Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Dominic Nitiwul

Di yinɛ Wikipiidia
Dominic Nitiwul
ninsaal
Sex or genderDau Dɛmisim gbɛlima
Country of citizenshipGhana Dɛmisim gbɛlima
Yu'ur Kane ka ba tis oDominic Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum4 Sapal/Nwadispii nɛ ayi 1977 Dɛmisim gbɛlima
Duam zin'igChamba Dɛmisim gbɛlima
Languages spoken, written or signedEnglish Dɛmisim gbɛlima
Tuumapolitician, consultant, minister Dɛmisim gbɛlima
Position heldMember of the 7th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Member of the 6th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Member of the 5th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Member of the 8th Parliament of the 4th Republic of Ghana, Minister for Defence Dɛmisim gbɛlima
Educated atUniversity of Education Dɛmisim gbɛlima
Member of political partyNew Patriotic Party Dɛmisim gbɛlima
Religion or worldviewChristianity Dɛmisim gbɛlima

Dominic Aduna Bingab Nitiwul (duanɛ November 4, 1977)[1] anɛ Gaana pɔlitiks nwɛꞌɛd ka an Wadmaani, (MP) tis Bimbilla constituencyNorthern Regionʋlim, Ghana.[1] O tʋm Pan-African Parliament.[1][2] Din yi yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la (February 2017), Nitiwul an Minister of Defence tis Gaana.[3][4][5][6]

On siniŋ siem nɛ o sakur yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Dominic Nitiwul zamis bɛdigʋ sakuya kɔnɔb kɔnɔb Ghana, Germany, nɛ United Kingdom.[3] Dominic da naae o O levelSt Charles SecondarySeminary School yʋʋm tusir kɔbiswai nɛ piswai nɛ ayi la ni (1992). Germany teŋinɛɛ, o da maal zaba guub, (conflict prevention) yʋʋm tusa ayi nɛ atan la ni (2003) nɛ zaba pansigir (conflict management) yʋʋm tusa ayi nɛ anu la ni (2005 International Academy for Leadership sakur la ni. O da maali o Master of Business Administration in finance University of South Wales, ka maal Master of Laws in corporate finance University of Westminster.[1]

Wadmaan

Ba da vɔɔt Nitiwul ka o lieb Gaana Wadmaan yʋʋm tusa ayi nɛ ayi la ni (2002) ka anɛ yʋma pisi nɛ anu (25 years).[7] O diib la nyaaŋ nɔɔr kuom da anɛ ye o bɔɔd ye ba ti piana o yɛla nɛ sumbʋgʋsim nɛ zinin baanlim kanɛ ka o na mɔri ken sʋʋlim la na la yɛla.[7] O da piana nɛɛŋa nɛ buudi ayi KonkombanamNanumbanam da mɔr zaba ka di yuug hali sʋʋlimin la.[7] O tʋm laasʋg nam bɛdigʋ Gaana Wadmaanib yin la nɛ Pan-African Parliament. Laasbama anɛ: banɛ gɔsid ligidi nɛ ligdiir yɛla, kpikpiŋ yɛla, nidib tʋʋma nɔkir yɛla, pʋasada nɛ dasam nɛ ninwisigir yɛla, suoya nɛ laad ziib yɛla, nɛ gbaʋŋ zamisʋg lʋgʋr la.[1] O da anɛ Deputy Minority Leader Gaana Wadmaanib yin la yʋʋm tusa ay nɛ piinɛ ayi (2012) paae yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ (2016).[3][8][9]

Yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ (2016) vɔɔtʋg la

Nitiwul da di yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ (2016) Wadmaanib vɔɔtʋg la, on da nyaŋ National Democratic Congress nid la Dr Joseph Mamboah Rockson.[10] Vɔɔt la da bɔɔd paar la Nitiwul da mɔɔl ye on na di bɔzugɔ, onɛ nyaad nɛ o la ka teŋin biiga ka zi dinɛ naamid teŋin la. O da lɛn kaal temmaalʋg kanɛ ka o maal. Onɛ da nya nɛ o la da yɛt ye Nitiwul zinin kʋk la zug ka di yuug ka on tɛnɛs ye nidib la bɔɔdi ninsaaŋ.[10]

Temmaalʋg

Nitiwul da mɔr temmaalʋg bɛdigʋ ken Bamboi na ka ka di sʋŋ nidibi banɛ bɛ sʋʋlimin la bɛdigʋ.[10] O da tu pʋmpinam piswai nɛ ayuobʋ tɛɛns kɔnɔb kɔnɔbi o sʋʋlim la ni. O da lɛn vɛɛg naꞌasaabugum tɔlis tɛɛns piinɛ ayuobʋ. O da mɛ Sibiti bibisa ayi, ka maal suoya piinɛ ayi, ka lɛn mɛ sakur dɔɔd.[10]

Yʋʋm tusa ay nɛ piinɛ ayɔpɔi yʋʋmpaal Nwadig la dabpiinɛ atan (13 January 2017) Nitiwul da paas minista banɛ ka Pirɛsidɛn Nana Akuffo-Addo ka gaans yiiga la.[11] Ba da gaŋ o ye o an minista bɛ Ministry of Defence.[3][12] da maalnɛ o Naadɔɔg la, New Patriotic Party, da di yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayuobʋ (2016) Gaana vɔɔtʋg la.[13][14] Ba da tis on nɛ nidiba anii sieba suor ye ba tʋm tʋʋmkanɛ ka ba gaŋi ba ye ba tʋm la.[15] Pirɛsidɛn Akuffo-Addo da gaad tuon ka Nitiwul pɔ yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔi yʋʋmpaal Nwadig dabpisi nɛ ayɔpɔi daar (27 January 2017) ka naan pinil tʋʋma.[16] Yʋʋm tusa ayi nɛ pisi nɛ yinne la yʋʋm tusa ayi nɛ pisi nɛ yinne yʋʋmpaal Nwadig dabpisi nɛ yinne daar (21 January 2021),pirɛsidɛn da bas Nitiwul ye o an minister of Defence.[17]

