Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Northern Region

Di yinɛ Wikipiidia
Northern Region
Regions of Ghana
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
CapitalTamale Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityGhana Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location9°30′0″N 1°0′0″W, 9°27′0″N 0°6′0″W Dɛmisim gbɛlima
Shares border withSavannah Region, North East Region, Oti Region Dɛmisim gbɛlima

Northern Region anɛ region piinɛ ayuobu banɛ bɛ Ghana la yinne.[1] Li bɛnɛ tɛŋ la datiʋŋ ka mɛ paas ayi daan, regions piinɛ ayuobu la zu'oe gaad o taaba. Lin daa nan pʋ pʋdʋg la, li daa mɔr tɛŋgbaʋŋ wʋʋ 70,384 square kilometres bɛɛ pʋdʋgir pistan nɛ yinnɛ (31%) Ghana sʋʋlim wʋsa.[2][3][4] Yʋʋm tusayi nɛ piinɛ anii, nwadis piinɛ ayi (December 2018) la ni, ka ba da nwaae Savannah Region nɛ North East Region yi Northern region ni. [5]Northern Region mɔrnɛ districts piinɛ anaasi. Li tɛmpʋʋgtitaar anɛ Tamale, Ghana tɛŋ kanɛ paas atan zuor pʋʋgin.[6]

Din bɛ zinisia nɛ din an siem

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Zinig nɛ bɛdim

Northern Region titɔndig kanɛ lɛb datiʋŋ anɛ North East region, ka li yayaaŋ an eastern Ghana-Togo international border; ka li dagɔbʋg an Oti region; ka li Ya-tuona an Savannah Region.

Climate and vegetation

Pu'abi dit da' Northern Region, Ghana

Northern Region anɛ Guinea Savanna grassland. Guinea Savanna ɛɛnti madigi gaad savanna ecological zones nam atan la wʋsa. Ka li bʋnbʋtta anɛ linɛ an mɔɔd nɛ daad nam. Lin yi yʋʋmpaal nwadig keŋ paae nwadis atan la an ʋʋn . Li sɛɛʋng bɛnɛ nwadis anu nɛ nwadis piiga la tɛnsug, ka saa kanɛ niid an wʋʋ 750 to 1050 mm (30 to 40 inches). Li tʋʋlʋg saŋa paa anɛ ʋʋn saŋa ka li waad saŋa mɛ an nwadis piinɛ ayi la paae yʋʋmpaal nwadig la ni. Amaa, kasinkaa sisiempiilig, Harmattan yit Sahara daad yʋʋm wʋsa lin yi nwadis piinɛ ayi la paae yʋʋm nwadisa ayi pinilig la. Li tɛŋ tʋʋlim bɛ maasim anɛ wʋʋ 14 °C (59 °F) yʋʋŋ ka nintaŋ mɛ an 40 °C (104 °F).

Wɛn wʋʋ Ghana zinis wʋsa an siem la, nidib tʋʋg pʋsʋg ka ba tʋʋma an kuob nɛ gʋʋl. Region la anɛ zinis banɛ mɔr kuob nɛ gʋʋl paŋ la yinne. Ka mɛ lɛn mɔr reserve of iron ore bɛdegʋ

Northern Region sʋʋlimnam wʋʋ Kingdom of Dagbon nɛ Dagbani. Ka bʋʋdi pinaad kanɛ ka ba pianadi paas naasaal anɛ Dagbani.[7] Dagbani paasnɛ Oti–Volta pianad bʋʋdi linɛ bɛ Niger–Congo buudi dɔɔgin la. Bʋʋdi pianad banɛ bɛ region la ni sieba an Likpakpaanl nɛ Nawuri.

Region la anɛ zinig kanɛ ka da diib kɛn tuon Ghana sʋʋlim, ka Tamale da anɛ yatuona ninsabilis tɛŋpʋʋg kanɛ nɔbʋgid tɔɔtɔɔ; ka da kpɛlim nɔbigid tɔɔtɔɔ, fʋ yaa mak anina nɛ Ghana tɛŋpʋʋs banɛ kpɛlim la.[8] Region la bɛ zinig sia la pʋ lal nɛ Europe nɛ North Africa,fʋ yaa mak anina nɛ Accra, ka li kɛ ka da diib kɛn tuon anina. Ghana's iron ore reserves, ka na nwɛn wʋʋ three billion tons,[9] kɛ ka region la an zinig sʋŋ kanɛ ka ba did da steel nɛ iron.

