Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Salaga

Di yinɛ Wikipiidia
Salaga
human settlement
Ethnic groupGonja Dɛmisim gbɛlima
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityEast Gonja Municipal District Dɛmisim gbɛlima
LocationSavannah Region Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location8°33′6″N 0°31′11″W, 8°33′3″N 0°31′8″W Dɛmisim gbɛlima

Salaga anɛ tempʋʋgi di mɛŋ ka an tempʋtitaari tis East Gonja district, district kanɛ bɛ Savannah Region sʋʋlimGhana Ya-datiʋŋ.[1][2] Salaga da mɔrnɛ nidib kal tusa pisi nɛ anu, kɔbisnaasi nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi (25,472)[3] yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayi kaalʋg la ni. Salaga da lieb zinikanɛ ka ba kuosid, daad bɛɛ kpiisid nidib bɛɛ tiasidi ba nɛ bʋnkɔnbid gaad zinig wʋsa din yi 18th nɛ 19th century nam la ni.[4]

Di yʋʋr la, Salaga yinɛ Dagomba pianad "salgi" dinɛ gbinni an ye "Amiilim zinikanɛ ka fʋ bɛ".[5]

18th nɛ 19th centurynam la ni, Salaga da anɛ tempʋkanɛ an da, ka ba da kpiisid gʋʋr region la ni ka Salaga da kɛ ka kpiisʋg Ya-dagɔbʋg nɛ Ya-datiʋŋ an naana.[6] Din da bɛ Sahel Ya-dagɔbʋg la, ba da buon Salaga ye "Timbuktu of the south" ban da kpiisid zʋʋd kɔnɔb kɔnɔbi ani la zug. Gonja la, zabzabid kanɛ mɔr paŋ hali, da zanl Salaga nɛ tensieba bɛdegʋ. Nɛ wala, din an tenkanɛ zuoe la, nimbanɛ da bɛ Salaga anɛ Hausas, Wangaras, Dagombas, Gurmas, nɛ buudi sieba region la ni ka Gonja nam lɛɛ an teŋimbiis.

Salaga da an laasʋg zinigi tis Zabarima nam (emirate) la ka paŋ la da bɛ zinikanɛ yʋʋn an northern Ghana, gbam-miid Alfa Hano nɛ zabzabid Gazari da yinɛ Niamey Ya-dagɔbʋg-Nyaaŋ yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ pisyuobʋ nam la ni.[7]

Salaga da la da an zinikanɛ ka ba duodi ken northern Sahel nɛ southernmost coast of the 'Sahel', ka dɔl Dagomba tempʋʋsin, KpabiaYendi. Nɛ da kɛ ka ba yʋʋm ziid niigi nɛ suma yit Yendi dɔl Salaga da la. Di mɛ lɛn anɛ zinikanɛ ka ba ziid gʋʋri yit Ghana ken Nigeria Ya-datiʋŋ baba. Trans-Atlantic slave trade la saŋa, Salaga da lɛn anɛ daa sʋŋ kanɛ ka ba da laasid nimbanɛ ka ba da la lʋʋri zii keŋ zinikanɛ ka ba na mɔri ba gaad. Salaga pʋʋgin, kɔlbil bɛ ani ka ba buoni di ye "Wonkan bawa", dinɛ an Huasa pianatɔŋgiŋ kanɛ gbinni an ye saŋkpanasnam sʋʋb zinig. Tɛɛg tiig mɛ zie zinikanɛ da an sankpanasnam daa la.[8] zug ka da sia bɛ Jamestown ka ba buon ye "Salaga da la": ba yaa da ɛɛnti lʋʋr yi Salaga slave market ani ka ba da kuosid ba.

Yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ piswai nɛ ayi la ni, zaba da duoe Salaga, ka di da kɛ ka nimbanɛ bɛ Zongo la bɛdegʋ zɔ ka bas zinig la.

Nintitaabanɛ yit sʋʋlimin la

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Abdul-Yakuni Iddi

  1. http://eastgonja.ghanadistricts.gov.gh/?arrow=dnf&_=82&r=6&rlv=towns
  2. https://www.myjoyonline.com/mp-redeems-campaign-pledge-in-donating-brand-new-motorcycles/
  3. https://web.archive.org/web/20070930155500/http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1170623253&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-85&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=x
  4. https://www.graphic.com.gh/features/features/salaga-slave-market-a-potential-tourist-site.html
  5. https://en.wikipedia.org/wiki/Salaga#cite_note-The_Evolution_of_War-5
  6. https://books.google.com/books?id=YrIjNMu5_vsC&dq=Salaga+slave+market&pg=PA84
  7. https://www.jstor.org/stable/25653233
  8. https://ghana.peacefmonline.com/pages/tourism/other_sites/salaga/