Sanlima tuub zaba

Nitiwul da zabya nɛ banɛ zuudi tuud sanlimanam,ka ti buoni ba ye galamseyers, dinɛ da an yɛlkpan o tʋʋma la ni.[18] Nidib zuudi tuud sanlimanam buudi kɔnɔb kɔnɔb Gaana zinis bɛdigʋ ka pʋ gɔsid ye teŋ la tʋne samam.[18] Mua bɛɛdigʋ kuom kpienɛ ka di yi sanlim tuudib la sanamid teŋ la siem la zug. Ba mɛ lɛn nɔki ba tima la sanam kuonuudim lnam wʋsa.[19] Gɔmena kʋda mɔ ye ba zabi di yɛla ka mɔɔ gʋʋŋ ka di yinɛ ban pʋ nyidig la yɛla. Nitiwu tʋm nɛ Ghana Armed ForcesMinistry of Lands and Natural Resources, ka ba faand masinnam, kad banɛ tuud la yis mɔɔgin la, ka lɛbis zinibanɛ ka bat u la pin.[18]

Mob justice fight

Ban da kʋ Major Maxwell Mahama yʋʋm tusa nɛ piinɛ ayɔpɔi Nwadisa anu la ni (May 2017), Nitiwul da ziil nɔɔr ye ba na vɛɛnsi di yɛla ka gbane banɛ tʋm tʋʋmbɛɛd la.[20] Ba da yidig Mahama ka ye o anɛ onɛ faand nidib ka laasi bʋ o kʋ Diaso sʋʋlim.[21][22]

Cabinet Minista

Yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ ayɔpɔi la Nwadisa anu la ni (May, 2017,) Pirɛsidɛn Nana Akufo-Addo da gaŋ Dominic Nitiwul ye o paas ministanam piinɛ awai banɛ ka o gaŋ ye ba an cabinet. O da nɔk nidib piinɛ awai la yʋda tis Wadmaanib yin la ka ba kpɛɛm la, Rt. Hon. Prof. Mike Ocquaye da buoli ba yʋda.[23][23] On da an Cabinet minista la, Nitiwul da paas nimbanɛ pʋ lal nɛ pirɛsidɛnɛ ka sʋŋidi gbanad gbanabanɛ na sʋŋ ka teŋ la keŋ tuon.[23]

Nitiwul mɔr pʋꞌabiisa anu.[3][12]

  1. 1 2 3 4 5 http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/republic/parliamentatian.php?ID=124
  2. http://ghanamps.com/mps/details.php?id=2680
  3. 1 2 3 4 5 https://web.archive.org/web/20170605063543/http://ghana.gov.gh/index.php/governance/ministers/3409-dominic-nitiwul-defence
  4. https://www.graphic.com.gh/news/politics/mps-call-for-probe-of-all-electoral-violence.html
  5. https://citinewsroom.com/2021/05/you-do-so-at-your-own-risk-nitiwul-fires-warning-at-night-time-illegal-miners/
  6. https://www.myjoyonline.com/operation-halt-were-targeting-illegality-not-mining-licenses-defence-minister/
  7. 1 2 3 http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Dominic-Nitiwul-MP-elect-outdoored-22782
  8. http://www.parliament.gh/mps?mp=81
  9. https://www.modernghana.com/news/448046/parliament-is-governed-by-rulesdominic-nitiwul.html
  10. 1 2 3 4 http://www.myjoyonline.com/politics/2016/november-29th/dominic-nitiwul-goes-after-ndc-opponent-in-bimbilla-constituency.php
  11. http://www.myjoyonline.com/politics/2017/January-10th/i-am-ready-for-the-task-defence-minister-designate-assures-ghanaians.php
  12. 1 2 https://www.primenewsghana.com/politics/profile-of-defence-minister-designate-dominic-ntiwul.html
  13. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/NPP-resoundingly-wins-election-2016-493227
  14. http://www.myjoyonline.com/opinion/2016/december-12th/analysis-how-the-npp-won-an-election-it-should-have-lost.php
  15. http://www.parliament.gh/news?CO=7
  16. http://www.ghanalive.tv/2017/01/27/akufo-addos-8-ministers-will-take-oath-today/
  17. https://www.myjoyonline.com/akufo-addo-presents-first-list-of-ministers-for-his-second-term-to-parliament/
  18. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20180322083916/http://kasapafmonline.com/2017/05/20/soldiers-deployed-combat-illegal-mining-nitiwul/
  19. https://web.archive.org/web/20191223234302/http://ghananet.com.gh/2017/05/20/galamsey-fight-well-deploy-military-if-necessary-nitiwul/
  20. http://adomonline.com/ghana-news/late-maxwell-mahama-promoted-major/
  21. http://www.myjoyonline.com/news/2017/May-31st/capt-mahamas-death-the-story-so-far.php
  22. https://buzzghana.com/captain-maxwell-mahama-killing-reactions/
  23. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20170731025902/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Arts-Minister-Catherine-Afeku-makes-it-to-Cabinet-542839