Thieboudienne
| Subclass of | fish dish |
|---|---|
| Country | Senegal |
| Country of origin | Senegal |
| Made from material | oryza molida, ziiŋ, tomato sauce, vegetable, mui |
| Heritage designation | intangible cultural heritage |
| Intangible cultural heritage status | Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity |
| Described at URL | https://ich.unesco.org/en/RL/01748, https://ich.unesco.org/fr/RL/01748, https://ich.unesco.org/es/RL/01748 |
Tieb bɛɛ thieb anɛ Senegambia teŋ dim diib buudi kanɛ ka Guinea Bissau, Guinae, Mali nɛ Mauritania teŋ dim mɛ dit. Li anɛ Senegal[1] teŋ dim dikpɛŋ. Tieb buudi siꞌa buon ye thieboudienne bɛɛ chebu jen (wolof: ceebu jēn; French: thiéboudiénne) dʋgidnɛ nɛ zimi, mui buaꞌama nɛ tomatosi ka ba laꞌasi dʋg dʋk yinne pʋʋgin. Tieb yappa dʋgidnɛ nɛ niꞌim ka tieb ganaar dʋgid nɛ nua niꞌim. Zɛn banɛ paasi li zug anɛ gabʋ, carrots, cabbage, banki vaand, nanzʋꞌʋtɔɔg, leemu-nyaami nɛ suma kpaam, nɛ stock cubes.
Li si'iŋir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Tieb da anɛ Saint-Louis tempʋtitaꞌar la diib, 19th century yʋʋma la ni. Diib la yʋꞌʋr yinɛ Wolof pianꞌadin ka li gbin an mui (ceeb) nɛ zimi (jēn).[2] Pulaar ni, li yʋꞌʋr anɛ maaro e liddi (‘rice and fishꞌ). Ba ditti linɛ perente pʋʋgin; mui la bɛnɛ teŋir ka zimi la an white grouper (Epinephelus aeneus), ka zɛnvaand la bɛɛ di gɔnnɛ; ka an mumamuma bɛ tensʋk.
Lin dit si'em
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li niŋidi latitaꞌarin tis nidib bɛdigʋ ka ba dit nɛ nu'us. Li mɛ anɛ Senegalese terranga (hospitality): zanbin, yidim, zuanam nɛ saam laꞌasidi dit laa yinne pʋʋgin n (buon ye bolus) kanɛ ka sɔ wʋsa dit nɛ diisʋŋ (couddou pulaar) bɛɛ nɛ bodobodo biꞌela.
Li disieba
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]West Africa dikanɛ ka sɔ wʋsa miꞌ ka buon ye jollof la, ba ye li naam nɛ thieboudienne diib la ni na, amaa li dʋgidi nɛ niꞌim ka kaꞌae nɛ zimii, ka zaŋ nwi la gɛndig nɛ zɛnd ingredients.[3] banɛ kpɛlim la.
Gullah diib, redrice la nwɛni nɛ thieboudienne, ka makid ye creolization of foodways kanɛ yi Africa ka bɛ dunia paal nwa ni ka li anɛ Africa daꞌaba nɛ ba nyaꞌaŋ dim. Woo thieboudienne, sʋꞌʋlim nam la Gullah/Geechee Cultural Heritage Corridor wʋsa mɔri red rice, nwi zinꞌa la nɛ kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb, laꞌam nɛ Saannah red rice nɛ Charleston red rice.[4][5]
Li dʋgʋb
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li dʋgidi nɛ zimaꞌasa bɛɛ zimkpiemis nɛ nwi buꞌama (rice wolof) ka laꞌas nɛ zɛnvaadi dʋg (woo cassava, pumpkin, cabbage, carrot, tumip, bɛɛ eggplant), parsley, tomato paste, peppers, garlic and onions.[6] Ba da pinꞌili dʋgidi nɛ zimi, li lɛɛ kaꞌ pakkir nɛ sɔ na nyɛ ka li dʋg nɛ nua niꞌim mɛ.
Li kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Teŋ la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li yinɛ Senegambia, zɛn banɛ ka ba mɔri dʋgidi li anɛ zimi nwi, toosi nɛ gabʋ. Laꞌan nɛ ala, West Africa tens bɛdigʋ dit tiep. Teŋ wʋsa mɔr zɛn banɛ buudi ka ba dʋgid nɛ li- hali, li dʋgib la kaꞌ yinne. Mali teŋin, ba buon tiep ye tieb, dikanɛ ka ba dʋgid nɛ nua niꞌim, nwi nɛ zɛnvaand woo toosi nɛ gabʋ. Tiep anɛ woo jollof rice ka ba lɛn buon ye benachin ka li gbin an ‘ one potꞌ in wolof. Li anɛ dikanɛ ka nidib bɛdigʋ kas kas Nigeria nɛ Ghana ni miꞌ. Camreroon nɛ Ivory Coast teŋin, diid la yʋꞌʋr anɛ riz gras. Ba dʋgidi li nɛ zɛn sieba anɛ ba da siꞌiŋi li dʋgʋb nɛ zɛn sieba la, ka toosi, nwi nɛ gabʋ paas.
Buudi la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Senegal buudi kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb nam la wʋsa mɔr ban dʋgidi li siꞌem nɛ ban ditti li eiꞌem ka linɛ taꞌasid lin anɛ kɔlʋg nɛ zimi bɛllim bɛɛ sinꞌar nɛ niigi na bɛ siꞌem, southern Senegal teŋ dim paasid nɛ kouthia. Dakar nɛ Saint Louis teŋ dim na paas soul (Wolof)
Diib la yʋꞌʋsieba
Diib la yʋda banɛ anɛ ceebu jen, cee bu jen, ceeb u jen, thebouidienne, theiboudinn, thiebou dienn, thiebou dinne, thiébou dieune, tie biou dienne, theib-ou-djien, thiebu djen bɛɛ rizau poisson.[2]
Gɔsim nɛŋa yaꞌas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gbamvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Diib la yʋꞌʋsieba yaꞌas
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ http://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Fish-Rice/
- 1 2 https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28
- ↑ https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Jessica_B._Harris
- ↑ https://books.google.com/books?id=HqfYAAAAMAAJ
- ↑ https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/