Ashanti Region
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Capital | Kumasi |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Located in time zone | Greenwich Mean Time |
| Coordinate location | 6°45′0″N 1°30′0″W |
| Language used | Asante |
| Economy of topic | economy of Ashanti |

Ashanti Region bɛnɛ Ya-dagɔbʋg Ghana sʋꞌʋlim ka paas atanꞌ daan region piinɛ ayuobʋ la banɛ zuꞌoe gati ba taaba ni. Li labisim anɛ wʋʋ 24,389 km2 (9,417 sq mi) dinɛ an piiga nɛ duꞌali ayi, kɔbiga pʋʋgin (10.2 percent) Ghana tɛŋgbaʋŋ wʋsa ni. Di yaꞌa lɛn anɛ tɛŋ kanɛ ka nidib zuꞌoe, region la mɔr nidibi gaad baɛ kpɛlim la wʋsa, li mɔr nidib wʋʋ 4,780,380, lin yinɛ yʋʋm tusayiꞌ nɛ piinɛ yinnɛ ka ba da kaanl Ghana dim wʋsa la. Nidib piinɛ awai nɛ duꞌali anaasi, kɔbiga pʋʋgin (19.4%) da bɛ region kan ni. Ashanti Region yʋꞌʋr yiya nɛ ba sanlima nɛ kooko tʋʋma la yɛla. Di anɛ tɛnkanɛ zuꞌoe ka li tɛmpʋtitaꞌar an Kumasi.
Din bɛ zinꞌisiꞌa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Zinꞌig nɛ labisim
Ashanti Region bɛnɛ Ghana tensʋg. Di bɛnɛ longitudes 0.15W nɛ 2.25W sʋʋgʋn ka mɛ bɛ latitudes 5.50N nɛ 7.46N. Region la tɔtnɛ nɛ region nam ayuobʋ, Bono, Bono East nɛ Ahafo Regions banɛ bɛ Ya-datiʋŋ, Eastern region bɛ Ya-nyaꞌaŋ, Central region bɛ Ya-nyaꞌaŋ nɛ Western region South west. Region la pʋnɛ district nam pisi nɛ ayɔpɔi (27), ka ba wʋsa mɔr District Chief Executive nam.
Zinꞌivɛnlla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Park nam
- Bobiri Forest Butterfly Sanctuary
- Bomfobiri Wildlife Sanctuary
- Digya National Park
- Kogyae Strict Nature Reserve
- Owabi Forest Reserve and Bird Sanctuary
- Recreation area nam
- Centre for National Culture
- Rattray Park
Historic site nam
- Komfo Anokye Sword site
- Manhyia Palace Museum
- Kumasi Fort and Military Museum
- Armed Forces Museum
- The Prempeh II Jubilee Museum
- The Asante Traditional Buildings
- Yaa Asantewaa Museum
Malima
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Malima bɛdegʋ ka ba maan region la ni, ka banɛ nyɛ yʋꞌʋr anɛ Akwasidae nɛ Adae Kese. Malima bama anɛ Kambʋmis bʋʋdi la maan ka Ashanti mɛ paasi ba pʋʋgin. Ba maan malima lanɛ ye ba tien tuongatib nɛ nintitada banɛ lɛn kae dunia yaꞌasɛ. Baa ban lɛn kae dunia la, nidib la siak ye ba siis nan vʋi ka gɔsid banɛ vʋi la, nɛ ba tʋʋma ka mɛ lɛn nwɛꞌɛdi ba suora Adae malima la ni.
