Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Samia Nkrumah

Di yinɛ Wikipiidia
Samia Nkrumah
ninsaal
Sex or genderpua Dɛmisim gbɛlima
Country of citizenshipGhana Dɛmisim gbɛlima
Yu'ur Kane ka ba tis oSamia Dɛmisim gbɛlima
Zak yu'urNkrumah Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum23 Sigir/Nwadisayɔpɔi 1960 Dɛmisim gbɛlima
Duam zin'igAburi Dɛmisim gbɛlima
FatherKwame Nkrumah Dɛmisim gbɛlima
MotherFathia Nkrumah Dɛmisim gbɛlima
SiblingGamal Nkrumah, Sekou Nkrumah Dɛmisim gbɛlima
Languages spoken, written or signedEnglish, Ewe Dɛmisim gbɛlima
Writing languageEnglish Dɛmisim gbɛlima
Tuumajournalist, politician, chairperson of the executive board, bank teller Dɛmisim gbɛlima
Employerالاهرام, Jomoro Constituency Dɛmisim gbɛlima
Position heldMember of the 5th Parliament of the 4th Republic of Ghana Dɛmisim gbɛlima
Educated atSOAS, University of London, Achimota School Dɛmisim gbɛlima
Start of work period1989 Dɛmisim gbɛlima
Member of political partyConvention People's Party (CPP) Dɛmisim gbɛlima
Ethnic groupAfrican people Dɛmisim gbɛlima
Religion or worldviewChristianity Dɛmisim gbɛlima
Hair colorblack hair Dɛmisim gbɛlima
Eye colordark brown Dɛmisim gbɛlima
Official website Dɛmisim gbɛlima

Samia Nkrumah (ba da duꞌa o nɛ 23 naadʋʋnr nwadig 1960)[1] anɛ Ghana pɔlitis nwɛꞌɛd ka an Nɔraʋg naꞌadɔɔg la kpɛɛm ( CPP). Wadmaanib vɔɔdʋg kanɛ da bɛ yʋma 2008 la ni la, o da di Jomoro wadmaan kʋk la,[2] ka li da anɛ o yiiga nyiꞌab ka o da ziꞌen nyiꞌa. O anɛ Ghana yiiga gɔmena zudaan kʋdʋg Kwame Nkrumah puꞌayua.[3]

O pinꞌilʋg bɛllim nɛ o sakur ken yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ba da duꞌa samia bɛnɛ Aburi teŋ kanɛ bɛ Eastern Region Ghana nwa ni la nɛ yʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ pisyuobʋ (1960) la ni.[4] Ba da mʋgʋs o nɛ o maꞌ nɛ o tanp la ye ba yi Ghana sʋꞌʋlʋm kpala daakanɛ ka mʋgʋsʋg nɛ paŋ zaba da duoe ye ba yiis Kwame Nkrumah kʋk la ni la. Ala ka Egyipt gɔmma da diꞌe ba buudi la wʋsa zinꞌin Egyipt sʋꞌʋlʋm anina.[5] Ka on nɛ o yidim la da lɛb Ghana sʋꞌʋlʋm na nɛ yʋma 1975 kanɛ ni ka General Acheampong National Redemption Council da buol o la, o keŋ Achimota sakur bɛ anina. Ka laꞌam nɛ lin da an siꞌem la, o da lɛn bas Ghana sʋꞌʋlʋm la yaꞌas saŋkanɛ ka o maꞌ da gbanꞌe bɛɛ bɔɔd ye o lɛb EGYIPT sʋꞌʋlʋm yʋma 1980 pinꞌilʋgʋn sa la. Samia da tɔlis keŋ London sʋꞌʋlʋm ti keŋ university of London sakur kanɛ an school of oriental and African studies yʋma 1991 la ni. O da lɛn naae o mastɛs digirii kasɛta gbaʋŋ bɛ sakur kan ni nɔɔ yʋma 1993 la ni.[1]

Samia Nkrumah pinꞌili o tʋʋma bɛnɛ London bank kanɛ da bɛ India sʋꞌʋlʋm yʋma 1989 la ni n an onɛ gɔsid nidib ligidi digilʋg nɛ yiisʋg yɛla nɛ ɔfis tʋʋma sieba paas. O da lɛn anɛ labaya tʋmtʋn n tʋm nɛ Al-Ahram zinꞌis kɔnꞌɔb-kɔnꞌɔb ni yʋma 1989 la ni.[1]

Pɔlitis nwɛꞌɛb yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]


