Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Muntaka Mohammed Mubarak

Di yinɛ Wikipiidia
Mubarak Mohammed Muntaka
ninsaal
Sex or genderDau Dɛmisim gbɛlima
Country of citizenshipGhana Dɛmisim gbɛlima
Name in native languageMuntaka Mohammed Mubarak Dɛmisim gbɛlima
Yu'ur Kane ka ba tis oمحمد Dɛmisim gbɛlima
Zak yu'urMubarak Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum17 Sawa'ar/Nwadispii nɛ yinne 1971 Dɛmisim gbɛlima
Duam zin'igAkuse Dɛmisim gbɛlima
RelativeMohammed Sadat Abdulai, Ras Mubarak Dɛmisim gbɛlima
Languages spoken, written or signedEnglish, Dagbanli Dɛmisim gbɛlima
Tuumapolitician, quantity surveyor, architect, minister Dɛmisim gbɛlima
Educated atKwame Nkrumah University of Science and Technology, Kwame Nkrumah University of Science and Technology, KNUST Senior High School Dɛmisim gbɛlima
Member of political partyNational Democratic Congress (NDC) Dɛmisim gbɛlima
Religion or worldviewIslam Dɛmisim gbɛlima

Alhaji Mohammed Mubarak Muntaka anɛ Wadmaan tis Asawase teŋ kanɛ bɛ Ashanti Region sʋʋlim, Ghana [1] paas Wadmaanib yikanɛ paasi anaasi (4th), anu (5th), ayuobʋ (6th), ayɔpɔi (7th) nɛ anii (8th) Ghana Republic kanɛ paasi anaasi la ni.[2] Nannanna, o anɛ Minority Chief Whip n bɛ Ghana Wadmaanib yin la.[3][4][5]

On siniŋ siem nɛ o sakur yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ba da dua Muntaka nɛ yʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ yinne Nwadis piiga la dabpiinɛ ayɔpɔi daar .[6] O yinɛ Akuse linɛ bɛ Eastern Region sʋʋlim, Ghana teŋgbaʋŋin, amaa o duadib yinɛ Kumbungu linɛ bɛ Northern Ghana la.[7] O da naae nɛ Kwame Nkrumah University of Science and Technology. O da maali o Masters of Science degree in Development Policy and Planning University la ni ka naae yʋʋm tusa ayi nɛ anaasi (2004).[7]

Muntaka anɛ development planner.[7] O da anɛ tuongat yinne lʋgir kanɛ an (RME) banɛ da'ad kooko ka ba buon ye Adwumapa Buyers Limited.[7]

Wadmaan

Muntaka da kpɛn o yiiga Wadmaanib yin la nɛ Maasim tiig Naadɔɔg linɛ ka ba buon ye National Democratic Congress nɔbir zug  yʋma tusa ayi' nɛ anu la ni (2005). Ban da vɔɔt Ghana wʋsa vɔɔdʋg la, o da di Asawase constituency la nɛ vɔɔt tusa pii nɛ yinne nɛ kɔbʋg nɛ pisnaasi nɛ ayi' (11,142[8]) O da di'enɛ Dr Gibril Adamu Mohammed, onɛ da an Maasim Tiig Naadɔɔg (NDC) nid ka da maal kaalim la. Onɛ da di Yʋma tusa ayi' nɛ anaasi Nwadis pii nɛ ayi' (December 2004) vɔɔtʋg la. O da dinɛ vɔɔt tusa anaasi, nɛ kɔbisnaasi nɛ pisyɔpɔi nɛ anaasi (4,474).[9] The Ghana Center for Democratic Development da yɛl ye vɔɔdʋg la anɛ nyain nɛ sida, amaa dabiem zɔtim da bɛ.[10] Di nyaaŋ o da di kʋk la Ghana Wadmaanib vɔɔdʋg kanɛ da bɛ yʋma tusa ayi' nɛ anii Nwadis pii nɛ ayi' la ni la,  (samanpiid 2008).[11][12] O da lɛn di yʋma tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' vɔɔdʋg la (2012). Muntaka da anɛ Majority Chief Whip m bɛ Wadmaanib yin la tis Maasim Tiig Naadɔɔg dim (NDC caucus), banɛ da zuoe gati ba taaba la.

