Kwasi Anin-Yeboah
| Sex or gender | Dau |
|---|---|
| Du'am yuum | 1963 |
| Employer | Ghana lɔyanam sakur |
| Position held | Justice of the Supreme Court of Ghana |
| Educated at | University of Ghana, Apam Senior High School |
Kwasi Anin-Yeboah JSC da nyɛ dunia nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ atanꞌ, nwadis anu, dabisa pisiꞌ nɛ anaaasi daar (born 24 May 1953) ka o anɛ piiyam (judge) Ghana sʋꞌʋlim, one da an piiyamnam kpɛɛm (Chief Justice of Ghana). Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ awai la, naar nwadig la (December 2019), ka Ghana zugraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da gaŋ Justice Anin-Yeboah ye o an piiyamnam kpɛɛm Ghana sʋꞌʋlim[1].
On pin'il si'em nɛ o sakur yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Anin Yeboah tɛŋ dʋadʋg anɛ Toase linɛ bɛ Ashanti Region, Ghana sʋꞌʋlim, yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ atanꞌ, nwadis anu, dabisa pisiꞌ nɛ anaaasi daar (24 May 1953).[2] O da pinꞌil sakur kɛnnɛ Amaniampong Secondary School nɛ Apam Secondary School lin da yi yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobʋ nɛ anii kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi ne ayuobʋ la ni (1968 to 1976)[3]. O da tɔlisi kɛŋ University of Ghana ka lin nyaꞌaŋ ka o kɛŋ wada zamisʋg sakur kanɛ an Ghana School of Law, naae lin yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne la (1981).[4]
Wada tʋʋma.
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]On da naae wada zamisʋg sakur la, o da an Assistant state Attorney bɛ Attorney General tʋʋma nii bɛ Koforidua sʋꞌʋlim.[5] O da kɛŋ tuoni anɛ onɛ paas Koforidua kɔɔtɔ tʋʋma linɛ an Afisem Chambers.[6] Lin nyaꞌaŋ ka ba da gaŋ o ye o an Eastern Region kɔɔtɔ tʋmtʋmnib kpɛɛm.[6]
O da tʋm kɔɔtɔ tʋʋma linɛ an Justice of the High Court lin da yi yʋʋm tusayiꞌ nɛ ayiꞌ kɛŋ paae yʋʋm tusayiꞌ nɛ atanꞌ (2002 to 2003) nɛ kɔɔtɔ kanɛ buon Court of Appeal lin yi yʋʋm tusayiꞌ nɛ atanꞌ kɛŋ paae yʋʋm tusayiꞌ nɛ anii (2003 to 2008) Ghana sʋꞌʋlim. [7]Justice Anin Yeboah da nɔk yaꞌam kanɛ da o mɔr wada pʋʋgin la paae nɔba diema dim saꞌan, o tɛŋin, bozugo o da an ba tuongat tɛŋkpɛmisin nɛ Ghana wʋsa ni, o da an banɛ tɛɛgid nɔba diema dim tʋba linɛe an Disciplinary Committee tis nɛ Eastern Region Football Association (FA) nɛ Appeal Committee bɛnɛ Ghana Football Association lin da yi yʋʋm tusayiꞌ nɛ anaasi kɛŋ paae tusayiꞌ nɛ anii (2004 to 2008).