Zaŋ kenne o labaar yɛla kanɛ ka ba da sɔb ka li yʋꞌʋr buon ye, “mandela paal la anɛ puꞌa” la. Huffington post da paꞌal ka pianꞌa o yɛlasʋma banɛ sʋŋ Ghana pɔlitis nwɛꞌɛdib siꞌem. O anɛ ninbanɛ da sʋꞌoe Africa must unit[6] kanɛ ka li yɛlkpan an ye li sʋŋ nɔbig Kwame Nkrumah nyɛɛb (pʋtɛnꞌɛr baŋir) nɛ pɔlitikal malima yɛla la nid yinne.[7] Nwɛnnɛ on da paas ninbama ni la, o da gbanꞌe o pʋtɛnꞌɛr ye o kpɛnꞌ Ghana pɔlitis nwɛꞌɛbin.[8]

Wadmaan yɛla

Vɔɔdʋg kanɛ da bɛ yʋma 2008 la ni la, o da ziꞌen nyiꞌa Jomoro teŋ kanɛ bɛ western region sʋꞌʋlʋm la wadmaan naꞌam kʋk la ka dii li nɛ vɔɔt kal 6,571 ka bas Lee ocran onɛ an maꞌasim tiig naꞌadɔɔg nid la, ka li an pisnu kɔbʋga pʋʋgin (50%) vɔɔtnam la wʋsa pʋʋgin.[9][10] Ka lin da an on maꞌaa da an nɔraʋg naꞌadɔɔg nid (CPP) bɛ wadmaanib yin la, li da anɛ gaŋir tis o ye o dɔl NDC dim banɛ an ninbabʋg bɛ wadmaanib yin la bɛɛ o dɔl NPP dim banɛ an biꞌela la.[11] li nyaꞌaŋ ka o da gbanꞌe o pʋtɛnꞌɛr ye o dɔl NPP dim bɛ Ghana republic kanɛ aan anaasi la wadmaanib yir kanɛ paas anu la ni.[12][13]

CPP kukdaan

On da lieb Anɔraʋg naꞌadɔɔg (CPP) la kpɛɛm yɛla,Onɛ da an puꞌa kanɛ an yiiga sɔb n an paati titaꞌar kpɛɛm bɛ Ghana nwa ni. O paŋ bɛɛ o nyaŋir kanɛ ka o mɔr la laꞌas nɛ paati la puꞌaba atanꞌ yina ziꞌen nyatir ye ba vʋꞌʋg bɛɛ tɛndig CPP paati la, ka ziꞌen tis nɔɔr nyain waꞌae kati naꞌadɔɔg la da mɔr pʋtɛnꞌɛr ye li sʋŋ nɔbig puꞌab nɛ mɔr suor ka ba naa nyaŋir maan siꞌel la. Onɛ da an yiiga puꞌa kanɛ ka ba vɔɔt gaŋ o ka o an kpɛɛm tis nɔraʋg naꞌadɔɔg la (CPP) sawaꞌad nwadig la dapiiga daar yʋma tusa ayiꞌ nɛ pii nɛ yinne la ni (10th September 2011). O da di vɔɔt la nɛ vɔɔt kal 1,191, ka onɛ da pʋn dɛŋim bɛ kʋk la zug ka o saŋa paae ka o lɛn nyiꞌad nɛ o la mɛ da mɔri vɔɔt kal 353. Ka on da paam yaꞌan kaŋa la zug la, o da an puꞌa kanɛ an yiiga sɔb lieb paati titaꞌar kanɛ bɛ Ghana nwa ni kpɛɛm, tʋm ala hali ti paae yʋma 2015.[14]

