Bono East Region
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Capital | Techiman |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Location | Ghana |
| Coordinate location | 7°45′0″N 1°3′0″W |
| Shares border with | Savannah Region, Ashanti Region, Bono Region, Oti Region, Eastern Region |

Bono East region kanɛ bɛ Ghana la anɛ anɛ region banɛ ka ba da nwaae yi Brong Ahafo region. Region paal nwa tempʋtitaꞌar anɛ Techiman.[1][2] Region paal nwa maalʋg yinɛ nɔziꞌel kanɛ ka Wabʋg Naꞌadɔɔg, New Patriotic Party da yɛli ziꞌel kati waꞌae yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ (2016) Ghana wʋsa vɔɔtʋgin la. On da di vɔɔt la, Zugraan, Nana Akuffo Addo da maal lʋgʋr paal Ministry of Regional Reorganization ye di gɔs ka siꞌel wʋsa nyaŋi maal sʋꞌʋŋa. Region paala ayuobʋ la wʋsa banɛ ka ba da nwaae yi regions piiga banɛ pʋm bɛ Ghana. Rregion banɛ kpɛlim la anɛ Bono, Western North, Ahafo, Savannah, North East, nɛ Oti region nam.[3]
Lʋgʋr kanɛ gɔs ka tʋʋma la tʋm ka region paala la maal anɛ Ministry of Regional Reorganization and Development[4] dinɛ ka Hon. Dan Botwe aan di tuon gat la. Dinɛ an Government of Ghana ministry kanɛ gɔsid ka ba maan region paala Ghana. Yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa atan (March 2017) la ni, ministry la da tis suor region paala la maalʋg laꞌasnɛ Council of State. Council la da laꞌas taaba gaad nɔɔrim pistan nɛ ayuobʋ (36) din yi sankanɛ ka ba da tis gbaʋŋ la yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa anii (August 2017) la ni.[5] Region paal la maalʋg naar suor anɛ ba bas suor ka nimbanɛ bɛ sʋꞌʋlim kan la vɔɔt new region paal la yɛla yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la dabpisi nɛ ayɔpɔi daar (27 December 2018).[6][7]
Labakʋda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Vɔɔtʋg la da bɛnɛ yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la dabpisi nɛ ayɔpɔi daar (27 December 2018) ka nidib tusa kɔbisnaasi nɛ pisnu, kɔbisnii nɛ piinɛ ayi (450,812) yina vɔɔt dinɛ zɛm nɛ vɔɔt pisnii nɛ anu duꞌal pisnii nɛ ayi kɔbiga pʋʋga (85.82%) yi nidib tusa kɔbisnu nɛ pisi nɛ anu, kɔbisyiꞌ nɛ pisyɔpɔi nɛ anu (525,275) banɛ sɔbi ba yʋda ye ba vɔɔt. Nidib 448,545 la pʋʋgin, kɔbiga pʋʋgin piswai nɛ awai duꞌal pisnu (99.50 per cent) da siak ye ɛɛn ka ba maalim region paal la; ka nidib tusir, kɔbistan nɛ pisnii nɛ anaasi (1,384) zɛm nɛ vɔɔt nɛɛm duꞌal pistan nɛ yinne kɔbiga pʋʋgin (0.31%) pʋ siak region paal la maaligɔ. Vɔɔt banɛ da sanꞌam anɛ kɔbisnii nɛ pisnii nɛ atan (883) dinɛ zɛm nɛ nɛɛm duꞌal pisi kɔbiga pʋʋgin (0.20 per cent).[8][9][10][11]
Din an siꞌem nɛ din bɛ zinꞌisiꞌa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Zinꞌig nɛ labisim
Bono East Region tɔtnɛ nɛ Savannah Region, Bono Region, Ashanti Region nɛ Volta Lake la.[12]
Din an siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kuob nɛ gʋꞌʋl yɛla
Busa an zʋkanɛ ka ba kuod pamm Savannah zone la bɛ Techiman, Yeji, Nkoranza, Kintampo, Kwame Danso, Prang nɛ zinꞌibanɛ kpɛlim. Bɛŋa, kawɛnna, banki, baŋkan, mui, boodia nɛ zʋʋd buudi bɛdegʋ bɛ region l ni laꞌanɛ zimi gbanꞌab.
Zinꞌivɛnlla nɛ gɔɔnb zinꞌis
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Zinꞌivɛnlla bɛdegʋ bɛ region la ni. Ba sieba anɛ:
· Boabeng Fiema Monkey Sanctuary
· Buoyem Caves and bats colony
· Kintampo fullefall
· Kristo Boase Monastery.
