Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Oti Region

Di yinɛ Wikipiidia
Oti Region
Regions of Ghana
InceptionFulumfug/Nwadisatan' 2019 Dɛmisim gbɛlima
ContinentAfrica Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
CapitalDambai Dɛmisim gbɛlima
Located in the administrative territorial entityGhana Dɛmisim gbɛlima
Located in time zoneGreenwich Mean Time Dɛmisim gbɛlima
Coordinate location7°54′0″N 0°18′0″E Dɛmisim gbɛlima
Shares border withVolta Region, Savannah Region, Bono East Region, Northern Region, Eastern Region Dɛmisim gbɛlima
Map

Oti Region anɛ Ghana region[1][2] paala ayuobʋ yinne kanɛ paas banɛ ka ba da maal yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la ni.[3][4] Region la da paasnɛ Volta Region ka New Patriotic Party dim nwaae di yisi di kɔn, dɔlisidi ba pɔlitis labakanɛ ka ba da tis la. Ghana yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ vɔɔtʋgin la, Nana Akufo-Addo da yɛl ye o yaa di naam la, o na maal region paala yi region banɛ dɛŋim bɛ la ni ka nyaŋɛ mɔr Gɔmena liel teŋin nidib la wusa.[5] Region la da siniŋɛ yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ awai la nwadisa anu la dabpiinɛ anaasi daar. Li tempʋtitaar anɛ Dambai. Di paae yʋma pisyuobʋ nwa ka nidib banɛ bɛ Oti region la da pʋm bɔɔd ye ba an regioni ba kɔn ka pʋ paam amaa ka yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii (2018) la ni, ka Zuraan Nana Addo Dankwa Akufo-Addo da maal region paala o naam saŋa yʋʋm tʋsa ayi nɛ piinɛ anii nwadis piinɛ ayi la ni.[6][7]

Lʋgʋr paal kanɛ an Ministry of Regional Reorganization and Development,[8] ka Hon. Dan Botwe da aan di tuon gat la da gɔs ka siel wʋsa maal. Yʋʋmtusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa atan (March 2017) la ni, ministry la da maal suoya ye ba pinil region nam la laas nɛ Council of State. Lʋgʋr la da sial nwɛnɛ nɔɔrim pistan nɛ ayuobʋ (36 times) din yi sankanɛ ka ba da maal gbana la yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi nwadisa anii (August 2017) la ni.[9] Region nam la maalʋg wʋsa naar da anɛ vɔɔtʋg[10] kanɛ ka ba da kɛ ka nimbanɛ bɛ sʋʋlimin la vɔɔt ye ba maal region paal la 27 December 2018 ka ba da siak nwaae Oti Region.[11] Vɔɔtʋg la daar, nidib tusa kɔbistan nɛ pisi nɛ atan, kɔbisyɔpɔi nɛ anii (323, 708) da vɔɔt ka li nar ye ba an nidib tusa kɔbistan nɛ pisyuobʋ nɛ ayuobʋ, kɔbisnaasi nɛ pisnii nɛ yinne (366,481) kɔbiga pʋʋgin nidib pisnii nɛ anii dual pistan nɛ atan (88.33%) da yi vɔɔt. Nidib tʋsa kɔbistan nɛ piinɛ awai, kɔbisyi nɛ piswai nɛ ayuobʋ (319,296) da vɔɔt ɛɛn ka nidib tusa ayi, kɔbisnii nɛ pisyɔpɔi nɛ anii da vɔɔti ayei ka vɔɔt banɛ da sanam da an kɔbiswai nɛ pisnu nɛ yinne.[12][13][14]

Region la tʋmnɛ pɔlitical administration dɔlisid local government system. Region la pʋnɛ MMDA's nama awai. (Municipal nama anaasi nɛ District Assembly nama anu).[15][16] Kpɛɛm kanɛ gɔsid Municipal nɛ District Assembly la, anɛ onɛ zie gɔmena nɔba zug ka lɛɛ died paŋ yit Assembly la kpɛɛm (presiding member) kanɛ ka ba mɛŋ gaŋ la ni. Banɛ yʋʋm bɛ nanana la nwana:

Din bɛ zinisia nɛ di bɛdim

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Zinig nɛ labisim

Oti Region gilignɛ nɛ Northern region dagɔbʋg ka Volta Region bɛ li datiuŋ ka Volta Lake la bɛ li tʋɔn. Di mɔri distric nama awai.

Climate and Vegetation

Oti Region zinig la kudigi gaad tɛŋ bani bɛ Ghana south la din liel nɛ north la zug. Zinig la pɛɛli nɛ mɔɔd li kas kas anɛ savana, din mɔr ti bani pʋ zɔt nintaŋ wɔɔ tɛɛd tiis bɛɛ acacia. Din siningid bʋnia nwadig la kiŋ paae nwadisa anaasi la ni an ʋʋn. sɛɛʋg siningidnɛ nwadisa anu la ni kiŋ paae nwadis piinɛ yinne la ka saa niib makir an 750 to 1050 mm. Tɛŋ la tʋligir pam anɛ ʋʋn naar, ka waad an bʋnia nwadik la kiŋ paae bʋnia yaaŋ nwadik. Amaa Hamattan sapɛbis tʋʋlig kani yit Sahara la daandɛ saŋa wusa din nɔk bʋnia nwadik la kiŋ paae nwadisa ayi la ni. Li kanl na an wɔɔ 14 °C (59 °F) yʋʋŋ nɛ 40 °C (104 °F) nintaŋ.[17]

