Brong Ahafo Region
| Inception | 1958 |
|---|---|
| Continent | Africa |
| Country | Ghana |
| Capital | Sunyani |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Coordinate location | 7°45′0″N 1°30′0″W |
| Shares border with | Northern Region, Volta Region, Eastern Region, Ashanti Region, Western Region |

Brong-Ahafo Region da anɛ sʋꞌʋlʋm kanɛ da bɛ Ghana tensʋg. Brong-Ahafo da tʋnɛ nɛ ya-datiʋŋ baba lɛb Black Volta kɔldaag la, ka ya-nyaꞌaŋ baba lɛb Lake Volta ni, ka ya-dagɔbʋg lɛb Ashanti sʋꞌʋlʋm, ka Eastern nɛ Western sʋꞌʋlʋm nam. Brong-Ahafo temʋptitaꞌar anɛ Sunyani. Ba da yɔꞌɔg Brong-Ahafo nɛ Dawalig nwadig la li daba anaasi daar yʋʋm 1959 la ni. ka li anɛ Western Ashanti ka ba da nɔknɛ nidib la buudi la yʋꞌʋri pʋd teŋ la, buudi la anɛ Brong nɛ Ahafo.[1] Yʋʋm 2019 la, nɛ yʋʋm 2018 la ni ka Ghana dim da gɔs ka sʋꞌʋlʋm la zuꞌoe ka ba pʋdigi li zinꞌis atanꞌ, ka ba yʋda anɛ Bono, Bono East nɛ Ahafo region.[2]
Teŋ la mɔr bʋnsieba
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Brong Ahafo anɛ teŋ linɛ ka sɔꞌ wʋsa miꞌ ye ba anɛ Kokoo kpaarib nɛ kpikpiʋŋ tʋʋma.[3] Brong-Ahafo mɔr Akan dim la buudi malima la ba buudi malima ni hali pamm ka mɔr bʋnkɔnb bɛda hali, amaa li pʋ mɔr nyaꞌasim ziꞌis wʋʋ Ashanti bɛɛ Central region ka nidib kenɛ gɔsid laa. Ziꞌibanɛ mɔr nyaꞌasim bɛ Brong-Ahafo la sieba la anɛ Kintampo, babkanɛ ka kuꞌom naanɛ agɔla sudigid babar la linɛ ka naꞌasaalin ba buon ye Kintampo waterfalls la; ka Fiema, linɛ bɛ teŋkpɛŋ linɛ bɛ Boabeng-Fiema linɛ ka ba buon ye Monkey Sanctuary la (li pʋ lal nɛ Sunyani); ka national parks mɛn, Bui National Park nɛ Digya National Park.
Sakuya yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Paul Yeboah da an onɛ da yɔꞌɔg Ghana Permaculture Institute la. Ghana Permaculture Institute yɔꞌɔgi tis gɔmina ka kaꞌ yɔɔd yɛla n bɛ Techiman, Brong Ahafo Region, Ghana la. Tʋʋma la da yɔꞌɔgnɛ ye li sʋŋ paꞌal teŋkpɛmis la mɛɛb nɛ diib tʋʋma nam dɔl nɛ Permaculture sustainable tʋʋma nɛ li guꞌub, ban na niŋ gɔs bʋnkɔnbid nɛ saalib vʋm, nɛ nidib la bɛllim teŋkpɛmis nɛ tempuusin la.[4][5]
Nyunivɛsiti nam banɛ bɛ sʋꞌʋlʋm la ni anɛ
University of Energy and Natural Resources (UENR)
Catholic University College of Ghana (CUCG)
Anglican University of Technology (AnguTech)
College of Science, Arts and Education (CSAE)
Sʋꞌʋlʋm bɔɔd niŋnwisigir diꞌema yɛla hali pamm. Asamoah Gyan, Emmanuel Agyemang-Badu nɛ John Paintsil nɛ nimbanɛ kpɛlim anɛ banɛ bɔɔd niŋnwisigir yɛla hali. Nannanna, sʋꞌʋlʋm la bɔɔl nwɛꞌɛdib laꞌasʋg gʋn-gʋn bam piina yuobʋ n bɛ ti Ghana premier league la ni. Aduana Stars F.C. anɛ gʋn kanɛ pinꞌil yiiga n bɛ Dormaa teŋkpɛŋ sʋꞌʋlʋm ka li bɛ Dormaa Ahenkro la. Ba yiiga ken linɛ aan ti Ghana bɔɔl nwɛꞌɛb laꞌasʋg ka ba buon ye league la da anɛ yʋʋma 2009 ka lɛn kpɛn kpɛnꞌ champions linɛ an Ghana premier league la yʋʋm kan noo ni. Yʋʋma 2010 la ni ka Berekum Chelsea F.C. da di yaꞌan ka diꞌe premier league la gʋn kanɛ da diꞌe la yʋꞌʋr anɛ Berekum. Ka Aduana Stars mɛn da diꞌe li yʋʋma 2017 bɛ Ghanaian Premier League la ni.[6] Ka Bechem United F.C. mɛ anɛ gʋn linɛ tiꞌel atanꞌ n bɛ ti Ghana Premier League la ni n yi Brong-Ahafo Region.