· Tano River Sacred Fish
· Nchiraa waterfalls,
· Forikrom Boten Caves and shrines,
· Tanoboase Sacred Grove and Shrine
· Fuller falls,[13]
Buudi banɛ bɛ ani nɛ malima
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Bono East region mɔrnɛ nidib kal biꞌela ka nimbanɛ bɛ anina la titaꞌam pianꞌadnɛ Bono dialect. Bono ancestral worship and spirituality ka Kristo biis pʋꞌʋsim an pʋꞌʋskanɛ zuꞌoe sʋꞌʋlim la ni.[14][15]
Malimbanɛ ka ba maan
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Apoo festival
Kurubi festival
Din pʋ siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Region la pʋnɛ piinɛ 11 MMDA's (ba pʋ mɔr Metropolitanɛ, Municipal nam anaasi (4) ka Ordinary Assembly nam aan ayɔpɔi (7)).[18] District, Municipal or Metropolitan Assembly, wʋsa mɔri ba Chief Executive, onɛ ziꞌeni tis central government ama aba paamidi ba paŋnɛ Assembly kpɛɛmkanɛ an presiding member, ka Assembly members themselves vɔɔti gaŋ la. Banɛ yʋꞌʋm an kpɛɛmnam anɛ
| Districts banɛ bɛ Bono East Region[19] | |||||
| # | MMDA Name | Capital | MMDA Type | Member of Parliament | Party |
| 1 | Atebubu-Amanten | Atebubu | Municipal | Sanja Nanja | NDC |
| 2 | Kintampo North | Kintampo | Municipal | Joseph Kwame Kuma | NDC |
| 3 | Kintampo South | Jema | Ordinary | Alexander Gyan | NPP |
| 4 | Nkoranza North | Busunya | Ordinary | Joseph Kwasi Mensah | NDC |
| 5 | Nkoranza South | Nkoranza | Municipal | Emmanuel Kwadwo Agyekum | NDC |
| 6 | Pru East | Yeji | Ordinary | Kwabena Donkor | NDC |
| 7 | Pru West | Prang | Ordinary | Stephen Jawulah | NPP |
| 8 | Sene East | Kajaji | Ordinary | Dominic Napare | NDC |
| 9 | Sene West | Kwame Danso | Ordinary | Kwame Twumasi Ampofo | NDC |
| 10 | Techiman | Techiman | Municipal | Martin Kwaku Adjei-Mensah Korsah | NPP |
| 11 | Techiman North | Tuobodom | Ordinary | Elizabeth Ofosu-Adjare | NDC |
Ghanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://web.archive.org/web/20210928192017/https://ghanaxtra.com/2019/02/confirmed-techiman-is-the-capital-of-bono-east-region.html
- ↑ https://web.archive.org/web/20210418052420/https://banewsgh.com/techiman-bono-east-capital/56564
- ↑ http://www.presidency.gov.gh/index.php/briefing-room/news-style-2/703-creation-of-6-new-regions-in-the-hands-of-ec-ghanaians-president-akufo-addo
- ↑ https://web.archive.org/web/20170731040155/http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-11th/2nd-ministerial-list-out-akufo-addo-creates-new-ministries-re-aligns-old.php
- ↑ https://web.archive.org/web/20171212193348/https://www.ghanacrusader.com/council-of-state-met-36-times-on-creation-of-new-regions-nana-otuo-siriboe-ii/
- ↑ https://web.archive.org/web/20171211071727/http://presidency.gov.gh/index.php/2017/10/06/creation-of-new-region-in-your-hands-president-akufo-addo-to-nayiri/
- ↑ https://web.archive.org/web/20181221230833/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/EC-sets-December-27-for-referendum-on-new-regions-678786
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Bono_East_Region#cite_note-2
- ↑ https://www.ghanabusinessnews.com/2018/12/29/all-six-proposed-regions-meet-constitutional-threshold-requirements-ec/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/confirmed-results-of-the-2018-referendum-on-new-regions.html
- ↑ https://www.pulse.com.gh/news/local/referendum-6-new-regions-get-massive-yes-votes/6l8qds7
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/ghana-news-be-part-of-bono-east-development-agenda.html
- ↑ https://ghanatalksbusiness.com/2019/06/digya-national-park-this-is-ghanas-oldest-wildlife-park/
- ↑ https://web.archive.org/web/20201206010630/https://www.ghana.travel/places-to-visit/regions/brong-ahafo/
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Nana_Akufo-Addo
- ↑ https://jetsanza.com/hidden-alluring-fuller-falls-kintampo/
- ↑ https://web.archive.org/web/20201206010630/https://www.ghana.travel/places-to-visit/regions/brong-ahafo/
- ↑ https://web.archive.org/web/20210418012419/https://banewsgh.com/11-districts-bono-east-region/56569
- ↑ http://www.geohive.com/cntry/ghana.aspx