Central Region
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Capital | Cape Coast |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Located in time zone | Greenwich Mean Time |
| Coordinate location | 5°30′0″N 1°0′0″W |
| Shares border with | Western Region, Ashanti Region, Eastern Region, Greater Accra Region, Western North Region |
| Language used | Nkonya, Adele, Efutu, Tafi |

Central Region anɛ Ghana administrative region nam piinɛ ayuobʋ la yinne. Tembanɛ giligi di anɛ Ashanti nɛ Eastern region, ba ni bɛ li dagɔbuk ka Western region bɛɛ li tuon ka Greater Accra region bɛɛ li nyaꞌaŋ ka Gulf of Guinea bɛɛ li datiuŋ. Central region yʋꞌʋr laligya nɛ ban mɔr sakur sʋma nɛ ba ligidi zuꞌoe ka li yitnɛ ba industrial minerals nɛ tourism yɛla. Central region dim na nyaŋɛ nwɛꞌ nyɔꞌɔg ye ba mɔr castle nam, forts nɛ beach nam ka li bɛ muꞌar la nɔɔrin.
Daꞌa diib nɛ zinꞌivɛnlla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Central region anɛ zinꞌikanɛ ka sakur nam zuꞌoe ka lɛn mɔr sakur sʋma banɛ bɛ tɛŋ la ni. Tʋʋmbanɛ zuꞌoe tɛŋin la anɛ service nam, paas nɛ salima tuud nɛ ziŋgbanꞌadib. Cape Coast Castle nɛ Elmina Castle anɛ UNESCO World Heritage Sites tiend Trans-Atlantic slave trade la. Ghana zinꞌivɛnlla paa bɛnɛ Central Region ka ba mɔr beach nam nɛ national park nam (Kakum National Park).[1] U. S Zugraan Barack Obama yiiga teŋ ka o da keŋ yʋʋm tusa ayi nɛ awai (2009) la da signɛ Cape Coast.

Naꞌasaabanɛ yi Portugal la da mɛ Elmina Castle la yʋʋm tʋsir, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ ayi (1482) ka da ye São Jorge da Mina (St. George of the Mine) Castle, ka li giŋa an ye Mina bɛɛ Feitoria da Mina) dini ka ti yʋꞌʋm buon zina ye Elmina, la, ka li bɛ kambʋntɛŋ (da an Gold Coast region). Di da anɛ yiiga mɛkanɛ bɛ Gulf of Guinea ka ba mɔri kpiisid. Di anɛ naꞌasaanam mɛ kanɛ nam kpɛn bɛ Sahara tɛŋir. Ba da mɛ dinɛ yiiga ye ba mɔri kpiisid ka li nyaꞌaŋ ka li yʋꞌʋn an suokanɛ ka Atlantic slave trade dim ɛɛnti ziꞌen. Dutch dim da faaen fort la ka bas Portugal dim yʋʋm tusir, kɔbisyuobʋ nɛ pistan nɛ ayɔpɔi (1637) la ni ka nɔk Portuguese Gold Coast la yʋʋm tusir, kɔbisyuobu nɛ pisnaasi nɛ ayi (1642) la ni. Dutch dim da kɛnɛ ka nidib kuosʋg la ken tuon ti paae yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ piinɛ anaasi. Zina Elmina Castle anɛ yʋʋmpʋkʋdʋg zinꞌig ka da an zinꞌikanɛ ka Werner Herzog da maal o film yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ ayɔpɔi la ka di yʋꞌʋr an Cobra Verde. UNESCO miꞌ castle la ye World Heritage Site.[2][3]

Gbaʋŋ zamisʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Gɔmena University nam
Asʋꞌʋ-m-mɛŋ University nam
- · KAAF University College
- · Marysons College, Cape Coast
- · Pan African Christian University College
- · Nduom School of Business and Technology
Training College nam nɛ Polytechnic nam
- · Ola Training College, Old Elmina Road, Cape Coast
- · Presbyterian Women Training College
- · Gladmond Vocational Institute, Abura/Asebu/Kwamank
- · Methodist Voc Trg Centre, Abura/Asebu/Kwamank
- · Archbishop Porter's Polytechnic, Cape Coast
- · Fosu College of Education, Assin Fosu.