- Papa Festival
- Kente Festival
- Yaa Asantewaa Festival
- Mmoa Nni Nko Festival
- Nkyidwo Festival
Zinꞌivɛlla sieba
- Kejetia Market
- Patakro shrine
- Adinkra cloth printing in Ntonso
- Adanwomase Kente Village
- Bonwire Kente Village
- Ahwiaa Woodcarving Village
Buudi banɛ bɛ ani
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nidib kal
Nidib banɛ bɛ Ashanti Region la bɛdegʋ bɛnɛ Kumasi Metropolitan District. Yʋʋm tusayiꞌ la nidib kaalʋg saŋa la, region la da mɔr nidib 3,612,950, ka li paꞌal ye region la teŋgbaŋi zuꞌoe siꞌem la (148.1 per square km) pʋ paae Central region (an162.2/km2) la.[1] Ashanti region nidib la titaꞌam yinɛ Akan bʋʋdi la ni ka an Ghana nidib duꞌam pʋʋgin (94.2%) ka 5% an teŋ sia dimi kilim Ghana dim yʋꞌʋs. Nidib biꞌela wʋʋ (5.8%) banɛ bɛ Ashanti kaꞌ teŋ kan bɛɛ Akanland bɛɛ Ghana nidiba, 3.7% yinɛ tɛɛns anuꞌ banɛ pinꞌad naꞌasaal ka bɛ ECOWAS ka 2.1% mɛ yi ninsabilis tɛɛns sieba. Nidib banɛ bɛ anina kae ninsabilis tɛŋ nidib la anɛ 1.8% banɛ bɛ region la ni la wʋsa. Akans bʋʋdi la zuoe region la ni, ban anɛ 94.2% dʋam pʋʋgin. Nidib bedego (82.9%) banɛ an Akan bʋʋdi la anɛ Ashantis.[2][3][4]
Ashanti region mɔr Kumasi Airport, linɛ sʋŋid Ghana sʋꞌʋlim suor kɛn. Suotitada anuꞌ (national highways) – N4, N6, N8, N10 and N6 – nɛ regional highways ka ba sieba an R52 nɛ R106 linɛ bɛ tis suokɛnnib.
N6 pal titaꞌar la tɔꞌɔŋ nɛ Kumasi dɔlis Kwame Nkrumah Circle nɛ Nsawam nɛ N4 kɛŋ paae Accra. Region la tɔꞌɔŋ nɛ Central Region yinɛ N8 nɛ N10, babayiꞌ la yinɛ Yemoransa linɛ bɛ Central Region la. N10, tɔꞌɔŋ nɛ region la tɛŋpʋtitaꞌar linɛ an Kumasi la.
Gbaʋŋ zamisʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Senior high school nam
- Tweneboah Kodua Secondary School- Akyerema(TKSS)
- Dadease Senior High School, Dadease
- Akomadan Senior High School, Akomadan
- Dompoase Senior High School, Dompoasi
- Afia Kobi Ampem Girls (Royal AKAGSHS)
- Adanwomase SENIOR High School (ADASS)
- Agogo State College, Agogo Asante-Akyem
- Agona SDA Senior High School, Agona
- Anglican Senior High School, Kumasi
- Asanteman School (Real Assas)
- Bankoman Senior High School, Banko[5]
- Osei Tutu Senior High School (OT)
- Bekwai SDA Senior High School
- Ghana Armed Forces Secondary Technical School, Kumasi
- Beposo Senior High School, Beposo
- Collins Secondary Commercial School, Agog o Asante-Akyem
- Effiduase Senior High School, Effiduase
- Ejisuman Senior High School, Ejisu
- Ejuraman Senior High School, Ejura
- Fomena T.I. Ahmadiyya Senior High School, Adansi Fomena
- Jachie-Pramso Senior High School (Ka di yʋꞌʋr da an MIGHTY JAPASS)
- Komfo Anokye Senior High School, Wiamoase
- Kumasi Academy, Asokore-Mampong, Kumasi
- Kumasi Girls' Senior High School
- Kumasi Wesley Girls High School
- Kumasi High School
- Obuasi Secondary Technical School (O.S.T.S)
- Wesley Senior High School (WEHIS), Bekwai
- Adventist Senior High School (ADASS), Bantama
- Ofoase Kokoben Senior High School (OFKOSS)
- Adventist Girls Senior High School (ADGISS), Ntonso
- Opoku Ware Secondary School, Kumasi.
- St. Louis Senior High School, Oduom
- Nkawie Secondary Technical School.
- Oppong Memorial Senior High School.
- Osei Kyeretwie Senior High School, Kumasi.
