o hali pamm la nyaꞌaŋ.[13][3]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
- 1 2 3 https://web.archive.org/web/20190124102018/http://www.ghanaculture.gov.gh/index1.php?linkid=65&archiveid=579&page=1
- 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,%22Ghana%20Year%20Book%22.%20Graphic%20Corporation.%201960%3A%20222.
- 1 2 3 4 https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,Ocra%2C%20E.%20B.%20(2000).%20Welbeck%3A%20Nkrumah%27s%20propaganda%20secretary%20par%20excellence.
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,Thompson%2C%20W.%20S.%20(1969).%20Ghana%27s%20Foreign%20Policy%2C%201957%2D1966%3A%20Diplomacy%20Ideology%2C%20and%20the%20New%20State.
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,Apter%2C%20D.%20E.%20(2015).%20Ghana%20in%20Transition.
- ↑ https://books.google.com/books?id=gd1mAAAAcAAJ&q=welbeck+minister+of+state&pg=PA4
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,Akyeampong%2C%20E.%20K.%20(2001).%20Between%20the%20Sea%20and%20the%20Lagoon.%20p.%C2%A0131.
- ↑ https://news.google.com/newspapers?nid=2209&dat=19601122&id=Oq0rAAAAIBAJ&pg=6101,2113064&hl=en
- ↑ https://www.nytimes.com/1960/11/22/archives/aloof-ghanaian-in-congo-nathaniel-azarco-welbeck.html
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,%22West%20Africa%2C%20Issues%202379%2D2404%22.%20West%20Africa%20Publishing%20Company%2C%20Limited.%201963%3A%2047.
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,%22Commonwealth%20Survey%2C%20Volume%2011%22.%20Great%20Britain%20Central%20Office%20of%20Information.%201965%3A%20233.
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,Jallow%2C%20B.%20G.%20(2014).%20The%20Kwame%20Nkrumah%20Cartoons%3A%20A%20Visual%20History%20of%20the%20Times.
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nathaniel_Azarco_Welbeck#:~:text=Personal%20tools-,%22Summary%20of%20World%20Broadcasts%3A%20Non%2DArab%20Africa%2C%20Issues%203877%2D3952%22.%20British%20Broadcasting%20Corporation.%20Monitoring%20Service.%20Caversham%20Park%2C%20Reading%2C%20England.%201972%3A%204.