- · Komenda College of Education, Komenda.
- · Assinman Nursing and Midwifery Training College
- · Cape Coast Nursing and Midwifery Training College
- · Police Command and Staff Training College, Winneba
- · College of Community Nursing, Winneba
Senior High School nam
- · Aburaman Senior High School, Abura/Asebu/Kwamank
- · Academy of Christ the King, Cape Coast
- · Adankwaman Sec/Comm, Assin Darman
- · Adisadel College
- · Aggrey Memorial Senior High School, Cape Coast
- · Apam Senior High School
- · Assin Manso Senior High School, Assin Manso
- · Assin North Sec/Tech, Assin Asempanaye
- · Assin Nsuta Senior High School, Assin Nsuta
- · Assin State College, Assin Bereku
- · Awutu-Winton Senior High School, Awutu/Efutu/Senya
- · Besease Sec/Comm, Ajumako Besease
- · Boa-Amponsem Senior High School, DUNKWA-ON-OFFIN
- · Breman Asikuma Senior High School, Asikuma/Od/Brakwa
- · Charity Comm Sch, Twifo Hemang
- · Charity International Senior High School, Gomoa Manso
- · Diaso Senior High School, Upper Denkyira
- · Dunkwa Sec/Tech, Dunkwa -On-Offin
- · Edinaman Day Senior School, Edin/Kom/Eguafo
- · Effutu Sec/Tech, Cape Coast
- · Ekumfi T.I Ahmadiyya Senior High School, Ekumfi Ekroful
- · Eguafo-Abrem Senior High School, Edin/Kom/Eguafo
- · Enyan Denkyira Senior High, Abura/Asebu/Kwamank
- · Eyan Denkyira Senior High School, Ajumako/Enyan/Esiam
- · Ghana National College
- · Gomoa Sec/Tech, Gomoa
- · Holy Child High School, Ghana
- · Insaanyya Senior High Business School, Kasoa
- · Jukwa Senior High, Twifo Hemang
- · Komenda Senior High School Edin/Kom/Eguafo
- · Kumfi T. I Ahmadiiyya Senior High, Abura/Asebu/Kwamank
- · Kwanyako Senior High School, Agona Kwanyako
- · Kwegyir Aggrey Senior High School
- · Mando Day Senior High School, Ajumako/Enyan/Esiam
- · Mankessim Sec/Tech, Mankessim
- · Mfantsiman Girls' Secondary School
- · Mfantsipim School
- · MOSECO, Kasoa
- · Nsaba Presby Senior High, Agona Nsaba
- · Nyakrom Day Senior High, Agona Nyakrom
- · Nyankumase Ahenkro Senior High, Fante Nyankomase
- · Obama College, Mankessim
- · Obiri Yeboah Senior High, Assin Fosu
- · Obrakyere Sec/Tech Awutu/Efutu/Senya
- · Odoben Senior High, Asikuma/Od/Brakwa
- · Oguaa Sec/Tech, Cape Coast
- · Pank Secondary Business College, Awutu Bawjiase
- · Potsin T.I Ahm Senior High School, Gomoa Potsin
- · S.D.A Senior High School, Gomoa Manso
- · Saltpond Meth. Senior High, Saltpond
- · Sammo Senior High School, Cape Coast
- · Senya Senior High
- · St. Augustine's College (Cape Coast)
- · Swedru School of Business
- · Swedru Senior high, Agona Swedru
- · University Practice Senior High School
- · Wesley Girls' High School
- · Winneba Senior High, Winneba
- · Moree Senior High Technical School
Nidib miꞌ Central Region nɛ ba diib yɛla. Etsew nɛ Fantefante (zim maꞌasa nɛ abɛ kpaam stew) an dikanɛ ka ba nɔŋ. Ba dit Kenkey nɛ Fufu nɛ stew nɛ zɛɛnd. Central Region dim diib bɛdegʋ yitnɛ kɔligin la.