[4][6][8] [9] [10] Nannanna onɛ an chairman of the Legal Aid Board nɛ Chairman of the Disciplinary Committee of The General Legal Council of Ghana. President John Kufuor da gaŋ Anin-Yeboah ye o kɛŋ kɔɔtɔ kanɛ gat kɔɔtɔnam wʋsa ka ti buon Supreme Court of Ghana nɛ yʋʋm tusayiꞌ nɛ anii, nwadis ayuobu la ni (June 2008). Justice Anin Yeboah anɛ one paas anaasi piiyam banɛ tʋm kɔɔtɔ kanɛ gat kɔɔtɔ nam wʋsa Ghana sʋꞌʋlim la ka li yʋʋgi gaadi ba taaba.[8][11]
Chief justice gaŋir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ awai, naar nwadig la ni (December 2019), zugraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da gaŋ Justice Anin-Yeboah ye o die Sophia Akuffo nobir an piiyam nam kpɛɛm bɛ Supreme Court of Ghana.[12][13] [14] Saŋkanɛ ka ba daa vɛnꞌɛsid ye ba gɔs ye o na nyaŋi tʋm tʋʋma la bɛɛ o kʋ nyaŋ bɛ la, onɛ an Executive Director for the Alliance for Social Equity and Public Accountability (ASEPA), Mensah Thompson da pʋ siakɛ, o da bɔɔd ye Ghana wada maanib gʋꞌʋm Justice Anin Yeboah vɛnꞌɛsʋg nwaꞌ ka lʋgʋr kanɛ buon CHRAJ la nyaŋi naae ba vɛnꞌɛsʋg o yelaa naae.[15] Mr. Mensah da yɛl ye Justice Anin Yeboah bʋ paꞌal o mɔrim nɛ o tʋʋma bɛn wɛnne wada nii bɔɔd siem la.[16] [17][18] CHRAJ dimi da vɛnꞌɛs o ka gbaꞌae gbaꞌa siꞌa nwa, kati waae Mr. Mensah yel ye o bu paꞌal o mɔrim bɛnne zɛm siem la.
Vɛɛnsʋg labaar
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]O vɛɛnsʋg la da naae la, CHRAJ dim da gɔs ka o da dɔl Ghana wada pʋʋgin, wada kɔbʋsyiꞌ nɛ pisnii nɛ ayuobʋ (article 286), da tʋas o mɔrim wʋsa tis nɛ auditor general.[19]
Gban'ar
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ban daa vɛɛns o naae ka baŋ ye o tʋas o mɔrim wʋsa la ka ba lɛɛ da mak nɛ yɛl o ye o bʋ tʋ'as la, ka mɛ da baŋ ye o mɔr miꞌilim kan ka o na nyaŋi tʋm tʋʋmkan la, onɛ an vɛɛnsig kpɛɛm la na gban'e bɔ bɔ, on baŋ vɛɛsig la nyɔɔdi an siem la?[19]
Ba da gban'e ye on sadigim dɔl wada kɔbʋsyiꞌ nɛ pisnii nɛ ayuobʋ (article 286), lin nar ye ba maal siel saŋkan anɛ ba bas dau la suor bozugo linɛ ka ba piaꞌan ziil o la bu mɔr ziesim ka mɛ anɛ ziri. Linzug ka ba da bas o ka o kul..[19]
Akuffo-Addo da nwɛꞌ suora nɛ the Council of State ka gaŋ Anin Yeboah wɛnnɛ Ghana wada linɛ an Constitution of Ghana siak siem la, ye o an piiyam nam kpɛɛm Ghana sʋꞌʋlim dɔlis wada maanib Parliament of Ghana da vɛnꞌɛs o yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ awai, naar nwadig la ni (December 2019). Li da an wʋʋ yʋʋm piiga nɛ ayi ka o an dau nyaan kilim Ghana piiyamnam kpɛɛm[7].