- Prempeh College, Kumasi.
- Prince of Peace Girls Senior High School, South Suntreso, Kumasi.
- Simms Senior High School, Fawoade
- Bonwire Senior High Tech. School.
- St Joseph Senior High School (Ehuren)
- St. Monica's Senior High School, Mampong
- Amaniampong Senior High School, Mampong
- T.I. Ahmadiyya Senior High School, Kumasi
- T.I. Ahmadiyya Girls' Senior High School, Asokore
- Kumasi Technical Institute, Kumasi (KTI)
- Jacobu Senior High School, Jacobu
- Juaben Senior High School, Juaben
- Yaa Asantewaa Girls' Senior High School, Tanoso
- Kumasi Senior High Technical School (K.S.T.S),
- Tepa Senior High School, Tepa. (GREAT TESS).
- Mabang Senior High School, Mabang.
- Aduman Senior High School, (Admass) Aduman
- Dwamena Akenten Senior High School, (DASS) Offinso
- Konongo-Odumasi Senior High School
- Al-Azhariya Islamic Senior High School (AZASS) Old tafo_Kumasi
- Islamic Senior High School (I-Sec) Abrepo
Sakur titada Ashanti region mɔr gɔmena universities nam atanꞌ. Aꞌsʋꞌʋm-mɛŋ universities nɛ colleges nam zuoe region region la pʋʋgin.
University nam
- Kwame Nkrumah University of Science and Technology, Kumasi
- Ghana Baptist University College, Kumasi
- Spiritan University College, Ejisu
- Garden City University College, Kenyasi, Kumasi
- Akenten Appiah-Menka University of Skills Training and Entrepreneurial Development (formerly Kumasi Campus of University of Education, Winneba)
- National Institute Of Information Technology, Kumasi Campus NIIT.
- Kumasi Technical University, K-Poly
- IPMC, Kumasi Campus
- Akrokerri College of Education
- St. Monica's College of Education, Mampong
- Christian Service University College, Odeneho Kwadaso
- Wesley College of Education
- St. Louis College of Education
- Akenten Appiah-Menka University of Skills Training and Entrepreneurial Development (formerly Mampong Campus of University of Education, Winneba)
- Mampong Technical College of Education (MAMTECH)
- S.D.A. College of Education, Agona
Nimmaꞌasim yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Komfo Anokye Teaching Hospital
- Manhyia Hospital
- Kwadaso SDA Hospital
- Komfo Anokye Teaching Hospital
- Kwame Nkrumah University of Science and Technology Hospital
- Kumasi South Hospital
- First care Hospital
- Tafo Government Hospital
- Suntreso Government Hospital
- West End Hospital
Ninwisigir
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- Baba Yara Stadium bɛnɛ Kumasi
- Kumasi Asante Kotoko
- Ashanti Gold SC
- King Faisal Babies F.C.
