Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Central Region

Di yinɛ Wikipiidia
Central Region
Regions of Ghana
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
CapitalCape Coast Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityGhana Dɛmisim gbɛlima
Located in time zoneGreenwich Mean Time Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location5°30′0″N 1°0′0″W Dɛmisim gbɛlima
Shares border withWestern Region, Ashanti Region, Eastern Region, Greater Accra Region, Western North Region Dɛmisim gbɛlima
Language usedNkonya, Adele, Efutu, Tafi Dɛmisim gbɛlima
Map

Central Region anɛ Ghana administrative region nam piinɛ ayuobʋ la yinne. Tembanɛ giligi di anɛ Ashanti nɛ Eastern region, ba ni bɛ li dagɔbuk ka Western region bɛɛ li tuon ka Greater Accra region bɛɛ li nyaaŋ ka Gulf of Guinea bɛɛ li datiuŋ. Central region yʋʋr laligya nɛ ban mɔr sakur sʋma nɛ ba ligidi zuoe ka li yitnɛ ba industrial minerals nɛ tourism yɛla. Central region dim na nyaŋɛ nwɛ nyɔɔg ye ba mɔr castle nam, forts nɛ beach nam ka li bɛ muar la nɔɔrin.

Daa diib nɛ zinivɛnlla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Central region anɛ zinikanɛ ka sakur nam zuoe ka lɛn mɔr sakur sʋma banɛ bɛ tɛŋ la ni. Tʋʋmbanɛ zuoe tɛŋin la anɛ service nam, paas nɛ salima tuud nɛ ziŋgbanadib. Cape Coast Castle nɛ Elmina Castle anɛ UNESCO World Heritage Sites tiend Trans-Atlantic slave trade la. Ghana zinivɛnlla paa bɛnɛ Central Region ka ba mɔr beach nam nɛ national park nam (Kakum National Park).[1] U. S Zugraan Barack Obama yiiga teŋ ka o da keŋ yʋʋm tusa ayi nɛ awai (2009) la da signɛ Cape Coast.

Castle bɛ Ghana

Naasaabanɛ yi Portugal la da mɛ Elmina Castle la yʋʋm tʋsir, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ ayi (1482) ka da ye São Jorge da Mina (St. George of the Mine) Castle, ka li giŋa an ye Mina bɛɛ Feitoria da Mina) dini ka ti yʋʋm buon zina ye Elmina, la, ka li bɛ kambʋntɛŋ (da an Gold Coast region). Di da anɛ yiiga mɛkanɛ bɛ Gulf of Guinea ka ba mɔri kpiisid. Di anɛ naasaanam mɛ kanɛ nam kpɛn bɛ Sahara tɛŋir. Ba da mɛ dinɛ yiiga ye ba mɔri kpiisid ka li nyaaŋ ka li yʋʋn an suokanɛ ka Atlantic slave trade dim ɛɛnti zien. Dutch dim da faaen fort la ka bas Portugal dim yʋʋm tusir, kɔbisyuobʋ nɛ pistan nɛ ayɔpɔi (1637) la ni ka nɔk Portuguese Gold Coast la yʋʋm tusir, kɔbisyuobu nɛ pisnaasi nɛ ayi (1642) la ni. Dutch dim da kɛnɛ ka nidib kuosʋg la ken tuon ti paae yʋʋm tusir, kɔbisnii nɛ piinɛ anaasi. Zina Elmina Castle anɛ yʋʋmpʋkʋdʋg zinig ka da an zinikanɛ ka Werner Herzog da maal o film yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ ayɔpɔi la ka di yʋʋr an Cobra Verde. UNESCO mi castle la ye World Heritage Site.[2][3]

