Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Kwasi Anin-Yeboah

Di yinɛ Wikipiidia
Kwasi Anin-Yeboah
ninsaal
Sex or genderDau Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum1963 Dɛmisim gbɛlima
EmployerGhana lɔyanam sakur Dɛmisim gbɛlima
Position heldJustice of the Supreme Court of Ghana Dɛmisim gbɛlima
Educated atUniversity of Ghana, Apam Senior High School Dɛmisim gbɛlima

Kwasi Anin-Yeboah JSC da nyɛ dunia nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ atan, nwadis anu, dabisa pisi nɛ anaaasi daar  (born 24 May 1953) ka o anɛ piiyam (judge) Ghana sʋʋlim, one da an piiyamnam kpɛɛm (Chief Justice of Ghana). Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ awai la, naar nwadig la (December 2019), ka Ghana zugraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da gaŋ Justice Anin-Yeboah ye o an piiyamnam kpɛɛm Ghana sʋʋlim[1].

On pin'il si'em nɛ o sakur yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Anin Yeboah tɛŋ dʋadʋg anɛ Toase linɛ bɛ Ashanti Region, Ghana sʋʋlim, yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ atan, nwadis anu, dabisa pisi nɛ anaaasi daar  (24 May 1953).[2] O da pinil sakur kɛnnɛ Amaniampong Secondary SchoolApam Secondary School lin da yi yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobʋ nɛ anii kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi ne ayuobʋ la ni (1968 to 1976)[3]. O da tɔlisi kɛŋ University of Ghana ka lin nyaaŋ ka o kɛŋ wada zamisʋg sakur kanɛ an Ghana School of Law, naae lin yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne la (1981).[4]

On da naae wada zamisʋg sakur la, o da an Assistant state Attorney bɛ Attorney General tʋʋma nii bɛ Koforidua sʋʋlim.[5] O da kɛŋ tuoni anɛ onɛ paas Koforidua kɔɔtɔ tʋʋma linɛ an Afisem Chambers.[6] Lin nyaaŋ ka ba da gaŋ o ye o an Eastern Region kɔɔtɔ tʋmtʋmnib kpɛɛm.[6]

O da tʋm kɔɔtɔ tʋʋma linɛ an Justice of the High Court lin da yi yʋʋm tusayi nɛ ayi kɛŋ paae yʋʋm tusayi nɛ atan (2002 to 2003) nɛ kɔɔtɔ kanɛ buon Court of Appeal lin yi yʋʋm tusayi nɛ atan kɛŋ paae yʋʋm tusayi nɛ anii (2003 to 2008) Ghana sʋʋlim. [7]Justice Anin Yeboah da nɔk yaam kanɛ da o mɔr wada pʋʋgin la paae nɔba diema dim saan, o tɛŋin, bozugo o da an ba tuongat tɛŋkpɛmisin nɛ Ghana wʋsa ni, o da an banɛ tɛɛgid nɔba diema dim tʋba linɛe an Disciplinary Committee tis nɛ Eastern Region Football Association (FA) nɛ Appeal Committee bɛnɛ Ghana Football Association lin da yi yʋʋm tusayi nɛ anaasi kɛŋ paae tusayi nɛ anii (2004 to 2008).[4][6][8] [9] [10] Nannanna onɛ an chairman of the Legal Aid Board nɛ Chairman of the Disciplinary Committee of The General Legal Council of Ghana. President John Kufuor da gaŋ Anin-Yeboah ye o kɛŋ kɔɔtɔ kanɛ gat kɔɔtɔnam wʋsa ka ti buon Supreme Court of Ghana  nɛ yʋʋm tusayi nɛ anii, nwadis ayuobu la ni (June 2008). Justice Anin Yeboah anɛ one paas anaasi piiyam banɛ tʋm kɔɔtɔ kanɛ gat kɔɔtɔ nam wʋsa Ghana sʋʋlim la ka li yʋʋgi gaadi ba taaba.[8][11]

Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ awai, naar nwadig la ni (December 2019), zugraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da gaŋ Justice Anin-Yeboah ye o die Sophia Akuffo nobir an piiyam nam kpɛɛm bɛ Supreme Court of Ghana.[12][13] [14] Saŋkanɛ ka ba daa vɛnɛsid ye ba gɔs ye o na nyaŋi tʋm tʋʋma la bɛɛ o kʋ nyaŋ bɛ la, onɛ an Executive Director for the Alliance for Social Equity and Public Accountability (ASEPA), Mensah Thompson da pʋ siakɛ, o da bɔɔd ye Ghana wada maanib gʋʋm Justice Anin Yeboah vɛnɛsʋg nwa ka lʋgʋr kanɛ buon CHRAJ la nyaŋi naae ba vɛnɛsʋg o yelaa naae.[15] Mr. Mensah da yɛl ye Justice Anin Yeboah bʋ paal o mɔrim nɛ o tʋʋma bɛn wɛnne wada nii bɔɔd siem la.[16] [17][18] CHRAJ dimi da vɛnɛs o ka gbaae gbaa sia nwa, kati waae Mr. Mensah yel ye o bu paal o mɔrim bɛnne zɛm siem la.