- New Edubiase United
- Ba stadium anɛ Kumasi Sports Stadium
Din pʋ siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Region la tʋmmi li tʋʋma nɛ dɔlisid local government system. Ka lin an siem anɛ, region nam la pʋdʋg nɛ mɔr MMDA's ban pisnaasi nɛ atanꞌ (Metropolitan yinne, Municipal ban piiga nɛ anii nɛ Assemblies pisi nɛ anaasi).[6] District, Municipal nɛ Metropolitan Assembly nam lal wʋsa kpɛɛm anɛ Chief Executive nɛ MP banɛ zie nɛ gɔmena nɔba zug amaa ka ba paŋ lɛɛ yinɛ Assembly linɛ ka li kpɛɛm an presiding member, ka Assembly members la mɛŋ da vɔɔti gaŋ. MMDA's la da nɔbigi yi piiga kɛŋ piiga nɛ anii yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ anii la (1988); ka lɛn nɔbigi yi piiga nɛ anii kɛŋ paae pisi nɛ yinnɛ yʋʋm tusayiꞌ nɛ anaasi la (2004); ka lɛn nɔbigi yi pisi nɛ yinnɛ paae pisi nɛ ayɔpɔi yʋʋm tusayiꞌ nɛ anii la (2008); ka lɛn yi pisi nɛ ayɔpɔi la nii nɔbigi paae pistanꞌ yʋʋm tusayiꞌ, piiga nɛ ayi la (2012); ka nɔbigi yi pistanꞌ paae pisnaasi nɛ atanꞌ yʋʋm tusayiꞌ, piiga nɛ anii la (2018). Ban an siem nannanna nwa:
| District | Capital | Constituency | Member of Parliament | Party |
| Adansi Asokwa | Adansi Asokwa | Adansi-Asokwa | Kobina Tahir Hammond | NPP |
| Adansi North | Fomena | Fomena | Andrew Asiamah Amoako
(Second Deputy Speaker) |
IND |
| Adansi South | New Edubiase | New Edubease | Adams Abdul Salam | NDC |
| Afigya Kwabre North | Boamang | Afigya Kwabre North | Collins Adomako-Mensah | NPP |
| Afigya Kwabre South | Kodie | Afigya Kwabre South | William Owuraku Aidoo | NPP |
| Ahafo Ano North Municipal | Tepa | Ahafo Ano North | Suleman Adamu Sanid | NPP |
| Ahafo Ano South East | Dwinyame / Adugyama | Ahafo Ano South East | Francis Manu-Adoabor | NPP |
| Ahafo Ano South West | Mankranso | Ahafo Ano South West | Kwaku Adu Johnson | NPP |
| Akrofuom | Akrofuom | Akrofuom | Alex Blankson | NPP |
| Amansie Central | Jacobu | Odotobri | Emmanuel Akwasi Gyamfi | NPP |
| Amansie West | Manso Nkwanta | Manso Nkwanta | George Kwabena Obeng Takyi | NPP |
| Amansie South | Manso Adubia | Manso Edubia | Frimpong Yaw Addo | NPP |
| Asante Akim Central Municipal | Konongo | Asante Akim Central | Kwame Anyimadu - Antwi | NPP |
| Asante Akim North | Agogo | Asante Akim North | Andy Kwame Appiah-Kubi | NPP |
| Asante Akim South Municipal | Juaso | Asante Akim South | Kwaku Asante-Boateng | NPP |
| Asokore Mampong | Asokore Mampong | Asawase | Muntaka Mohammed Mubarak(Minority Chief Whip) | NDC |
| Asokwa Municipal | Asokwa | Asokwa | Patricia Appiagyei | NPP |
| Atwima Kwanwoma | Twedie | Atwima-Kwanwoma | Kofi Amankwa-Manu | NPP |
| Atwima Mponua | Nyinahin | Atwima Mponua | Isaac Kwame Asiamah | NPP |
| Atwima Nwabiagya Municipal | Nkawie | Atwima-Nwabiagya South | Benito Owusu Bio | NPP |
| Atwima Nwabiagya North | Barekese | Atwima-Nwabiagya North | Emmanuel Adjei Anhwere | NPP |
| Bekwai Municipal | Bekwai | Bekwai | Joseph Osei-Owusu(First Deputy Speaker) | NPP |
| Bosome Freho | Asiwa | Bosome-Freho | Akwasi Darko Boateng | NPP |
| Bosomtwe | Kuntanse | Bosomtwe | Yaw Osei Adutwum | NPP |
| Ejisu Municipal | Ejisu | Ejisu | John Ampotuah Kumah | NPP |
| Ejura Sekyedumase Municipal | Ejura | Ejura-Sekyedumase | Muhammad Bawah Braimah | NDC |
