Oti Region
| Inception | Fulumfug/Nwadisatan' 2019 |
|---|---|
| Continent | Africa |
| Country | Ghana |
| Capital | Dambai |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Located in time zone | Greenwich Mean Time |
| Coordinate location | 7°54′0″N 0°18′0″E |
| Shares border with | Volta Region, Savannah Region, Bono East Region, Northern Region, Eastern Region |

Oti Region anɛ Ghana region[1][2] paala ayuobʋ yinne kanɛ paas banɛ ka ba da maal yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la ni.[3][4] Region la da paasnɛ Volta Region ka New Patriotic Party dim nwaae di yisi di kɔnꞌ, dɔlisidi ba pɔlitis labakanɛ ka ba da tis la. Ghana yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ vɔɔtʋgin la, Nana Akufo-Addo da yɛl ye o yaꞌa di naꞌam la, o na maal region paala yi region banɛ dɛŋim bɛ la ni ka nyaŋɛ mɔr Gɔmena liꞌel teŋin nidib la wusa.[5] Region la da sinꞌiŋɛ yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ awai la nwadisa anu la dabpiinɛ anaasi daar. Li tempʋtitaꞌar anɛ Dambai. Di paae yʋma pisyuobʋ nwa ka nidib banɛ bɛ Oti region la da pʋm bɔɔd ye ba an regioni ba kɔnꞌ ka pʋ paam amaa ka yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii (2018) la ni, ka Zuraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da maal region paala o naꞌam saŋa yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la ni.[6][7]
Labakʋda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Lʋgʋr paal kanɛ an Ministry of Regional Reorganization and Development,[8] ka Hon. Dan Botwe da aan di tuon gat la da gɔs ka siꞌel wʋsa maal. Yʋʋmtusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa atan (March 2017) la ni, ministry la da maal suoya ye ba pinꞌil region nam la laꞌas nɛ Council of State. Lʋgʋr la da siꞌal nwɛnɛ nɔɔrim pistan nɛ ayuobʋ (36 times) din yi sankanɛ ka ba da maal gbana la yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa anii (August 2017) la ni.[9] Region nam la maalʋg wʋsa naar da anɛ vɔɔtʋg[10] kanɛ ka ba da kɛ ka nimbanɛ bɛ sʋꞌʋlimin la vɔɔt ye ba maal region paal la 27 December 2018 ka ba da siak nwaae Oti Region.[11] Vɔɔtʋg la daar, nidib tusa kɔbistan nɛ pisi nɛ atan, kɔbisyɔpɔi nɛ anii (323, 708) da vɔɔt ka li nar ye ba an nidib tusa kɔbistan nɛ pisyuobʋ nɛ ayuobʋ, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ yinne (366,481) kɔbiga pʋʋgin nidib pisnii nɛ anii duꞌal pistan nɛ atan (88.33%) da yi vɔɔt. Nidib tʋsa kɔbistan nɛ piinɛ awai, kɔbisyi nɛ piswai nɛ ayuobʋ (319,296) da vɔɔt ɛɛn ka nidib tusa ayi, kɔbisnii nɛ pisyɔpɔi nɛ anii da vɔɔti ayei ka vɔɔt banɛ da sanꞌam da an kɔbiswai nɛ pisnu nɛ yinne.[12][13][14]
Din pʋ siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Region la tʋmnɛ pɔlitical administration dɔlisid local government system. Region la pʋnɛ MMDA's nama awai. (Municipal nama anaasi nɛ District Assembly nama anu).[15][16] Kpɛɛm kanɛ gɔsid Municipal nɛ District Assembly la, anɛ onɛ ziꞌe gɔmena nɔba zug ka lɛɛ diꞌed paŋ yit Assembly la kpɛɛm (presiding member) kanɛ ka ba mɛŋ gaŋ la ni. Banɛ yʋꞌʋm bɛ nanana la nwana:
Din bɛ zinꞌisia nɛ di bɛdim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Zinꞌig nɛ labisim
Oti Region gilignɛ nɛ Northern region dagɔbʋg ka Volta Region bɛ li datiuŋ ka Volta Lake la bɛ li tʋɔn. Di mɔri distric nama awai.
Climate and Vegetation
Oti Region zinꞌig la kudigi gaad tɛŋ bani bɛ Ghana south la din liel nɛ north la zug. Zinꞌig la pɛꞌɛli nɛ mɔɔd li kas kas anɛ savana, din mɔr ti bani pʋ zɔt nintaŋ wɔɔ tɛꞌɛd tiis bɛɛ acacia. Din sinꞌingid bʋnia nwadig la kiŋ paae nwadisa anaasi la ni an ʋʋn. sɛꞌɛʋg sinꞌingidnɛ nwadisa anu la ni kiŋ paae nwadis piinɛ yinne la ka saa niib makir an 750 to 1050 mm. Tɛŋ la tʋligir pam anɛ ʋʋn naar, ka waad an bʋnia nwadik la kiŋ paae bʋnia yaꞌaŋ nwadik. Amaa Hamattan sapɛbis tʋʋlig kani yit Sahara la daꞌandɛ saŋa wusa din nɔk bʋnia nwadik la kiŋ paae nwadisa ayi la ni. Li kanl na an wɔɔ 14 °C (59 °F) yʋꞌʋŋ nɛ 40 °C (104 °F) nintaŋ.[17]
Wina'am piini nam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana Geological Survey Authority dim nye ya ka Iron bɛdigɔ bɛ Akokrowa, kpaadib tɛŋ kani bɛ Oti Region, Ghana. Ba gɔsya ka ye iron la tɛbisim anɛ 55.22 percent (Fe) ka mɛ an bʋnsʋŋ. Iron tʋʋma na nyaŋi yɔꞌɔg tʋʋma nɛ ligidi tis nidib banɛ bɛ Oti la nɛ Ghana nidib wusa.[18]
Zinꞌivɛnlla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kyabobo National Park:[19] Bɛ nɛ Nkwanta, tɛŋ la dagɔbʋg, li bɛnɛ Savannah nɛ tropical rain forest tɛŋsʋk. Di da sinꞌiŋnɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ atan (1993) la ni ye ba gur siarin bʋnkɔnbid nɛ bʋnkɔnb banɛ kpɛnꞌ yɛlin yisi ba yɛl la ni nɛ nidibin. Ba tiꞌag zinꞌig la nɔɔrin babig.