Din pʋ siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Region la tʋmnɛ pɔlitical administration dɔlisid local government system. Region la pʋnɛ MMDA's nam pisinɛ ayi ka mɔr Metropolitan yinne, Municipal nama ayɔpɔi nɛ distric assembly nam piinɛ anaasi. Kpɛɛm kanɛ gɔsid Municipal nɛ District Assembly la, anɛ onɛ ziꞌe gɔmena nɔba zug ka lɛɛ diꞌed paŋ yit Assembly la kpɛɛm (presiding member) kanɛ ka ba mɛŋ gaŋ la ni Bani yʋn bɛ nanana la wana:
| District | Capital | Constituency | Member of Parliament | Party |
| Abura Asebu Kwamankese | Abura-Dunkwa | Abura-Asebu-Kwamankese | Elvis Morris Donkoh | NPP |
| Agona East | Nsaba | Agona East | Queenstar Pokua Sawyerr | NDC |
| Agona West Municipal | Agona Swedru | Agona West | Cynthia Mamle Morrison | NPP |
| Ajumako Enyan Essiam | Ajumako | Ajumako-Enyan-Essiam | Cassiel Ato Baah Forson | NDC |
| Asikuma Odoben Brakwa | Breman Asikuma | Asikuma-Odoben-Brakwa | Alhassan Kobina Ghansah | NDC |
| Assin Central Municipal | Assin Foso | Assin Central | Kennedy Ohene Agyapong | NPP |
| Assin North | Assin Bereku | Assin North | James Gyakye Quayson | NDC |
| Assin South | Nsuaem Kyekyewere | Assin South | John Ntim Fordjuor | NPP |
| Awutu Senya East Municipal | Kasoa | Awutu-Senya East | Mavis Hawa Koomson | NPP |
| Awutu Senya West | Awutu Breku | Awutu-Senya West | Gizella Tetteh Agbotui | NDC |
| Cape Coast Metropolitan | Cape Coast | Cape Coast North | Kwamena Minta Nyarku | NDC |
| Cape Coast South | Kweku George Ricketts-Hagan | NDC | ||
| Effutu Municipal | Winneba | Effutu | Alexander Afenyo-Markin
(Deputy Majority Leader) |
NPP |
| Ekumfi | Apam | Ekumfi | Abeiku Crenstil | NDC |
| Gomoa East | Potsin | Gomoa East | Desmond De-graft Paitoo | NDC |
| Gomoa Central | Afransi | Gomoa Central | Naana Eyiah Quansah | NPP |
| Gomoa West | Esakyir | Gomoa West | Richard Gyan Mensah | NDC |
| Komenda-Edina-Eguafo-Abirem Municipal | Elmina | Komenda-Edina-Eguafo-Abirem | Samuel Atta Mills | NDC |
| Mfantsiman Municipal | Saltpond | Mfantseman | Ophelia Hayford | NPP |
| Twifo Atti Morkwa | Twifo Praso | Twifo-Atii Morkwaa | T.D. David Vondee | NDC |
| Twifo/Heman/Lower Denkyira | Hemang | Hemang Lower Denkyira | Bright Wireko Brobbey | NPP |
| Upper Denkyira East Municipal | Dunkwa-on-Offin | Upper Denkyira East | Festus Awuah Kwofie | NPP |
| Upper Denkyira West | Diaso | Upper Denkyira West | Daniel Ohene Darko | NDC |
Nintitada bani bɛ Central Region
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| Nintitada bani bɛ Central Region | ||
| # | Yʋʋr | Tɛŋ |
| 1 | Nana Ato Arthur | Elmina |
| 2 | George Amoh | Dunkwa-Offin |
| 3 | Ishmael Yartei | Agona Swedru |
| 4 | Yvonne Nelson | Cape Coast |
| 5 | Jackie Appiah | Cape Coast |
| 6 | Menaye Donkor | Agona Asafo |
| 7 | Paul Boateng | Cape Coast |
| 8 | Van Vicker | Cape Coast |
| 9 | Majid Michel | Cape Coast |
| 10 | Michael Essien | Cape Coast |
| 11 | John Mensah | Cape Coast |
| 12 | Lydia Forson | Cape Coast |
| 13 | Kwesi Amissah-Arthur | Cape Coast |
| 14 | Paa Kwesi Nduom | Elmina |
| 15 | Asamoah Boateng | Kormantse |
| 16 | John Evans Atta Mills | Cape Coast |
| 17 | Kwabena Kwabena | Gomoa Mpota |
| 18 | Nathan Kwabena Adisi | Gomoa Mpota |