| Juaben Municipal | Juaben | Juaben | Ama Pomaa Boateng | NPP |
| Kumasi Metropolitan | Kumasi | Bantama | Francis Asenso -Boakye | NPP |
| Manhyia North | Akwasi Konadu | NPP | ||
| Manhyia South | Matthew Opoku Prempeh | NPP | ||
| Nhyiaeso | Stephen Amoah | NPP | ||
| Subin | Eugene Boakye Antwi | NPP | ||
| Kwabre East Municipal | Mamponteng | Kwabre East | Francisca Oteng Mensah | NPP |
| Kwadaso Municipal | Kwadaso | Kwadaso | Kingsley Nyarko | NPP |
| Mampong Municipal | Mampong | Mampong | Kwaku Ampratwum-Sarpong | NPP |
| Obuasi East Municipal | Tutuka | Obuasi East | Patrick Boakye-Yiadom | NPP |
| Obuasi Municipal | Obuasi | Obuasi West | Kwaku Agyemang Kwarteng | NPP |
| Offinso Municipal | Offinso | Offinso South | Augustine Collins Ntim | NPP |
| Offinso North | Akomadan | Offinso North | Isaac Yaw Opoku | NPP |
| Oforikrom Municipal | Oforikrom | Oforikrom | Emmanuel Marfo | NPP |
| Old Tafo Municipal | Old Tafo | Old Tafo | Vincent Ekow Assafuah | NPP |
| Sekyere Afram Plains | Drobonso | Sekyere Afram Plains | Alex Adomako-Mensah | NDC |
| Sekyere Central | Nsuta | Nsuta-Kwamang | Adelaide Ntim | NPP |
| Sekyere East | Effiduase | Afigya Sekyere East | Mavis Nkansah Boadu | NPP |
| Sekyere Kumawu | Kumawu | Kumawu | Philip Basoah | NPP |
| Sekyere South | Agona | Effiduase-Asokore | Nana Ayew Afriyie | NPP |
| Suame Municipal | Suame | Suame | Osei Kyei Mensah Bonsu[7](Majority Leader) | NPP |
Nintitada banɛ yi ani
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Famous native citizens of Ashanti | |
| Citizen | Settlement |
| Maame Efya Nyarko | Ashanti, Ghana |
| Richmond Boakye | Agogo |
| Deborah Owusu-Bonsu | Pakyi no2 |
| Chelsea Sarpong | Ahenemaa Kokoben |
| Sulley Muntari | Konongo |
| Sonia Ibrahim | Kumasi |
| Emmanuel Frimpong | Kumasi |
| Kofi Annan | Kumasi |
| John Kufuor | Kumasi |
| Isaac Vorsah | Kumasi |
| Juliet Ibrahim | Kumasi |
| Sam Jonah | Obuasi |
| Rhian Benson | Kumasi |
| Samuel Kuffour | Kumasi |
| Tony Yeboah | Kumasi |
| Kwadwo Asamoah | Kumasi |
| Maxwell Konadu | Kumasi |
| Harrison Afful | Kumasi |
| Quincy Owusu-Abeyie | Kumasi |
| Kevin-Prince Boateng | Kumasi |
| Kofi Kingston | Kumasi |
Ba sieba lɛn anɛ;
- General I. K Acheampong
- General Akwasi Amankwaa Afrifa
- J.H. Frimpong-Ansah
- Yaw Manu-Sarpong
- Joseph Yaw Manu
- Victor Owusu
- Alhaji Ibrahim Kwabena Antwi
- Abdul Karim Tanko Razak
- Samuel Opoku-Nti
- Kwasi Appiah
- Bishop Obinim
- Ohene Kakari
- Chelsea Sarpong
- Hannah Afriyie
- Emmanuel Tuffour (Koora)
- Gerald Asamoa
- Maulvi Abdul Wahab Adam
- Kojo Safo Kantanka
- Daddy Lumba
- Nana Ama McBrown
- Sam Otis Brefo
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://web.archive.org/web/20100828113312/http://www.ghanadistricts.com/region/?r=2&sa=8
- ↑ https://web.archive.org/web/20200726100446/http://ghanadistricts.com/region/?r=2&sa=10
- ↑ https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/
- ↑ https://web.archive.org/web/20100828113236/http://www.ghanadistricts.com/region/?r=2&sa=12
- ↑ https://ges.gov.gh/wp-content/uploads/2020/08/SHSTVET_SCHOOLS.pdf
- ↑ http://www.ghanadistricts.com/Home/Region/1
- ↑ https://www.parliament.gh/mps?leadership