Justice Anin Yeboah da an one paas piiga nɛ anaasi nii die yaꞌan kan (14th Chief Justice) bɛ Supreme Court of Ghana yʋʋm tusayiꞌ nɛ pisi, pinꞌilig nwadig, daba ayɔpɔii daar la (7 January 2020).[18]
2020 vɔɔtʋg nwa'asʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kɔɔtɔ titaꞌar kanɛ gat kɔɔtɔ nam wʋsa ka ba tuongat da an Chief Justice Kwasi Anin-Yeboah da kat gban'e kanɛ da an ye o kɛ ka ba maligim nyaꞌ yʋʋm tusayiꞌ nɛ pisi naꞌam la bas. Nwaꞌ da yinɛ John Dramani Mahama onɛ mɛ da nyaꞌad Ghana zugraan naꞌam tisid naꞌadɔɔg kanɛ an NDC la.[20]
John Mahama da bu siak vɔɔtʋg la da naae siem la, bozugo o da yɛl ye on nyaꞌad naꞌam la nɛ Nana Akufo-Addo nɛ o taaba ba banɛ kpɛlim anii la wʋsa baa yinne pʋ nyaŋi lɔꞌɔŋ kɔbʋga pʋʋgin pʋsʋk ka mɔr paꞌalʋg yinne (50%+1), Ghana wada yel siem ye ba paae siem bɛn ka yaan diꞌ yaꞌan la.[21][22][23]
Sʋŋir gbaʋŋ zamisʋg ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Linɛ lɛn paas o tʋʋma on an piiyamnam kpɛɛm tis nɛ Supreme Court la anɛ ye o lɛn anɛ paꞌanpaꞌan saŋ sieba (Part-Time) bɛnɛ Ghana School of Law anina ka o paꞌan Ghana wada yɛla nɛ nidib bellim an siem.[8] Justice Anin-Yeboah's Legal baŋir paae nɛ on na kat saria dɔlis wada pʋʋgin nɛ nidib bellimin nɛ tʋʋmbɛɛd yɛla nam ni. Ba nwɛꞌɛd o suora wada yɛla ya,tuona ninsabilis tɛnsin wʋsa.[9]
Tʋʋma na'asaateŋ
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]FIFA anɛ tɛns bɛdɛgɔ nɔba diema laꞌasʋg kpɛɛmanam banɛ mɔr diema bedego li yinne an dunia wʋsa nɔba kikiid diema (World up). Li da pinꞌil nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ anaasi la ni (1904). Li mɔr tɛnꞌɛs kɔbʋsyiꞌ nɛ piiga nɛ yinnɛ (211).[24] Kpɛŋ bama ka o da paam dunia wʋsa laꞌasʋg nwa ni.
O da anɛ kɔɔtɔ tʋmtʋm tis Adjudicatory chamber of FIFA ka li nyaꞌaŋ ka ba gaŋ o yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ ayɔpɔi, nwadis anu la ni (May 2017), ka o an kpɛɛm tis nɛ laꞌasʋg kanɛ buon Disciplinary Committee linɛ paas pisyuobʋ nɛ ayɔpɔi la (67th) FIFA Congress bɛ Bahrain.[8]
Laꞌasʋg kpɛɛm tisnɛ FIFA Ethics Committee, lʋgʋr kanɛe gɔsid FIFA wada gɛsigir yɛla.
One an laꞌasʋg kpɛɛm nannanna tis Legal aid board.
Anin Yeboah tʋm tis ninsabilis nɔba diema linɛ an all Confederation of African Footb(CAF).
Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ awai, nwadis awai la ni (September 2019), ba da gaŋ o ye o an CAF/FIFA Reform Implementation Taskforce team tis ninsabilis sʋꞌʋlim nɔba diema.