Breast Mountain, Chilinga
Hanging Village, Shiare[20]
| Districts of the Oti Region | ||||
| # | MMDA Name | Capital | MMDA Type | Chief Executive |
| 1 | Biakoye | Nkonya Ahenkro | District | Hon. Millicent Kabuki Carboo[21] |
| 2 | Jasikan | Jasikan | Municipal | Hon. Elizabeth Kessewah Adjornor[22] |
| 3 | Kadjebi | Kadjebi | District | Hon. Wilson Kwami Agbanyo[23] |
| 4 | Krachi East | Dambai[24] | Municipal | Hon. Bernard Aboakoja Mensah[25] |
| 5 | Krachi Nchumuru | Chinderi | District | Hon. Nkrumah Kwesi Ogyile[26] |
| 6 | Krachi West | Kete Krachi | Municipal | Hon. Emmanuel Kajal Jalula[27] |
| 7 | Nkwanta North | Kpassa | District | Hon. William Nawugma Kidignang[28] |
| 8 | Nkwanta South | Nkwanta | Municipal | Hon. Bright Lenwah[29] |
| 9 | Guan | Likpe-Mate | District | Hon. Janet Emefa Obro-Adibo[30] |
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://www.myjoyonline.com/ncce-urges-protection-of-water-bodies/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/general-news/new-ghana-map-with-16-regional-capitals.html
- ↑ https://citinewsroom.com/2018/12/referendum-oti-residents-okay-new-region-with-99-yes-vote/
- ↑ https://ghanaculture.gov.gh/oti-region/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/lack-of-facilities-impede-healthcare-service-delivery-in-oti-osei-kufuor-afreh/
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Creation-of-Oti-Region-was-to-bring-governance-closer-to-the-people-Akufo-Addo-1147508
- ↑ https://www.myjoyonline.com/akufo-addo-appoints-person-with-disability-as-oti-regional-minister/
- ↑ https://web.archive.org/web/20170731040155/http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-11th/2nd-ministerial-list-out-akufo-addo-creates-new-ministries-re-aligns-old.php
- ↑ https://web.archive.org/web/20171212193348/https://www.ghanacrusader.com/council-of-state-met-36-times-on-creation-of-new-regions-nana-otuo-siriboe-ii/
- ↑ https://web.archive.org/web/20171211071727/http://presidency.gov.gh/index.php/2017/10/06/creation-of-new-region-in-your-hands-president-akufo-addo-to-nayiri/
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Referendum-Massive-YES-votes-for-6-new-regions-711692
- ↑ https://www.ghanabusinessnews.com/2018/12/29/all-six-proposed-regions-meet-constitutional-threshold-requirements-ec/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/confirmed-results-of-the-2018-referendum-on-new-regions.html
- ↑ https://www.pulse.com.gh/news/local/referendum-6-new-regions-get-massive-yes-votes/6l8qds7
- ↑ http://www.1district1factory.gov.gh/list-district?r=11
- ↑ https://lgs.gov.gh/oti-region/
- ↑ https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTc2ODIyNTE2NS4yMjU1&&Oti®id=12
- ↑ https://accramining.net/ghanas-iron-ore-potential-and-the-new-find-in-the-oti-region/
- ↑ https://mrpocu.com/kyabobo-national-park-tourist-site-in-oti-region/
- ↑ https://experienceafrica.today/the-hanging-village-shiare/
- ↑ https://www.graphic.com.gh/news/politics/biakoye-district-makes-progress-dce.html
- ↑ https://gna.org.gh/2021/10/jasikan-assembly-confirms-mrs-adjornor-as-mce/
- ↑ https://gna.org.gh/2023/01/kadjebi-dce-asks-teachers-to-help-improve-standards-of-education/
- ↑ https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTUzMDcwMjM4MS44Mzc=&&Volta®id=10
- ↑ https://krema.gov.gh/
- ↑ https://www.modernghana.com/news/1108859/krachi-nchumuru-nominee-confirmed.html
- ↑ https://www.myjoyonline.com/emmanuel-kajal-jalula-is-new-mce-for-krachi-west
- ↑ https://allafrica.com/stories/202112030351.html
- ↑ https://nsma.gov.gh/
- ↑ https://www.ghanaiantimes.com.gh/likpe-youth-accuse-guan-dce-of-relocating-district-departments/