Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Thieboudienne

Di yinɛ Wikipiidia


Thieboudienne
culinary speciality
Subclass offish dish Dɛmisim gbɛlima
CountrySenegal Dɛmisim gbɛlima
Country of originSenegal Dɛmisim gbɛlima
Made from materialoryza molida, ziiŋ, tomato sauce, vegetable, mui Dɛmisim gbɛlima
Heritage designationintangible cultural heritage Dɛmisim gbɛlima
Intangible cultural heritage statusRepresentative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity Dɛmisim gbɛlima
Described at URLhttps://ich.unesco.org/en/RL/01748, https://ich.unesco.org/fr/RL/01748, https://ich.unesco.org/es/RL/01748 Dɛmisim gbɛlima

Tieb bɛɛ thieb anɛ Senegambia teŋ dim diib buudi kanɛ ka Guinea Bissau, Guinae, MaliMauritania teŋ dim mɛ dit. Li anɛ Senegal[1] teŋ dim dikpɛŋ. Tieb buudi sia buon ye thieboudienne bɛɛ chebu jen (wolof: ceebu jēn; French: thiéboudiénne) dʋgidnɛ nɛ zimi, mui buaama nɛ tomatosi ka ba laasi dʋg dʋk yinne pʋʋgin. Tieb yappa dʋgidnɛ nɛ niim ka tieb ganaar dʋgid nɛ nua niim. Zɛn banɛ paasi li zug anɛ gabʋ, carrots, cabbage, banki vaand, nanzʋʋtɔɔg, leemu-nyaami nɛ suma kpaam, nɛ stock cubes.

Tieb da anɛ Saint-Louis tempʋtitaar la diib, 19th century yʋʋma la ni. Diib la yʋʋr yinɛ Wolof pianadin ka li gbin an mui (ceeb) nɛ zimi (jēn).[2] Pulaar ni, li yʋʋr anɛ maaro e liddi (‘rice and fish). Ba ditti linɛ perente pʋʋgin; mui la bɛnɛ teŋir ka zimi la an white grouper (Epinephelus aeneus), ka zɛnvaand la bɛɛ di gɔnnɛ; ka an mumamuma bɛ tensʋk.

Li niŋidi latitaarin tis nidib bɛdigʋ ka ba dit nɛ nu'us. Li mɛ anɛ Senegalese terranga (hospitality): zanbin, yidim, zuanam nɛ saam laasidi dit laa yinne pʋʋgin n (buon ye bolus) kanɛ ka sɔ wʋsa dit nɛ diisʋŋ (couddou pulaar) bɛɛ nɛ bodobodo biela.

West Africa dikanɛ ka sɔ wʋsa mi ka buon ye jollof la, ba ye li naam nɛ thieboudienne diib la ni na, amaa li dʋgidi nɛ niim ka kaae nɛ zimii, ka zaŋ nwi la gɛndig nɛ zɛnd ingredients.[3] banɛ kpɛlim la.

Gullah diib, redrice la nwɛni nɛ thieboudienne, ka makid ye creolization of foodways kanɛ yi Africa ka bɛ dunia paal nwa ni ka li anɛ Africa daaba nɛ ba nyaaŋ dim. Woo thieboudienne, sʋʋlim nam la Gullah/Geechee Cultural Heritage Corridor wʋsa mɔri red rice, nwi zina la nɛ kɔnɔb kɔnɔb, laam nɛ Saannah red rice nɛ Charleston red rice.[4][5]

Li dʋgidi nɛ zimaasa bɛɛ zimkpiemis nɛ nwi buama (rice wolof) ka laas nɛ zɛnvaadi dʋg (woo cassava, pumpkin, cabbage, carrot, tumip, bɛɛ eggplant), parsley, tomato paste, peppers, garlic and onions.[6] Ba da pinili dʋgidi nɛ zimi, li lɛɛ ka pakkir nɛ sɔ na nyɛ ka li dʋg nɛ nua niim mɛ.

Li yinɛ Senegambia, zɛn banɛ ka ba mɔri dʋgidi li anɛ zimi  nwi, toosi nɛ gabʋ. Laan nɛ ala, West Africa tens bɛdigʋ dit tiep. Teŋ wʋsa mɔr zɛn banɛ buudi ka ba dʋgid nɛ li- hali, li dʋgib la ka yinne. Mali teŋin, ba buon tiep ye tieb, dikanɛ ka ba dʋgid nɛ nua niim, nwi nɛ zɛnvaand woo toosi nɛ gabʋ. Tiep anɛ woo jollof rice ka ba lɛn buon ye benachin ka li gbin an ‘ one pot in wolof. Li anɛ dikanɛ ka nidib bɛdigʋ kas kas Nigeria nɛ Ghana ni mi. Camreroon nɛ Ivory Coast teŋin, diid la yʋʋr anɛ riz gras. Ba dʋgidi li nɛ zɛn sieba anɛ ba da siiŋi li dʋgʋb nɛ zɛn sieba la, ka toosi, nwi nɛ gabʋ paas.

Senegal buudi kɔnɔb kɔnɔb nam la wʋsa mɔr ban dʋgidi li siem nɛ ban ditti li eiem ka linɛ taasid lin anɛ kɔlʋg nɛ zimi bɛllim bɛɛ sinar nɛ niigi na bɛ siem, southern Senegal teŋ dim paasid nɛ kouthia. DakarSaint Louis teŋ dim na paas soul (Wolof)


Diib la yʋʋsieba

Diib la yʋda banɛ anɛ ceebu jen, cee bu jen, ceeb u jen, thebouidienne, theiboudinn, thiebou dienn, thiebou dinne, thiébou dieune, tie biou dienne, theib-ou-djien, thiebu djen bɛɛ rizau poisson.[2]

Diib la yʋʋsieba yaas

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
  1. http://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Fish-Rice/
  2. 1 2 https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28
  3. https://books.google.com/books?id=Ouz-AwAAQBAJ&pg=PA28
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Jessica_B._Harris
  5. https://books.google.com/books?id=HqfYAAAAMAAJ
  6. https://termcoord.eu/2022/06/i-ate-food-term-of-the-week-tiebou-dieun/