Minista tis na'akim nɛ pu'asada ninwisigir

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

O da anɛ Minista tis pu'asada nɛ dasam nɛ Bɔɔl nwɛ'ɛb lʋgir Ghana government ni. Yʋma tusa ayi' nɛ awai yʋʋmpaal Nwadig (yʋʋmpaal 2009), John Evans Atta Mills da gaŋ Mubarak Minister-designate tis pu'asada nɛ dasam nɛ Bɔɔl nwɛ'ɛb tʋʋma . O gaŋir la da mɔr summalisim bɛdigʋ tis National Youth Council on da an dasaŋ la zug. Sankanɛ ka ba da gaŋ o la ka o anɛ yʋma pistan' nɛ awai .[13] O da tʋm pu'asada nɛ dasam nɛ Bɔɔl nwɛ'ɛb tʋʋma paae saŋa si'a ka ba ye o basim tuʋma la bɔzugɔ, o da tʋm tʋʋm kanɛ pʋ dɔl suorɛ ka ba ye ba vɛɛns o gɔs.[14][12] la'am nɛ wala, o da sɔb gbaʋŋʋ tis gɔmena ye o kʋ lɛn nyaŋi tʋm tʋʋma la yaasa ban da vɛɛns o naae la.[15] Din nyaaŋ la ba da tiaki o tʋʋma la tis Dr. Abdul-Rashid Pelpuo.[16]

Laasbanɛ ni ka o tʋm

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Muntaka da paas nɛ laaskanɛ gɔsid ya yɛla la, ka lɛn paas banɛ vɛɛnsid nimbanɛ ka gɔmina gaans ye ba tʋʋm sieba (Appointments Committee). O mɛ da lɛn paas laaskanɛ gɔsid wadmaanib yir suoya dɔlisʋg yɛla nɛ laaskanɛ gɔsid nimmaasim yɛla nɛ sanlimanam nɛ bugum yɛla . O mɛ da lɛn paas laaskanɛ gɔsid kpikpiŋ yɛla nɛ laaskanɛ gɔsid gaansʋg yɛla (Committee of Selection Committee).[17]

Muntaka da kpɛn o yiiga Wadmaanib yin la nɛ Maasim Tiig Naadɔɔg linɛ ka ba buon National Democratic Congress nɔbir zug  yʋm tusa ayi' nɛ anu la ni (2005). O da dii amaligim vɔɔt la nɛ Asawase constituency nɛ vɔɔt tusa pii nɛ yinne nɛ kɔbiga nɛ pisnaasi nɛ ayi' (11,142). O da di'enɛ Dr Gibril Adamu Mohammed, onɛ an Maasim tiig Naadɔɔg, NDC nid ka da maal kaalim la. Onɛ da di Nwadis pii nɛ ayi' yʋma tusa ayi' nɛ anaasi (yʋʋmpaal 2004) vɔɔtʋg la.

Yʋma tusa ayi' nɛ anii la ni (2008), o gaŋir la da mɔr summalisim bɛdigʋ tis National Youth Council, on da an dasaŋ la zug. Sankanɛ ka ba da gaŋ o la ka o anɛ yʋma pistan' nɛ awai (39 years).[18] Maasim Tiig Naadɔɔg linɛ ka ba buon ye National Democratic Congress la da di wadmaanib kʋgʋs bɛdigʋ wadmaanib yin la.[19] Kʋgʋs kɔbisyi' nɛ pistan' (230) la ni, ba da dinɛ kʋgʋs kɔbiga nɛ pii nɛ atan' (113). O da paam nɛ vɔɔt kal tusa pistan' nɛ ayuobʋ, nɛ kɔbisnu nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi (36,557) yi vɔɔt tusa pisyuobʋ nɛ anaasi nɛ kɔbisnaasi nɛ pisnaasi nɛ atan' (64,443). Dina pa'al ye kɔbʋga pʋʋgin o da mɔri vaar pisnu nɛ ayuobʋ nɛ du'alʋg pisyɔpɔi nɛ atan' (56.73%).[19][20] Ba da vɔɔt tis o ka bas Dr. Mohammed Abdul-Kabir onɛ an Wabʋg Naadɔɔg/ New Patriotic Party nid la nɛ Elyasu Mohammed onɛ an People's National Convention nid la, nɛ Mohammed Bashir Tijani onɛ an Democratic Freedom Party nid nɛ Alhaji Baba Musah onɛ an Convention People's Party nid la. Banɛ da zi'en paati banɛ ka ti pʋdi ba yʋda la da paamnɛ: tusa pisi nɛ ayɔpɔi nɛ kɔbiga nɛ pisyuobʋ nɛ anii (27,168), kɔbistan nɛ pisyɔpɔi nɛ yinne (371), pisnii nɛ ayuobʋ (86) nɛ kɔbisyi nɛ pisyuobʋ nɛ yinne (261). Lina pa'al ye kɔbiga pʋʋgin ban paam vaar si'em nwa: pisnaasi nɛ ayi dual piinɛ ayuobʋ (42.16%), nɛɛm dual pisnu nɛ anii (0.58%), nɛɛm dual piinɛ atan (0.13) nɛ nɛɛm dual pisnaasi nɛ yinne (0.41%).[19][20]