Cape Coast Castle

Gɔmena University nam

Asʋʋ-m-mɛŋ University nam

Training College nam nɛ Polytechnic nam

Senior High School nam

  • ·        Aburaman Senior High School, Abura/Asebu/Kwamank
  • ·        Academy of Christ the King, Cape Coast
  • ·        Adankwaman Sec/Comm, Assin Darman
  • ·        Adisadel College
  • ·        Aggrey Memorial Senior High School, Cape Coast
  • ·        Apam Senior High School
  • ·        Assin Manso Senior High School, Assin Manso
  • ·        Assin North Sec/Tech, Assin Asempanaye
  • ·        Assin Nsuta Senior High School, Assin Nsuta
  • ·        Assin State College, Assin Bereku
  • ·        Awutu-Winton Senior High School, Awutu/Efutu/Senya
  • ·        Besease Sec/Comm, Ajumako Besease
  • ·        Boa-Amponsem Senior High School, DUNKWA-ON-OFFIN
  • ·        Breman Asikuma Senior High School, Asikuma/Od/Brakwa
  • ·        Charity Comm Sch, Twifo Hemang
  • ·        Charity International Senior High School, Gomoa Manso
  • ·        Diaso Senior High School, Upper Denkyira
  • ·        Dunkwa Sec/Tech, Dunkwa -On-Offin
  • ·        Edinaman Day Senior School, Edin/Kom/Eguafo
  • ·        Effutu Sec/Tech, Cape Coast
  • ·        Ekumfi T.I Ahmadiyya Senior High School, Ekumfi Ekroful
  • ·        Eguafo-Abrem Senior High School, Edin/Kom/Eguafo
  • ·        Enyan Denkyira Senior High, Abura/Asebu/Kwamank
  • ·        Eyan Denkyira Senior High School, Ajumako/Enyan/Esiam
  • ·        Ghana National College
  • ·        Gomoa Sec/Tech, Gomoa
  • ·        Holy Child High School, Ghana
  • ·        Insaanyya Senior High Business School, Kasoa
  • ·        Jukwa Senior High, Twifo Hemang
  • ·        Komenda Senior High School Edin/Kom/Eguafo
  • ·        Kumfi T. I Ahmadiiyya Senior High, Abura/Asebu/Kwamank
  • ·        Kwanyako Senior High School, Agona Kwanyako
  • ·        Kwegyir Aggrey Senior High School
  • ·        Mando Day Senior High School, Ajumako/Enyan/Esiam
  • ·        Mankessim Sec/Tech, Mankessim
  • ·        Mfantsiman Girls' Secondary School
  • ·        Mfantsipim School
  • ·        MOSECO, Kasoa
  • ·        Nsaba Presby Senior High, Agona Nsaba
  • ·        Nyakrom Day Senior High, Agona Nyakrom
  • ·        Nyankumase Ahenkro Senior High, Fante Nyankomase
  • ·        Obama College, Mankessim
  • ·        Obiri Yeboah Senior High, Assin Fosu
  • ·        Obrakyere Sec/Tech Awutu/Efutu/Senya
  • ·        Odoben Senior High, Asikuma/Od/Brakwa
  • ·        Oguaa Sec/Tech, Cape Coast
  • ·        Pank Secondary Business College, Awutu Bawjiase
  • ·        Potsin T.I Ahm Senior High School, Gomoa Potsin
  • ·        S.D.A Senior High School, Gomoa Manso
  • ·        Saltpond Meth. Senior High, Saltpond
  • ·        Sammo Senior High School, Cape Coast
  • ·        Senya Senior High
  • ·        St. Augustine's College (Cape Coast)
  • ·        Swedru School of Business
  • ·        Swedru Senior high, Agona Swedru
  • ·        University Practice Senior High School
  • ·        Wesley Girls' High School
  • ·        Winneba Senior High, Winneba
  • ·        Moree Senior High Technical School

Nidib mi Central Region nɛ ba diib yɛla. Etsew nɛ Fantefante (zim maasa nɛ abɛ kpaam stew) an dikanɛ ka ba nɔŋ. Ba dit Kenkey nɛ Fufu nɛ stew nɛ zɛɛnd. Central Region dim diib bɛdegʋ yitnɛ kɔligin la.