O vɛɛnsʋg la da naae la, CHRAJ dim da gɔs ka o da dɔl Ghana wada pʋʋgin, wada kɔbʋsyi nɛ pisnii nɛ ayuobʋ (article 286), da tʋas o mɔrim wʋsa tis nɛ auditor general.[19]

Ban daa vɛɛns o naae ka baŋ ye o tʋas o mɔrim wʋsa la ka ba lɛɛ da mak nɛ yɛl o ye o bʋ tʋ'as la, ka mɛ da baŋ ye o mɔr miilim kan ka o na nyaŋi tʋm tʋʋmkan la, onɛ an vɛɛnsig kpɛɛm la na gban'e bɔ bɔ, on baŋ vɛɛsig la nyɔɔdi an siem la?[19]

Ba da gban'e ye on sadigim dɔl wada  kɔbʋsyi nɛ pisnii nɛ ayuobʋ (article 286), lin nar ye ba maal siel saŋkan anɛ ba bas dau la suor bozugo linɛ ka ba piaan ziil o la bu mɔr ziesim ka mɛ anɛ ziri. Linzug ka ba da bas o ka o kul..[19]

Akuffo-Addo da nwɛ suora nɛ the Council of State ka gaŋ Anin Yeboah wɛnnɛ Ghana wada linɛ an Constitution of Ghana siak siem la, ye o an piiyam nam kpɛɛm Ghana sʋʋlim dɔlis wada maanib Parliament of Ghana da vɛnɛs o yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ awai, naar nwadig la ni (December 2019).  Li da an wʋʋ yʋʋm piiga nɛ ayi ka o an dau nyaan kilim Ghana piiyamnam kpɛɛm[7].

Justice Anin Yeboah da an one paas piiga nɛ anaasi nii die yaan kan (14th Chief Justice) bɛ Supreme Court of Ghana yʋʋm tusayi nɛ pisi, pinilig nwadig, daba ayɔpɔii daar la (7 January 2020).[18]

Kɔɔtɔ titaar kanɛ gat kɔɔtɔ nam wʋsa ka ba tuongat da an Chief Justice Kwasi Anin-Yeboah da kat gban'e kanɛ da an ye o kɛ ka ba maligim nya yʋʋm tusayi nɛ pisi naam la bas. Nwa da yinɛ John Dramani Mahama onɛ mɛ da nyaad Ghana zugraan naam tisid naadɔɔg kanɛ an  NDC la.[20]

John Mahama da bu siak vɔɔtʋg la da naae siem la, bozugo o da yɛl ye on nyaad naam la nɛ Nana Akufo-Addo nɛ o taaba ba banɛ kpɛlim anii la wʋsa baa yinne pʋ nyaŋi lɔɔŋ kɔbʋga pʋʋgin pʋsʋk ka mɔr paalʋg yinne (50%+1), Ghana wada yel siem ye ba paae siem bɛn ka yaan di yaan la.[21][22][23]

Sʋŋir gbaʋŋ zamisʋg ni

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Linɛ lɛn paas o tʋʋma on an piiyamnam kpɛɛm tis nɛ Supreme Court la anɛ ye o lɛn anɛ paanpaan saŋ sieba (Part-Time) bɛnɛ Ghana School of Law anina ka o paan Ghana wada yɛla nɛ nidib bellim an siem.[8] Justice Anin-Yeboah's Legal baŋir paae nɛ on na kat saria dɔlis wada pʋʋgin nɛ nidib bellimin nɛ tʋʋmbɛɛd yɛla nam ni. Ba nwɛɛd o suora wada yɛla ya,tuona ninsabilis tɛnsin wʋsa.[9]

FIFA anɛ tɛns bɛdɛgɔ nɔba diema laasʋg kpɛɛmanam banɛ mɔr diema bedego li yinne an dunia wʋsa nɔba kikiid diema (World up). Li da pinil nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ anaasi la ni (1904). Li mɔr tɛnɛs kɔbʋsyi nɛ piiga nɛ yinnɛ (211).[24] Kpɛŋ bama ka o da paam dunia wʋsa laasʋg nwa ni.

O da anɛ kɔɔtɔ tʋmtʋm tis Adjudicatory chamber of FIFA ka li nyaaŋ ka ba gaŋ o yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ ayɔpɔi, nwadis anu la ni (May 2017), ka o an kpɛɛm tis nɛ laasʋg kanɛ buon Disciplinary Committee linɛ paas pisyuobʋ nɛ ayɔpɔi la (67th) FIFA Congress bɛ Bahrain.[8]

Laasʋg kpɛɛm tisnɛ FIFA Ethics Committee, lʋgʋr kanɛe gɔsid FIFA wada gɛsigir yɛla.

One an laasʋg kpɛɛm nannanna tis Legal aid board.