Yʋma tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' (2012) la ni, o da nyia ya ka di kʋk la.[21] O da paam vɔɔt kal tusa pisnaasi nɛ atan' nɛ kɔbiswai nɛ pii nɛ ayɔpɔi (43,917) yi vɔɔt tusa pisyɔpɔi nɛ ayɔpɔi nɛ pistan' nɛ anaasi (77,034). Nɛ pa'al ye kɔbʋg pʋʋgin, o da paam nɛ vaar pisnu nɛ ayɔpɔi' nɛ fiin (57.01%). Ba da vɔɔt tis o ka bas Nana Okyere-Tawiah Antwi, New Patriotic Party nid nɛ Jerry Joseph Quayson onɛ an Progressive People's Party nid nɛ Abdulai Umaru onɛ an People's National Convention nid nɛ Elias Mohammed onɛ an Convention People's Party nid nɛ Yakubu Adams Zakaria onɛ an National Democratic Party nid nɛ Alhassan Abdul Majeed onɛ da pʋ zi'en paati sɔ' zugɔ. Ba da paamnɛ tusa pistan' nɛ yinne nɛ pii nɛ atan' (31,013), kɔbisnaasi nɛ pisnu nɛ anii (458), kɔbisyi nɛ pisyuobʋ nɛ ayɔpɔi (267), kɔbisyi' nɛ pisnu nɛ yinne (251), kɔbiga nɛ pisnii nɛ ayi' (182) nɛ kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ ayuobʋ (946). Bama wʋsa ya'a la'as kɔbiga pʋʋgin li duonɛ vaar pisnaasi ka dual pisi nɛ ayuobʋ (40.26%), nɛɛm dual pisnu nɛ awai (0.59%), nɛɛm dual pistan' nɛ anu (0.35%), nɛɛm dual pistan' nɛ atan' (0.33%), nɛɛm dual pisi nɛ anaasi (0.24%) nɛ yinne dual pisi nɛ atan (1.23%).[22][23]

Muntaka da lɛn di o sʋʋlim kʋk la yaas yʋma tusa ayi' nɛ pisi (2020) vɔɔdʋg dinɛ an Wadmaanib yikanɛ paasi anii Ghana Republic kanɛ paasi anaasi la ni. O da diya nɛ vɔɔt kal tusa pisnu nɛ yinne nɛ kɔbisyuobʋ nɛ pisnu nɛ awai (51,659) ka Wabʋg Naadɔɔg, NPP nid la paam tusa pistan' nɛ yinne nɛ kɔbisyi nɛ pisnu nɛ ayuobʋ (31,256).[24]

Asibit daar, yʋma tusa ayi' nɛ pisi nɛ atan' Nwadisa ayuobʋ la dabpiinɛ atan' daar la,  Muntaka nɛ Masawudu Mubarick daa nyi'a onɛ na zi'enɛ tis Maasim Tiig Naadɔɔg vɔɔt la Asawase Constituency sʋʋlimin. Muntaka daa di nɛ vɔɔtnam tusir nɛ pisyuobʋ nɛ atan' (1,063) ka Masawudu paam vɔɔtnam kɔbisyɔpɔi nɛ pistan' nɛ anu (735). Alazug, Muntaka na zi'en Maasim tiig Naadɔɔg, zi'esimini nya yʋma tusa ayi' nɛ pisi nɛ anaasi (2024) vɔɔdʋg la.[25][26][27][28][29][30]

Laanɛ Muntaka Mubarak nyaandɔlib nɛ Masawudu Mubarick daa paam nɔŋgbannwaar la, fuud dim Ghana Police Service daa kena guoe di baanlimm. Fuud dim la guor la daa sʋŋ ka yɛl la pʋ nɔbʋgɛ. Muntaka nyaadɔlib daa yɛl ye Masawudu Mubarick nyaadɔlib da maanɛ Asawase Wadmaan la siaa on vɔɔti naae ka yit la.[31]

