Pianꞌʋk naamʋg
Pianꞌʋk naamʋg buudi wʋsa ni, pianꞌapaalisi kpɛnꞌɛd. Buudkanɛ pʋ siak ye li diꞌe pianꞌapaala pʋ nɔbʋgʋda. Dinzug kpɛla ni, ti bɔɔd ye ti gɔs ban maan pianꞌad siꞌem Kusaal pʋʋgʋn.
Pianꞌad naamʋg suoya
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba ye buudi yaꞌa pʋ maan pianꞌaaala paasidi ba pianꞌakʋda la nii, buudkan kʋ yuugɛ ka kpi. Ala ka Kusaas mɔr suoya bɛdegʋ banɛ ka ba dɔlisidi naamid pianꞌapaala paasidi ba pianꞌad banɛ pʋn dɛŋim bɛ la ni. Suoban sieba la ka ti sɔs teŋir la.
A nɔk pianꞌakʋda laꞌas taaba
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Pianꞌad naamʋg suokaŋa anɛ suokanɛ ka ba ɛɛnti nɔk pianꞌadi ayi banɛ dɛŋim bɛ laꞌas taaba ka di lieb pianꞌapaal yiine.
Daam + bin → danbin
Daꞌa + biig → daꞌabiig
Naꞌab + biig → Naꞌabiig
Pianꞌakʋda ayisi-bas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Pianꞌad naamʋg suokaŋa anɛ suokanɛ ka ba ɛɛnti nɔk pianꞌakʋda yis bɛɛ buꞌoe zinꞌisiꞌa bas ka di lieb pianꞌʋk paal. Pianꞌad naamʋg suokaŋa nii, yisʋg la ɛɛnti dɔlnɛ silabulnam ni. Ba ɛɛnti gbinꞌenɛ silabul sieba bas ka pianꞌʋk la lieb giŋa. Amaa, di pʋ tiakid pinaꞌʋk la an siꞌel nɛ di gbinnɛ. Ti gɔsi ba tituunli;
Winaꞌam→ Win,
Zaŋguom→ guom,
Tintan→ tan
Naꞌadanwan → nwan
A buoli tak
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Abuoli tak anɛ suobanɛ ka Kusaas dɔlisidi maan pianꞌad la yinne. Di anɛ suokanɛ ka ba ɛɛnti nɔk pianꞌʋk yinne buoli tak. Ba tituunli anɛ banɛ bɛ teŋir la.
Tɔꞌɔtɔ
Naꞌa naꞌa,
Fieb-fieb,
laar-laar
wiem-wiem
kiŋ-kiŋ
Siꞌelnam kʋkuma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Dina anɛ Kusaal pianꞌad naamʋg suor yinne. Laꞌabanɛ bɛɛ ti teŋin ka ti mɔri ba yʋda, ka banɛ kae la ti mɔr ba sieba kʋkuma buoni ba. Kpɛla nii, ti ɛɛnti gɔsnɛ laʋk la kʋkuma ka nɔki pʋdi di yʋꞌʋr. Tituunli anɛ;
kɛɛkɛ akɔnꞌɔs
punꞌpunꞌ tolo tolo
Pianꞌapɛmisa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Suor yinne kanɛ ka Kusaas dɔlisidi maan pianꞌapaala paasidi ba pianꞌad ni anɛ pɛmisʋg.
Pianꞌapɛmisa anɛ pianꞌabanɛ ka ti nɔki yi buudsiꞌa nii paasi ti buudi pianꞌad ni. Buudinam bɛdegʋ anɛ banɛ pɛmisid pianꞌadi paasidi ba pianꞌad ni. Naꞌasaal nɛ buudsieba banɛ bɛ Ghana pɛmisid pianꞌapaala yit buudsieba nii paasid ka ba pianꞌad kal nɔbʋgʋd. Buudkanɛ pʋ siakid pianꞌad pɛmisʋg la, mɛ pʋ nyaŋidi nɔbigida. Kusaal pianꞌapɛmisa sieba anɛ;
Dabisa yʋda
Kɔɔtʋ
Banki
Duꞌata
Kodu
Itʋŋ siꞌa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kusaas mɛ ɛɛnti gɔs siꞌeli naam siꞌem ka nɔki pʋd yʋꞌʋr. Tituunli anɛ Pɔŋguda.