Zinivɛnlla nɛ Girima zinis

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

·        Naa Gbewaa Palace, Yendi

·        Hamamat Shea Butter Village

·        Tamale Center for Culture and Arts

·        Savanna Centre for Contemporary Art

·        Red Clay Studios

·        Nkrumah Volini

·        Nuku Studios

·        Saakpuli Slave wells

·        Diarre Napagaduungbanani

·        Naa Binbegu Boabab Tree, Yendi

·        Buntaga Irrigation Dam

·        Sabali (River Oti)

·        Nawuni River (White Volta)

·        Deutsch Cemetery at Yendi

·        Adibo dalila war zones, Adibo

Nidib atan, babanu pʋʋgin banɛ bɛ Northern region pʋʋsidi mɔɔm (60.0%).[10]

Districts banɛ bɛ Northern Region

District banɛ bɛ Northern Region

Northern Region of Ghana mɔr districts piinɛ ayuobu. Piinɛ yinne anɛ districts, ka yinne an metropolitan ka anaasi an municipal districts: municipality, metropoly nɛ districts la wʋsa mɔr tɛŋ bibis nɛ tɛŋ kpɛmis.

Districts in Northern region
# District Capital Population
1 Gushegu Gushegu
2 Karaga Karaga
3 Kpandai Kpandai 108,816
4 Kumbungu Kumbungu
5 Mion Sang
6 Nanton Nanton
7 Nanumba North Bimbilla
8 Nanumba South Wulensi
9 Saboba[11] Saboba
10 Sagnarigu Sagnerigu
11 Savelugu Savelugu
12 Tamale Metropolitan Tamale
13 Tatale Sangule Tatale
14 Tolon Tolon
15 Yendi Municipal District Yendi
16 Zabzugu Zabzugu

Nimmaasim tʋʋma zinis[12]

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Tamale Teaching Hospital, Ghana sibiti kanɛ paasi atan bɛdim pʋʋgin.

·        Tamale Teaching Hospital

·        Tamale Central West Hospital

·        Tamale West Hospital

·        SDA Hospital

·        Yendi Municipal Hospital

·        Savelugu Municipal Hospital

·        Bimbilla District Hospital

·        Kumbungu District Hospital

·        Gusheigu District Hospital

Some famous native citizens of Northern region, Dagbon
# Citizen Settlement
1 Aliu Mahama Yendi
2 Wakaso Tamale
3 Majeed Waris Tamale
4 Haruna Iddrisu Tamale
5 Muhammad Mumuni Kumbungu
6 Ramatu Baba Yendi
7 Abubakari Sadiq NAM Yendi
8 Sheikh Ibrahim Basha Tamale
9 Sheikh Sa-eed Abubakar Tamale
  1. https://www.myjoyonline.com/no-new-covid-19-cases-in-northern-region-in-3-weeks/
  2. https://web.archive.org/web/20100211160742/http://www.ghanadistricts.com/region/?r=6
  3. https://web.archive.org/web/20130925192147/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/Census2010_Summary_report_of_final_results.pdf
  4. https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/
  5. https://web.archive.org/web/20170704052607/http://ghana.gov.gh/index.php/governance/regional-ministers
  6. https://web.archive.org/web/20100211160742/http://www.ghanadistricts.com/region/?r=6
  7. https://learndagbani.org/course/learn-dagbani/
  8. https://independent-travellers.com/ghana/tamale/84.php
  9. https://www.primenewsghana.com/general-news/n-r-over-1-7bn-tonnes-of-iron-ore-discovered-in-yendi-municipality-majority-leader.html
  10. https://web.archive.org/web/20180712212518/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National_Analytical_Report.pdf
  11. https://www.myjoyonline.com/victims-of-land-conflict-in-saboba-district-pick-up-their-pieces/
  12. https://www.modernghana.com/news/191347/health-facilities-in-northern-region-in-shambles.html