Samia aan o saam Kwame Nkrumah onɛ da an yiiga Ghana gɔmma zudaan nɛ o maꞌ Fathia Nkrumah bikanɛ tial ayiꞌ o biis la wʋsa ni. Kwame Nkrumah da an yiiga prim minista nɛ Ghana gɔmma zudaan onɛ da faaen Gold Coast yi nasanam la nuꞌusin ka mɔr faangir kena yʋma 1957.[3] On da an pan-Africanism kpɛɛm kanɛ ziꞌe li yɛla la, Nkrumah da an onɛ sʋꞌoe bɛɛ naam Africa nɔɔr yinnɛ laꞌasʋg la ka an onɛ di Lenin sunmalisim ligidi la yit soviet union yʋma 1962 la ni.[15] Sania mɔr tanpa ayiꞌ; ba anɛ Gamal Nkrumah nɛ Sekou Nkrumah. O mɛ lɛn mɔri o taʋn kpɛɛm professor francis Nkrumah[16] onɛ an sakur paꞌan-paꞌan kanɛ keŋ vʋꞌʋsʋm ka da lɛn an noguchi memorial institute tiima vɛɛnsʋg kpɛɛm bɛ Legon Ghana nwa ni.[17] Ka ban da nyaŋ yiis o saam nɛ Ghana yiiga sɔgianam paŋ zaba kanɛ da bɛ yʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ pisyuobʋ nɛ ayuobʋ la nwadisa ayiꞌ la li dabisim piiga daar la,[18] samia mɛŋ nɛ o maꞌ nɛ o tanp la da kpɛnꞌ lɔpit keŋ Cairo kanɛ bɛ Egypt teŋin la ka li anɛ Egypt zudaan Gamal Abel gɔmma la da mɔri ba keŋ anina ye ba ti zinꞌin ka ba saam la mɛ keŋ Guinea.[19] O ɛlli Micheal Melega onɛ an Italy Danish dim dau la. Ba mɔr biribiŋ ka o yʋꞌʋr buon kwame Thomas melega.[20][21] Samia miꞌi nɛ Arabic nɛ Italy nɛ Danish nɛ naꞌasaal pianꞌad. O da an labaya tʋmtʋn nɛ media consultant laꞌam nɛ Egypt media tʋʋma ni yʋma bɛdegʋ banɛ gaad.[1][22] O da anɛ kpɛɛm kanɛ pianꞌad kpiꞌad sʋŋir ye bipʋnbibis pʋ nar ye ba kul sidib ka ba saŋa nam pʋ paae la. O da zɛrigir nwaꞌ sʋŋidi puꞌab paŋ nɛ ba tʋʋma.[23]

  1. 1 2 3 4 https://web.archive.org/web/20110727232758/http://www.samiankrumah.org/pdf/CV_Samia%20Nkrumah.pdf
  2. ↑ https://web.archive.org/web/20190426214229/http://ghanamps.com/constituency/details.php?id=2615
  3. 1 2 https://web.archive.org/web/20210514233103/https://doc-research.org/forum/forum2020/speaker/samia-nkrumah/
  4. ↑ http://www.theghanaianjournal.com/2008/12/12/samia-nkrumah-the-amazing/
  5. ↑ http://panafricannews.blogspot.com/2007/02/samia-nkrumah-says-that-her-father-dr.html
  6. ↑ https://web.archive.org/web/20081211063720/http://www.africamustunite.net/
  7. ↑ http://www.africamustunite.net/
  8. ↑ https://web.archive.org/web/20081211063828/http://www.samiankrumah.org/index.html
  9. ↑ http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2008/parliament.constituency.php?ID=316
  10. ↑ https://www.aljazeera.com/news/2008/12/9/ghana-poll-results-show-tight-race
  11. ↑ https://www.modernghana.com/news/198082/battle-for-samia.html
  12. ↑ https://www.myjoyonline.com/samia-seeks-independence-in-parliament/
  13. ↑ https://www.businessghana.com/
  14. ↑ https://www.modernghana.com/news/350455/samia-wins-heart-of-cpp-guru.html
  15. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography#Oxford_Dictionary_of_National_Biography
  16. ↑ https://www.modernghana.com/news/570559/africa-must-re-examine-implement-nkrumahs-ideas.html
  17. ↑ https://web.archive.org/web/20221220215312/https://www.noguchimedres.org/index.php/about/past-directors
  18. ↑ https://www.myjoyonline.com/
  19. ↑ https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/nkrumah-fathia-c-1931
  20. ↑ https://web.archive.org/web/20170821002657/http://m.classfmonline.com/1.8518352
  21. ↑ https://web.archive.org/web/20210514233103/https://doc-research.org/forum/forum2020/speaker/samia-nkrumah/
  22. ↑ https://web.archive.org/web/20220627083834/http://www.west-africa-brief.org/content/en/samia-nkrumah
  23. ↑ https://www.news18.com/news/india/desperate-actions-like-child-marriage-due-to-poverty-triggered-by-climate-change-ghana-leader-samia-nkrumah-2317491.html

    https://web.archive.org/web/20210514233103/https://doc-research.org/forum/forum2020/speaker/samia-nkrumah/[1]

    1. ↑ https://web.archive.org/web/20210514233103/https://doc-research.org/forum/forum2020/speaker/samia-nkrumah/

    http://www.theghanaianjournal.com/2008/12/12/samia-nkrumah-the-amazing/[1]

    1. ↑ http://www.theghanaianjournal.com/2008/12/12/samia-nkrumah-the-amazing/

    http://panafricannews.blogspot.com/2007/02/samia-nkrumah-says-that-her-father-dr.html

    https://web.archive.org/web/20081211063720/http://www.africamustunite.net/[1]


    1. ↑ https://web.archive.org/web/20081211063720/http://www.africamustunite.net/