Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Brong Ahafo Region

Di yinɛ Wikipiidia
Brong Ahafo Region
Former Region of Ghana
Inception1958 Dɛmisim gbɛlima
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
CapitalSunyani Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityGhana Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location7°45′0″N 1°30′0″W Dɛmisim gbɛlima
Shares border withNorthern Region, Volta Region, Eastern Region, Ashanti Region, Western Region Dɛmisim gbɛlima
Map

Brong-Ahafo Region da anɛ sʋʋlʋm kanɛ da bɛ Ghana tensʋg. Brong-Ahafo da tʋnɛ nɛ ya-datiʋŋ baba lɛb Black Volta kɔldaag la, ka ya-nyaaŋ baba lɛb Lake Volta ni, ka ya-dagɔbʋg lɛb Ashanti sʋʋlʋm, ka Eastern nɛ Western sʋʋlʋm nam. Brong-Ahafo temʋptitaar anɛ Sunyani. Ba da yɔɔg Brong-Ahafo nɛ Dawalig nwadig la li daba anaasi daar yʋʋm 1959 la ni. ka li anɛ Western Ashanti ka ba da nɔknɛ nidib la buudi la yʋʋri pʋd teŋ la, buudi la anɛ Brong nɛ Ahafo.[1] Yʋʋm 2019 la, nɛ yʋʋm 2018 la ni ka Ghana dim da gɔs ka sʋʋlʋm la zuoe ka ba pʋdigi li zinis atan, ka ba yʋda anɛ Bono, Bono East nɛ Ahafo region.[2]

Brong Ahafo anɛ teŋ linɛ ka sɔ wʋsa mi ye ba anɛ Kokoo kpaarib nɛ kpikpiʋŋ tʋʋma.[3] Brong-Ahafo mɔr Akan dim la buudi malima la ba buudi malima ni hali pamm ka mɔr bʋnkɔnb bɛda hali, amaa li pʋ mɔr nyaasim ziis wʋʋ Ashanti bɛɛ Central region ka nidib kenɛ gɔsid laa. Ziibanɛ mɔr nyaasim bɛ Brong-Ahafo la sieba la anɛ Kintampo, babkanɛ ka kuom naanɛ agɔla sudigid babar la linɛ ka naasaalin ba buon ye Kintampo waterfalls la; ka Fiema, linɛ bɛ teŋkpɛŋ linɛ bɛ Boabeng-Fiema linɛ ka ba buon ye Monkey Sanctuary la (li pʋ lal nɛ Sunyani); ka national parks mɛn, Bui National ParkDigya National Park.

Paul Yeboah da an onɛ da yɔɔg Ghana Permaculture Institute la. Ghana Permaculture Institute yɔɔgi tis gɔmina ka ka yɔɔd yɛla n bɛ Techiman, Brong Ahafo Region, Ghana la. Tʋʋma la da yɔɔgnɛ ye li sʋŋ paal teŋkpɛmis la mɛɛb nɛ diib tʋʋma nam dɔl nɛ Permaculture sustainable tʋʋma nɛ li guub, ban na niŋ gɔs bʋnkɔnbid nɛ saalib vʋm, nɛ nidib la bɛllim teŋkpɛmis nɛ tempuusin la.[4][5]

Nyunivɛsiti nam banɛ bɛ sʋʋlʋm la ni anɛ

University of Energy and Natural Resources (UENR)

Catholic University College of Ghana (CUCG)

Anglican University of Technology (AnguTech)

College of Science, Arts and Education (CSAE)

Sunyani Technical University.