Tʋʋma naar
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Anin Yeboah officially daa paae o tʋʋma bɛn ka kul ye o vʋꞌʋs nɛ o duam dabisir linɛ an yʋʋm tusayiꞌ nɛ pisi nɛ atanꞌ, nwadis anu, dabisa pisiꞌ nɛ anaasi la (24 May 2023). Ghana Bar Association, daa mɔr diema tis o linɛ buon ye ti pʋꞌʋs ya la, zugraan Nana Akufo-Addo daa pianꞌa o yɛla ye o anɛ ka o tʋʋma saŋa daa mɔr girima tisid banɛ tʋm Ghana wada tʋʋma wʋsa. O nɔɔr pianꞌak la nwa; "Chief Justice Anin-Yeboah anɛ tuongat kanɛ bɛɛ o kɔnꞌ tis banɛ tʋm wada tʋʋma wʋsa. O zanl wada tʋʋma la nɛ nʋꞌʋsayiꞌ ka o tʋʋma mɔr naꞌasi tisid wada tʋmtʋmnib nɛ ti tɛŋ la. Li kaꞌ ye o tiak nɛ wada maanib la tʋʋma maꞌanɛ, amaa on an tuongat la, nyɛ mɛɛb nam bɛdɛgɔ banɛ kati nan ziꞌ nyɛ wada maanib tʋʋma nii, hali li pinꞌilig saŋa saa".[25]
Jones Dotse daa die Anin-Yeboah nɔbir, on daa an kpɛɛm tial o la zug, ye o an kpɛɛm saŋa biela nɛ ban ti gaŋ Gertrude Torkornoo onɛ ka Ghana zugraan gaŋ nannanna nwa, ka wada maanib mɛ vɛɛnsi o ka bas suor ye o na nyaŋi tʋm tʋʋma la. Amaa Ghana zugraan nan bɛnɛ suor ye o tis o paŋ ka o tʋm o tʋʋma.
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ http://www.myjoyonline.com/politics/2019/December-12th/anin-yeboah-nominated-as-next-cj.php
- ↑ http://staging.odekro.org/hansard/sitting/parliament-house/2008-06-03-10-02-00
- ↑ http://staging.odekro.org/hansard/sitting/parliament-house/2008-06-03-10-02-00
- 1 2 https://web.archive.org/web/20191212162659/https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/anin-yeboah-gha-2893953
- ↑ https://www.businessghana.com/
- 1 2 3 https://web.archive.org/web/20230425105313/https://www.primenews.com.gh/general-news/profile-of-chief-justice-anin-yeboah.html
- 1 2 https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-confirmed-president-akufo-addo-forwards-justice-anin-yeboah-s-name-to-parliament-as-next-chief-justice.html
- 1 2 3 4 https://ghanaolympic.org/?item=8618
- 1 2 https://dailyguidenetwork.com/nana-picks-anin-yeboah-as-chief-justice/
- ↑ https://www.judicial.gov.gh/index.php/publications/news-publications/js-latest-news/item/392-justice-anin-yeboah-is-14th-chief-justice-of-ghana
- ↑ https://www.adomonline.com/vetting-of-justice-anin-yeboah-to-be-held-on-monday/
- ↑ https://citinewsroom.com/2019/12/nana-addo-nominates-anin-yeboah-as-new-chief-justice/
- ↑ http://www.myjoyonline.com/politics/2019/December-12th/anin-yeboah-nominated-as-next-cj.php
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-justice-anin-yeboah-tipped-for-chief-justice.html
- ↑ https://citinewsroom.com/2019/12/suspend-todays-vetting-of-chief-justice-nominee-asepa-demands/
- ↑ https://web.archive.org/web/20230426052155/https://www.ghanajustice.com/2020/05/chraj-throws-out-declaration-of-assets-petition-against-chief-justice-anin-yeboah/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/chraj-throws-out-declaration-of-assets-petition-against-justice-anin-yeboah.html
- 1 2 http://www.cjca-conf.org/blog/supreme-court-of-ghana-new-chief-justice/
- 1 2 3 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/CHRAJ-dismisses-ASEPA-s-petition-against-CJ-957805
- ↑ https://citinewsroom.com/2021/03/we-cant-order-re-run-of-2020-polls-supreme-court-dismisses-mahamas-election-petition/
- ↑ https://www.bbc.com/pidgin/tori-56276323
- ↑ https://newsghana.com.gh/supreme-court-dismisses-mahamas-election-petition/
- ↑ https://www.modernghana.com/news/1065584/supreme-court-dismisses-mahamas-2020-election.html
- ↑ https://www.cnn.com/2016/01/13/world/fifa-fast-facts/index.html
- ↑ https://citinewsroom.com/2023/05/anin-yeboah-is-an-exceptional-cj-his-conduct-brought-honour-to-judiciary-akufo-addo/