Districts banɛ bɛ Brong Ahafo region la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Brong Ahafo region la da yɔꞌɔgnɛ Dawalig nwadig la ni yʋʋma 1959 la ni. Sʋꞌʋlʋm la mɔri District nam wʋʋ bam piisi nɛ ayɔpɔi (27). Sʋꞌʋlʋm la mɔr municipal nam anii nɛ district nam bam piina awai ka ba anɛ [7]
| Districts banɛ bɛ Brong Ahafo region la | |||
| # | District | Temputitaꞌar | Ban zɛm siꞌem |
| 1 | Asunafo North Municipal | Goaso | |
| 2 | Asunafo South | Kukuom | |
| 3 | Asutifi North | Kenyasi | |
| 4 | Asutifi South | Hwidiem | |
| 5 | Atebubu-Amantin Municipal | Atebubu | |
| 6 | Banda District | Banda Ahenkro | |
| 7 | Berekum East Municipal | Berekum | |
| 8 | Berekum West | Jinijini | |
| 9 | Dormaa East | Wamfie | |
| 10 | Dormaa Municipal | Dormaa Ahenkro | |
| 11 | Dormaa West | Nkrankwanta | |
| 12 | Jaman North | Sampa | |
| 13 | Jaman South Municipal | Drobo | |
| 14 | Kintampo North Municipal | Kintampo | |
| 15 | Kintampo South | Jema | |
| 16 | Nkoranza North | Busunya | |
| 17 | Nkoranza South Municipal | Nkoranza | |
| 18 | Pru | ||
| 19 | Sene East | Kajaji | |
| 20 | Sene West | Kwame Danso | |
| 21 | Sunyani Municipal | Sunyani | |
| 22 | Sunyani West | Odumase | |
| 23 | Tain | Nsawkaw | |
| 24 | Tano North | Duayaw Nkwanta | |
| 25 | Tano South | Bechem | |
| 26 | Techiman Municipal | Techiman | |
| 27 | Techiman North | (Tuobodom) | |
| 28 | Wenchi Municipal | Wenchi | |
Dakanya sieba yʋda banɛ bɛ
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Dakaya sieba yʋda banɛ bɛ Brong –Ahafo Region | ||
| TEŋIM BIIG | On bɛ ziꞌisiꞌa | |
| Matthew Nkum | Sunyani | |
| Kevin-Prince Boateng | Kyeremasu, Dormaa East | |
| Asamoah Gyan | Wenchi | |
| James Kwesi Appiah | Sunyani | |
| George Benneh | Jamdede | |
| Emmanuel Agyemang-Badu | Seikwa | |
| John Paintsil | Berekum | |
| Kwadwo Afari-Gyan | Berekum | |
| Ernest Asante | Sunyani | |
| Beatrice Nkum | Sunyani | |
| Saddick Adams | Sunyani | |
| Nana Yaw Konadu Yeboah | Sunyani | |
| Kwame Saarah-Mensah | Tanoso, Sunyani | |
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Scarecrow_Press
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/general-news/ghana-news-former-brong-ahafo-region-to-mark-60th-anniversary.html
- ↑ http://ir.knust.edu.gh/bitstream/123456789/8938/1/EDWARD%20YAW%20KYERE.pdf
- ↑ https://themoringaproject.wixsite.com/kumasi/single-post/2015/11/17/Fieldresearch-Ghana-Permaculture-Institute
- ↑ https://ecovillage.org/ghana-permaculture-institute/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/sports/sports-news/aduana-are-champions.html
- ↑ https://web.archive.org/web/20150402111129/http://ghanadistricts.com/region/?r=10