Region la tʋmnɛ pɔlitical administration dɔlisid local government system. Region la pʋnɛ MMDA's nam pisinɛ ayi ka mɔr Metropolitan yinne, Municipal nama ayɔpɔi nɛ distric assembly nam piinɛ anaasi. Kpɛɛm kanɛ gɔsid Municipal nɛ District Assembly la, anɛ onɛ zie gɔmena nɔba zug ka lɛɛ died paŋ yit Assembly la kpɛɛm (presiding member) kanɛ ka ba mɛŋ gaŋ la ni Bani yʋn bɛ nanana la wana:

District Capital Constituency Member of Parliament Party
Abura Asebu Kwamankese Abura-Dunkwa Abura-Asebu-Kwamankese Elvis Morris Donkoh NPP
Agona East Nsaba Agona East Queenstar Pokua Sawyerr NDC
Agona West Municipal Agona Swedru Agona West Cynthia Mamle Morrison NPP
Ajumako Enyan Essiam Ajumako Ajumako-Enyan-Essiam Cassiel Ato Baah Forson NDC
Asikuma Odoben Brakwa Breman Asikuma Asikuma-Odoben-Brakwa Alhassan Kobina Ghansah NDC
Assin Central Municipal Assin Foso Assin Central Kennedy Ohene Agyapong NPP
Assin North Assin Bereku Assin North James Gyakye Quayson NDC
Assin South Nsuaem Kyekyewere Assin South John Ntim Fordjuor NPP
Awutu Senya East Municipal Kasoa Awutu-Senya East Mavis Hawa Koomson NPP
Awutu Senya West Awutu Breku Awutu-Senya West Gizella Tetteh Agbotui NDC
Cape Coast Metropolitan Cape Coast Cape Coast North Kwamena Minta Nyarku NDC
Cape Coast South Kweku George Ricketts-Hagan NDC
Effutu Municipal Winneba Effutu Alexander Afenyo-Markin

(Deputy Majority Leader)

NPP
Ekumfi Apam Ekumfi Abeiku Crenstil NDC
Gomoa East Potsin Gomoa East Desmond De-graft Paitoo NDC
Gomoa Central Afransi Gomoa Central Naana Eyiah Quansah NPP
Gomoa West Esakyir Gomoa West Richard Gyan Mensah NDC
Komenda-Edina-Eguafo-Abirem Municipal Elmina Komenda-Edina-Eguafo-Abirem Samuel Atta Mills NDC
Mfantsiman Municipal Saltpond Mfantseman Ophelia Hayford NPP
Twifo Atti Morkwa Twifo Praso Twifo-Atii Morkwaa T.D. David Vondee NDC
Twifo/Heman/Lower Denkyira Hemang Hemang Lower Denkyira Bright Wireko Brobbey NPP
Upper Denkyira East Municipal Dunkwa-on-Offin Upper Denkyira East Festus Awuah Kwofie NPP
Upper Denkyira West Diaso Upper Denkyira West Daniel Ohene Darko NDC

Nintitada bani bɛ Central Region

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]
Nintitada bani bɛ Central Region
# Yʋʋr Tɛŋ
1 Nana Ato Arthur Elmina
2 George Amoh Dunkwa-Offin
3 Ishmael Yartei Agona Swedru
4 Yvonne Nelson Cape Coast
5 Jackie Appiah Cape Coast
6 Menaye Donkor Agona Asafo
7 Paul Boateng Cape Coast
8 Van Vicker Cape Coast
9 Majid Michel Cape Coast
10 Michael Essien Cape Coast
11 John Mensah Cape Coast
12 Lydia Forson Cape Coast
13 Kwesi Amissah-Arthur Cape Coast
14 Paa Kwesi Nduom Elmina
15 Asamoah Boateng Kormantse
16 John Evans Atta Mills Cape Coast
17 Kwabena Kwabena Gomoa Mpota
18 Nathan Kwabena Adisi Gomoa Mpota
  1. https://www.arcgis.com/apps/MapSeries/index.html?appid=3386911906db44db8ce72c5d925caec8
  2. https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/
  3. https://web.archive.org/web/20170704052607/http://ghana.gov.gh/index.php/governance/regional-ministers