Yʋma tusa ayi' nɛ pisi (2020) vɔɔtʋgin la, ba da zɛrig Muntaka ye o kɛya ka o yʋma ayuobʋ biig tik vɔɔt gbaʋŋ la tis o, dinɛ ka nidib bɛdigʋ da zɛrig o hali bɔzugɔ Ghana wada la bas suor ye yʋʋm pii nɛ anii bɛn maaa na nyaŋi vɔɔt.[32]

Gaana Zugraan John Atta Mills da tis o suor ye o ke vʋʋs ka ba vɛɛnsi gɔs ye ban yɛl ye o tʋm zam tʋʋma la anɛ sida bɛɛ li ka' sida. O da sɔb gbaʋŋʋ tis gɔmena ye o kʋ lɛn nyaŋi tʋm yaasa.[6]

Yʋʋm 2021 Yʋʋmpaal nwadig la ni, ba da zɛrig o ye o yɛl ye Supreme Court piyam da tis Maasim Tiig Na'adɔɔg, (NDC) Wadmaan onɛ an pu'a si'el ye o bɛlis o ka o vɔɔti tis Mike Oquaye ka o lieb Wadmaanib yir kpɛɛm. Lɔyanam la da zɛrig o hali ka ye o paalim nɛ kasɛtta.[33]

Muntaka mɔr pʋꞌa nɛ biis anu (5).[7] O anɛ mɔr.[7]

  1. https://citinewsroom.com/2020/05/ive-not-advocated-for-children-to-marry-at-age-16-muntaka/
  2. https://www.parliament.gh/mps?mp=47
  3. https://www.myjoyonline.com/speaker-has-been-asked-to-provide-information-on-ambulance-issue-muntaka-mubarak/
  4. https://www.graphic.com.gh/news/politics/we-have-moles-amongst-npp-mps-muntaka.html
  5. https://citinewsroom.com/2022/02/muntaka-urges-government-to-address-striking-utag-members-concerns/
  6. 1 2 https://www.ghanaweb.com/person/Mohammed-Mubarak-Muntaka-3031
  7. 1 2 3 4 5 6 https://web.archive.org/web/20160506160106/http://www.ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=2584
  8. https://web.archive.org/web/20160506160106/http://www.ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=2584
  9. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=79852
  10. https://web.archive.org/web/20080819221004/http://www.cddghana.org/documents/STATEMENT%20ON%20ASAWASI%20BYE-ELECTION.pdf
  11. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/election2008/parliament.constituency.php?ID=110
  12. 1 2 https://www.graphic.com.gh/news/politics/alhaji-muntaka-to-retain-asawase-seat.html
  13. https://www.businessghana.com/
  14. https://web.archive.org/web/20090613053758/http://news.myjoyonline.com/news/200906/31227.asp
  15. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=164334
  16. https://www.myjoyonline.com/rashid-pelpuo-confirmed-minister-of-sports/
  17. https://www.parliament.gh/mps?mp=152
  18. http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/index.php
  19. 1 2 3 http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/index.php
  20. 1 2 https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2008/ashanti/10/
  21. https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/ashanti/10/
  22. https://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/ashanti/10/
  23. https://en.wikipedia.org/wiki/Mubarak_Mohammed_Muntaka#cite_note-:7-23
  24. https://www.myjoyonline.com/election-2020-muntaka-mubarak-retains-asawase-seat/
  25. https://citinewsroom.com/2023/05/ndc-primaries-muntaka-wins-asawase-parliamentary-race/
  26. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/NDC-primaries-Muntaka-defeats-fierce-rival-to-retain-Asawase-ticket-1766567
  27. https://www.modernghana.com/news/1230614/ndc-primaries-muntaka-retains-asawase.html
  28. https://web.archive.org/web/20230520224059/https://3news.com/ndc-polls-muntaka-wins-kwabena-donkor-loses/
  29. https://www.ghanabusinessnews.com/2023/05/14/from-ndc-primaries-who-won-and-who-lost-and-more/
  30. https://web.archive.org/web/20230522151729/https://ghstandard.com/mubarak-mohammed-muntaka-retained-as-asawase-ndc-parliamentary-candidate/82383/
  31. https://citinewsroom.com/2023/05/ndc-primaries-supporters-of-muntaka-and-masawudu-clash-at-asawase/
  32. https://www.pulse.com.gh/news/local/election-2020-why-muntaka-mubarak-allowed-his-6-year-old-daughter-to-thumbprint-his/n4dx7sp
  33. https://dailyguidenetwork.com/pressure-mounts-on-muntaka-for-bribe-evidence/