Anin Yeboah tʋm tis ninsabilis nɔba diema linɛ an all Confederation of African Footb(CAF).

Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ awai, nwadis awai la ni (September 2019), ba da gaŋ o ye o an CAF/FIFA Reform Implementation Taskforce team tis ninsabilis sʋʋlim nɔba diema.

Anin Yeboah officially daa paae o tʋʋma bɛn ka kul ye o vʋʋs nɛ o duam dabisir linɛ an yʋʋm tusayi nɛ pisi nɛ atan, nwadis anu, dabisa pisi nɛ anaasi la (24 May 2023). Ghana Bar Association, daa mɔr diema tis o linɛ buon ye ti pʋʋs ya la, zugraan Nana Akufo-Addo daa piana o yɛla ye o anɛ ka o tʋʋma saŋa daa mɔr girima tisid banɛ tʋm Ghana wada tʋʋma wʋsa. O nɔɔr pianak la nwa; "Chief Justice Anin-Yeboah  anɛ tuongat kanɛ bɛɛ o kɔn tis banɛ tʋm wada tʋʋma wʋsa. O zanl wada tʋʋma la nɛ nʋʋsayi ka o tʋʋma mɔr naasi tisid wada tʋmtʋmnib nɛ ti tɛŋ la. Li ka ye o tiak nɛ wada maanib la tʋʋma maanɛ, amaa on an tuongat la, nyɛ mɛɛb nam bɛdɛgɔ banɛ kati nan zi nyɛ wada maanib tʋʋma nii, hali li pinilig saŋa saa".[25]

Jones Dotse daa die Anin-Yeboah nɔbir, on daa an kpɛɛm tial o la zug, ye o an kpɛɛm saŋa biela nɛ ban ti gaŋ Gertrude Torkornoo onɛ ka Ghana zugraan gaŋ nannanna nwa, ka wada maanib mɛ vɛɛnsi o ka bas suor ye o na nyaŋi tʋm tʋʋma la. Amaa Ghana zugraan nan bɛnɛ suor ye o tis o paŋ ka o tʋm o tʋʋma.

  1. http://www.myjoyonline.com/politics/2019/December-12th/anin-yeboah-nominated-as-next-cj.php
  2. http://staging.odekro.org/hansard/sitting/parliament-house/2008-06-03-10-02-00
  3. http://staging.odekro.org/hansard/sitting/parliament-house/2008-06-03-10-02-00
  4. 1 2 https://web.archive.org/web/20191212162659/https://www.fifa.com/about-fifa/who-we-are/news/anin-yeboah-gha-2893953
  5. https://www.businessghana.com/
  6. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20230425105313/https://www.primenews.com.gh/general-news/profile-of-chief-justice-anin-yeboah.html
  7. 1 2 https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-confirmed-president-akufo-addo-forwards-justice-anin-yeboah-s-name-to-parliament-as-next-chief-justice.html
  8. 1 2 3 4 https://ghanaolympic.org/?item=8618
  9. 1 2 https://dailyguidenetwork.com/nana-picks-anin-yeboah-as-chief-justice/
  10. https://www.judicial.gov.gh/index.php/publications/news-publications/js-latest-news/item/392-justice-anin-yeboah-is-14th-chief-justice-of-ghana
  11. https://www.adomonline.com/vetting-of-justice-anin-yeboah-to-be-held-on-monday/
  12. https://citinewsroom.com/2019/12/nana-addo-nominates-anin-yeboah-as-new-chief-justice/
  13. http://www.myjoyonline.com/politics/2019/December-12th/anin-yeboah-nominated-as-next-cj.php
  14. https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-justice-anin-yeboah-tipped-for-chief-justice.html
  15. https://citinewsroom.com/2019/12/suspend-todays-vetting-of-chief-justice-nominee-asepa-demands/
  16. https://web.archive.org/web/20230426052155/https://www.ghanajustice.com/2020/05/chraj-throws-out-declaration-of-assets-petition-against-chief-justice-anin-yeboah/
  17. https://www.graphic.com.gh/news/politics/chraj-throws-out-declaration-of-assets-petition-against-justice-anin-yeboah.html
  18. 1 2 http://www.cjca-conf.org/blog/supreme-court-of-ghana-new-chief-justice/
  19. 1 2 3 https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/CHRAJ-dismisses-ASEPA-s-petition-against-CJ-957805
  20. https://citinewsroom.com/2021/03/we-cant-order-re-run-of-2020-polls-supreme-court-dismisses-mahamas-election-petition/
  21. https://www.bbc.com/pidgin/tori-56276323
  22. https://newsghana.com.gh/supreme-court-dismisses-mahamas-election-petition/
  23. https://www.modernghana.com/news/1065584/supreme-court-dismisses-mahamas-2020-election.html
  24. https://www.cnn.com/2016/01/13/world/fifa-fast-facts/index.html
  25. https://citinewsroom.com/2023/05/anin-yeboah-is-an-exceptional-cj-his-conduct-brought-honour-to-judiciary-akufo-addo/