Ghana Geological Survey Authority dim nye ya ka Iron bɛdigɔ bɛ Akokrowa, kpaadib tɛŋ kani bɛ Oti Region, Ghana. Ba gɔsya ka ye iron la tɛbisim anɛ 55.22 percent (Fe) ka mɛ an bʋnsʋŋ. Iron tʋʋma na nyaŋi yɔɔg tʋʋma nɛ ligidi tis nidib banɛ bɛ Oti la nɛ Ghana nidib wusa.[18]

Kyabobo National Park:[19] Bɛ nɛ Nkwanta, tɛŋ la dagɔbʋg, li bɛnɛ Savannah nɛ tropical rain forest tɛŋsʋk. Di da siniŋnɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ piswai nɛ atan (1993) la ni ye ba gur siarin bʋnkɔnbid nɛ bʋnkɔnb banɛ kpɛn yɛlin yisi ba yɛl la ni nɛ nidibin. Ba tiag zinig la nɔɔrin babig.

Lake Volta

Breast Mountain, Chilinga

Chaiso Forest Reserve

Hanging Village, Shiare[20]

Districts of the Oti Region
# MMDA Name Capital MMDA Type Chief Executive
1 Biakoye Nkonya Ahenkro District Hon. Millicent Kabuki Carboo[21]
2 Jasikan Jasikan Municipal Hon. Elizabeth Kessewah Adjornor[22]
3 Kadjebi Kadjebi District Hon. Wilson Kwami Agbanyo[23]
4 Krachi East Dambai[24] Municipal Hon. Bernard Aboakoja Mensah[25]
5 Krachi Nchumuru Chinderi District Hon. Nkrumah Kwesi Ogyile[26]
6 Krachi West Kete Krachi Municipal Hon. Emmanuel Kajal Jalula[27]
7 Nkwanta North Kpassa District Hon. William Nawugma Kidignang[28]
8 Nkwanta South Nkwanta Municipal Hon. Bright Lenwah[29]
9 Guan Likpe-Mate District Hon. Janet Emefa Obro-Adibo[30]
  1. https://www.myjoyonline.com/ncce-urges-protection-of-water-bodies/
  2. https://www.graphic.com.gh/news/general-news/new-ghana-map-with-16-regional-capitals.html
  3. https://citinewsroom.com/2018/12/referendum-oti-residents-okay-new-region-with-99-yes-vote/
  4. https://ghanaculture.gov.gh/oti-region/
  5. https://www.myjoyonline.com/lack-of-facilities-impede-healthcare-service-delivery-in-oti-osei-kufuor-afreh/
  6. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Creation-of-Oti-Region-was-to-bring-governance-closer-to-the-people-Akufo-Addo-1147508
  7. https://www.myjoyonline.com/akufo-addo-appoints-person-with-disability-as-oti-regional-minister/
  8. https://web.archive.org/web/20170731040155/http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-11th/2nd-ministerial-list-out-akufo-addo-creates-new-ministries-re-aligns-old.php
  9. https://web.archive.org/web/20171212193348/https://www.ghanacrusader.com/council-of-state-met-36-times-on-creation-of-new-regions-nana-otuo-siriboe-ii/
  10. https://web.archive.org/web/20171211071727/http://presidency.gov.gh/index.php/2017/10/06/creation-of-new-region-in-your-hands-president-akufo-addo-to-nayiri/
  11. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Referendum-Massive-YES-votes-for-6-new-regions-711692
  12. https://www.ghanabusinessnews.com/2018/12/29/all-six-proposed-regions-meet-constitutional-threshold-requirements-ec/
  13. https://www.graphic.com.gh/news/politics/confirmed-results-of-the-2018-referendum-on-new-regions.html
  14. https://www.pulse.com.gh/news/local/referendum-6-new-regions-get-massive-yes-votes/6l8qds7
  15. http://www.1district1factory.gov.gh/list-district?r=11
  16. https://lgs.gov.gh/oti-region/
  17. https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTc2ODIyNTE2NS4yMjU1&&Oti&regid=12
  18. https://accramining.net/ghanas-iron-ore-potential-and-the-new-find-in-the-oti-region/
  19. https://mrpocu.com/kyabobo-national-park-tourist-site-in-oti-region/
  20. https://experienceafrica.today/the-hanging-village-shiare/
  21. https://www.graphic.com.gh/news/politics/biakoye-district-makes-progress-dce.html
  22. https://gna.org.gh/2021/10/jasikan-assembly-confirms-mrs-adjornor-as-mce/
  23. https://gna.org.gh/2023/01/kadjebi-dce-asks-teachers-to-help-improve-standards-of-education/
  24. https://statsghana.gov.gh/regionalpopulation.php?population=MTUzMDcwMjM4MS44Mzc=&&Volta&regid=10
  25. https://krema.gov.gh/
  26. https://www.modernghana.com/news/1108859/krachi-nchumuru-nominee-confirmed.html
  27. https://www.myjoyonline.com/emmanuel-kajal-jalula-is-new-mce-for-krachi-west
  28. https://allafrica.com/stories/202112030351.html
  29. https://nsma.gov.gh/
  30. https://www.ghanaiantimes.com.gh/likpe-youth-accuse-guan-dce-of-relocating-district-departments/