Salaga
| Ethnic group | Gonja |
|---|---|
| Continent | Africa |
| Country | Ghana |
| Located in the administrative territorial entity | East Gonja Municipal District |
| Location | Savannah Region |
| Coordinate location | 8°33′6″N 0°31′11″W, 8°33′3″N 0°31′8″W |
Salaga anɛ tempʋʋgi di mɛŋ ka an tempʋtitaꞌari tis East Gonja district, district kanɛ bɛ Savannah Region sʋꞌʋlim bɛ Ghana Ya-datiʋŋ.[1][2] Salaga da mɔrnɛ nidib kal tusa pisi nɛ anu, kɔbisnaasi nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi (25,472)[3] yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi kaalʋg la ni. Salaga da lieb zinꞌikanɛ ka ba kuosid, daꞌad bɛɛ kpiisid nidib bɛɛ tiꞌasidi ba nɛ bʋnkɔnbid gaad zinꞌig wʋsa din yi 18th nɛ 19th century nam la ni.[4]
Pinꞌilʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Di yʋꞌʋr la, Salaga yinɛ Dagomba pianꞌad "salgi" dinɛ gbinni an ye "Amiilim zinꞌikanɛ ka fʋ bɛ".[5]
Labakʋda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]18th nɛ 19th centurynam la ni, Salaga da anɛ tempʋkanɛ an daꞌ, ka ba da kpiisid gʋʋr region la ni ka Salaga da kɛ ka kpiisʋg Ya-dagɔbʋg nɛ Ya-datiʋŋ an naꞌana.[6] Din da bɛ Sahel Ya-dagɔbʋg la, ba da buon Salaga ye "Timbuktu of the south" ban da kpiisid zʋʋd kɔnꞌɔb kɔnꞌɔbi ani la zug. Gonja la, zabzabid kanɛ mɔr paŋ hali, da zanl Salaga nɛ tensieba bɛdegʋ. Nɛ wala, din an tenkanɛ zuꞌoe la, nimbanɛ da bɛ Salaga anɛ Hausas, Wangaras, Dagombas, Gurmas, nɛ buudi sieba region la ni ka Gonja nam lɛɛ an teŋimbiis.
Salaga da an laꞌasʋg zinꞌigi tis Zabarima nam (emirate) la ka paŋ la da bɛ zinꞌikanɛ yʋꞌʋn an northern Ghana, gbam-miꞌid Alfa Hano nɛ zabzabid Gazari da yinɛ Niamey Ya-dagɔbʋg-Nyaꞌaŋ yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ pisyuobʋ nam la ni.[7]
Salaga daꞌ la da an zinꞌikanɛ ka ba duꞌodi ken northern Sahel nɛ southernmost coast of the 'Sahel', ka dɔl Dagomba tempʋʋsin, Kpabia nɛ Yendi. Nɛꞌ da kɛ ka ba yʋꞌʋm ziid niigi nɛ suma yit Yendi dɔl Salaga daꞌ la. Di mɛ lɛn anɛ zinꞌikanɛ ka ba ziid gʋʋri yit Ghana ken Nigeria Ya-datiʋŋ baba. Trans-Atlantic slave trade la saŋa, Salaga da lɛn anɛ daꞌa sʋŋ kanɛ ka ba da laꞌasid nimbanɛ ka ba daꞌ la lʋʋri zii keŋ zinꞌikanɛ ka ba na mɔri ba gaad. Salaga pʋʋgin, kɔlbil bɛ ani ka ba buoni di ye "Wonkan bawa", dinɛ an Huasa pianꞌatɔŋgiŋ kanɛ gbinni an ye saŋkpanꞌasnam sʋʋb zinꞌig. Tɛꞌɛg tiig mɛ ziꞌe zinꞌikanɛ da an sanꞌkpanꞌasnam daꞌa la.[8] Nɛꞌ zug ka daꞌ siꞌa bɛ Jamestown ka ba buon ye "Salaga daꞌ la": ba yaꞌa da ɛɛnti lʋʋr yi Salaga slave market ani ka ba da kuosid ba.
Yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ piswai nɛ ayi la ni, zaba da duoe Salaga, ka di da kɛ ka nimbanɛ bɛ Zongo la bɛdegʋ zɔ ka bas zinꞌig la.
Nintitaꞌabanɛ yit sʋꞌʋlimin la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Abdul-Yakuni Iddi
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ http://eastgonja.ghanadistricts.gov.gh/?arrow=dnf&_=82&r=6&rlv=towns
- ↑ https://www.myjoyonline.com/mp-redeems-campaign-pledge-in-donating-brand-new-motorcycles/
- ↑ https://web.archive.org/web/20070930155500/http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1170623253&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-85&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=x
- ↑ https://www.graphic.com.gh/features/features/salaga-slave-market-a-potential-tourist-site.html
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Salaga#cite_note-The_Evolution_of_War-5
- ↑ https://books.google.com/books?id=YrIjNMu5_vsC&dq=Salaga+slave+market&pg=PA84
- ↑ https://www.jstor.org/stable/25653233
- ↑ https://ghana.peacefmonline.com/pages/tourism/other_sites/salaga/