ʋlʋm bɔɔd niŋnwisigir diema yɛla hali pamm. Asamoah Gyan, Emmanuel Agyemang-Badu nɛ John Paintsil nɛ nimbanɛ kpɛlim anɛ banɛ bɔɔd niŋnwisigir yɛla hali. Nannanna, sʋʋlʋm la bɔɔl nwɛɛdib laasʋg gʋn-gʋn bam piina yuobʋ n bɛ ti Ghana premier league la ni. Aduana Stars F.C. anɛ gʋn kanɛ pinil yiiga n bɛ Dormaa teŋkpɛŋ sʋʋlʋm ka li bɛ Dormaa Ahenkro la. Ba yiiga ken linɛ aan ti Ghana bɔɔl nwɛɛb laasʋg ka ba buon ye league la da anɛ yʋʋma 2009 ka lɛn kpɛn kpɛn champions linɛ an Ghana premier league la yʋʋm kan noo ni. Yʋʋma 2010 la ni ka Berekum Chelsea F.C. da di yaan ka die premier league la gʋn kanɛ da die la yʋʋr anɛ Berekum. Ka Aduana Stars mɛn da die li yʋʋma 2017 bɛ Ghanaian Premier League la ni.[6] Ka Bechem United F.C. mɛ anɛ gʋn linɛ tiel atan n bɛ ti Ghana Premier League la ni n yi  Brong-Ahafo Region.

Districts banɛ bɛ Brong Ahafo region la

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Brong Ahafo region la da yɔɔgnɛ Dawalig nwadig la ni yʋʋma 1959 la ni. Sʋʋlʋm la mɔri District nam wʋʋ bam piisi nɛ ayɔpɔi (27). Sʋʋlʋm la mɔr municipal nam anii nɛ district nam bam piina awai ka ba anɛ [7]

Districts banɛ bɛ Brong Ahafo region la
# District Temputitaar Ban zɛm siem
1 Asunafo North Municipal Goaso
2 Asunafo South Kukuom
3 Asutifi North Kenyasi
4 Asutifi South Hwidiem
5 Atebubu-Amantin Municipal Atebubu
6 Banda District Banda Ahenkro
7 Berekum East Municipal Berekum
8 Berekum West Jinijini
9 Dormaa East Wamfie
10 Dormaa Municipal Dormaa Ahenkro
11 Dormaa West Nkrankwanta
12 Jaman North Sampa
13 Jaman South Municipal Drobo
14 Kintampo North Municipal Kintampo
15 Kintampo South Jema
16 Nkoranza North Busunya
17 Nkoranza South Municipal Nkoranza
18 Pru
19 Sene East Kajaji
20 Sene West Kwame Danso
21 Sunyani Municipal Sunyani
22 Sunyani West Odumase
23 Tain Nsawkaw
24 Tano North Duayaw Nkwanta
25 Tano South Bechem
26 Techiman Municipal Techiman
27 Techiman North (Tuobodom)
28 Wenchi Municipal Wenchi

Dakanya sieba yʋda banɛ bɛ

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
Dakaya sieba yʋda banɛ bɛ Brong –Ahafo Region
TEŋIM BIIG On bɛ ziisia
Matthew Nkum Sunyani
Kevin-Prince Boateng Kyeremasu, Dormaa East
Asamoah Gyan Wenchi
James Kwesi Appiah Sunyani
George Benneh Jamdede
Emmanuel Agyemang-Badu Seikwa
John Paintsil Berekum
Kwadwo Afari-Gyan Berekum
Ernest Asante Sunyani
Beatrice Nkum Sunyani
Saddick Adams Sunyani
Nana Yaw Konadu Yeboah Sunyani
Kwame Saarah-Mensah Tanoso, Sunyani
  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Scarecrow_Press
  2. https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-former-brong-ahafo-region-to-mark-60th-anniversary.html
  3. http://ir.knust.edu.gh/bitstream/123456789/8938/1/EDWARD%20YAW%20KYERE.pdf
  4. https://themoringaproject.wixsite.com/kumasi/single-post/2015/11/17/Fieldresearch-Ghana-Permaculture-Institute
  5. https://ecovillage.org/ghana-permaculture-institute/
  6. https://www.graphic.com.gh/sports/sports-news/aduana-are-champions.html
  7. https://web.archive.org/web/20150402111129/http://ghanadistricts.com/region/?r=10