Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Ghana Armed Force

Di yinɛ Wikipiidia
Ghana Armed Force
armed forces
Inception1957 Dɛmisim gbɛlima
Native labelGhana Armed Forces Dɛmisim gbɛlima
CountryGhana Dɛmisim gbɛlima
Headquarters locationBurma Camp Dɛmisim gbɛlima
Official websitehttps://gafonline.mil.gh/ Dɛmisim gbɛlima
Commanded byPresident of Ghana, Nana Akufo-Addo Dɛmisim gbɛlima

Ghana Armed Forces (GAF)  laasnɛ an armed force of Ghana, li pʋdʋgir anɛ  Army (GA), Navy (GN), nɛ Ghana Air Force.[1]

Ghana Armed Forces kpɛɛm anɛ Ghana gɔmena zuraan, o nɔɔr ka banɛ gɔsid titɔndis ka ba buon Border Guard Unit (BGU) dim dɔl. Banɛ gɔsidi ba tʋʋma anɛ Minister of Defence[2]Chief of Defence Staff.

Yʋʋm tusir,kɔbis nii nɛ pisyɔpɔi nɛ awai (1879), Gold Coast soogianam lʋgʋr da pinil ya, ka li da yinɛ Hausa soogianam sanan Nigeria sʋʋlim, ka ba tʋʋma an ye ba gɔs ka zinin baanlim bɛ teŋ la pʋʋgin naasaanam la da sʋoe Gold Coast saŋa sia la. Li da yinɛ anina ka ba da di yaan zaba pʋʋgin Kumasi.[3]

Zaba zanbin (War Flag) linɛ an Ghana Regiment Burma Campaign saŋa, da bɛ South-East Asian Theatre of World War II

Gold Coast Constabulary da nyɛ yʋʋr yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ yinne (1901) ka li da an Gold Coast soogianam lʋgʋr la, li da paam nyaar West African Frontier Force ni la, ka Colonial Office  tis British Government da gɔsidi li yɛla. Lʋgʋr nwa da zamis soogianam ye ba tʋm tʋʋma dunia wʋsa zabkanɛ da an yiiga daan la ( First World War) zinis-zinis anu (five battalions) , ban wʋsa da tʋm tʋʋma East Africa campaign saŋa la. Dunia wʋsa zabkanɛ da paas ayi la (Second World War), soogianam lʋgʋr nwa da zamis soogianam la zinis-zinis awai, ba da tʋm tʋʋma Kenya Northern Frontier District nɛ Italian Somaliland nɛ Abyssinia nɛ Burma ka li da paas nɛ 2nd (West Africa) Infantry Brigade.[4] Gold Coast soogianam banɛ da naan ya-nyaaŋi lɛbna la da mɔr pʋtɛnda kɔnɔb kɔnɔb ka nyaan yi.

Ghana Armed Forces da pinilnɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi la (1957). Major General Stephen Otu ka ba da gaŋ ye o an onɛ gɔsidi ba tʋʋma yɛla yʋʋm tusir, kɔbis wai nɛ pisyuobu nɛ yinne, nwadis awai la (September 1961). yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu la (1966), Armed Forces da pinili  paasidi li mɛŋ tɛŋ naam pʋʋgin, ba da faae zugraan nam bɛdegʋ naam di ka basiba. Kwame Nkrumah da an yiiga zugraan (first prime minister), tɛŋ la da sʋʋgi ba mɛŋ naasaanam nuusin yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi la (1957). Nkrumah naam saŋa da waae naar la, o da pinil nɛ gbaad gbaa sieba linɛ da daam armed forces kpɛɛmnam, yinne anɛ on da pinil President's Own Guard Regiment (POGR) la.[5][6]

Linɛ da kɛ ka yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu, nwadis ayi, dabisa pisi nɛ anaasi la (February 24, 1966), soogianam biela nɛ pʋlis, ka ba tuongat an Emmanuel Kotoka, o da anɛ tuongat tis soogianam laasʋg kanɛ an Second Brigade bɛ Kumasi sʋʋlim, Major Akwasi Afrifa, (one da an one zamisid o taaba nɛ ba tʋʋmanam yɛla), Lieutenant General (one da naae o tʋʋma bɛn) Joseph Ankrah, nɛ J.W.K. Harlley, (one da sʋʋe pʋlʋs lʋgʋr la), da faae naam ka ba da buoli li ye "Operation Cold Chop", linɛ da an yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu (1966 Ghanaian coup d'état) , ka ba da faae zugraan, Nkrumah naam di la .[5] Bama da laas nɛ pʋdi ba naadɔɔg yʋʋr yeNational Liberation Council, Ba da mɔr naam Ghana sʋʋlim lin pinil yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ awai (1966 to 1969).

Armed Forces seized da faae naam yaas yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi, pinilig nwadig la (January 1972), ban da bas suor ka Ghana dim voti gaŋi ba zugraan la, ba da sie soogianam la sumalisim, ka pinili tiaasid kpɛɛmnam banɛ bɛ soogianamin la. Lieutenant Colonel Ignatius Kutu Acheampong (one da an kpɛɛm saŋa biela tis nɛ First Brigade bɛ Accra) da faae naam ka ziim da lɛɛ pʋ kpaae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi (1972 Ghanaian coup d'état) linɛ da paas ayi daan ka soogianam faae naam Ghana sʋʋlim.[7] Saŋa kan ka naadɔɔg kanɛ buon National Redemption Council da pinil. Acheampong da anɛ gɔmena zugraan ka NRC di naam pinil yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayi kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anu (1972 to 1975).

Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anu, nwadis piiga, dabisa awai daar (October 9, 1975), Supreme Military Council (SMC)[8] da die NRC nɔbir. Banɛ da paas laas kaŋa ni anɛ Colonel Acheampong, (kpɛɛm kanɛ ka ba da paas o kpɛŋ ka o yi Colonel tɔlis General), Lt. Gen. Fred Akuffo, (one da an Chief of Defence Staff), nɛ soogianam, nɛ banɛ gur kuomin nɛ banɛ ianad naasaasiligin dim, nɛ banɛ gur titɔndis kpɛɛmnam.

Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anii, nwadis ayɔpɔi (July 1978) ni la,tɔɔtɔɔ, ka SMC kpɛɛmnam la laas taaba la da mugus Acheampong ka o bas o zugraan naam la, ka Lt. Gen. Akuffo da die o zinig la. Laad ligidi da dʋ siem la yɛla ka SMC dim da gbane ye ba bɔɔd ye ba maal daa diib yɛla la; bozugo, ba da gɔs ka laad ligidi na du paae wʋʋ kɔbʋstan kɔbʋga maa pʋʋgin yʋʋm kan la. Akuffo, one da an naadɔɔg SMC kpɛɛm la, da tis nɔɔr paalʋ ni ye o na bas suori tis gɔmena kanɛ ka Ghana dim wʋsa na gaŋ ye o gaadi ba tuon Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, nwadis ayɔpɔi, dabisir yinne daar (July 1, 1979).[9]

Ba da bas suor ye sɔ wʋsa na nyaŋii dɔl naadɔɔg kanɛ ka o bɔɔd wʋsa ka li da pinil nɛ Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, pinilig nwadig, dabisir yinne daar (January 1, 1979), wʋʋ ban da siak siem la. Amaa, li nwadis ayuobu la (June), lin da kpɛlim bi'ela ka Ghana dim gaŋ zugraan wʋʋ ban yɛl siem la, soogia banɛ mɔr paŋ nɛ Flight Lieutenant Jerry Rawlings, da faae naam Ghana sʋʋlim ka ba buon Yʋʋm tusir, kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, naam fanar la (1979 Ghanaian coup d'état).[10] Ba naadɔɔg da anɛ Armed Forces Revolutionary Council, ba da mɔr naam ti paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, nwadis awai (September 1979). Amaa, Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne (1981), Rawlings da lɛn faae naam gɔmena zugraan kanɛ ka Ghana dim gaŋ la ka ba buon lin ye Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne naam fanar la (1981 Ghanaian coup d'état). Saŋa kan la Rawlings da pinil naadɔɔg kanɛ an Provisional National Defence Council (PNDC). PNDC da mɔr naam ti paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atan, pinilig nwadig, dabisa ayɔpɔi daar (January 7, 1993). Naadɔɔg PNDC naar saŋa la, Jerry Rawlings da die naam ka li anɛ Ghana dimi da gaŋ o; ba da gaŋ o ye o an gɔmena zugraan Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atan (1993)  ka o mɔr naam ti paae yʋʋm tusayi nɛ yinne la ni.

Armed Forces (soogianam) la da pinili ba yiiga tʋʋma nɛ United Nations Operation,  Congo sʋʋlim, yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nam saŋa la (early 1960s)[11]. GAF da tʋm zinig kanɛ an Balkans, nɛ UNMIK.[12] Ban da tʋm tʋʋm sieba ninsabilis sʋʋlim sieba anɛ UNAMIR linɛ da paasi li mɛŋ Rwandan genocide la. Gbaʋŋ kanɛ ka o da sɔb yʋʋr an Shake Hands with the Devil, Canada soogianam kpɛɛm Romeo Dallaire da tis Ghana soogianam zuor bedego tʋʋm kanɛ ka ba da tʋm la yɛla. Liberia zaba saŋa la (Liberian Civil War), Ghana soogianam tʋʋma da sʋŋi maal suor ka Accra Comprehensive Peace Agreement, nɛ tʋʋm sieba.[13] Tʋʋm banɛ ka ba da tʋm Asia sieba an Iran nɛ Iraq ban da zabid la (Iran–Iraq War)[14], Kuwait nɛ Lebanon zaba nam nɛ tʋʋm sieba bedego.[15][16]

Ghana soogianam tusatan, kɔbʋs tan nɛ pisnu nɛ awai (3,359), nɛ soogianam banɛ an pʋlʋs ban kɔbʋsyi nɛ pisnii nɛ atan (283) da tʋm tʋʋma linɛ da an of UNTAC la Cambodia sʋʋlim.[17] UNTAC  tʋʋma da anɛ yʋma ayi bɛn, da pinil nɛ Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ ayi, kɛŋ paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atan (1992−1993). Cambodia zaba la naasaanami da sʋŋidi li ka li nɔbigid, lin nyaaŋ ka naadɔɔd anaasi banɛ da zabid la da siak aziin-banalim yɛla. [17]UNTAC tʋʋma la ni da an yiiga tʋʋma kanɛ ka Ghana soogianam da yii ba mɛŋ tɛŋin pansig zaba,  ONUC Congo sʋʋlim mɛn yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nam saŋa la (1960s).[17] Tʋʋm kanɛ da buon UNTAC nɛ li tiraan linɛ an UNAMIC, da laasi sanam ligidi ka li gaad naasaatɛŋ ligidi billion yinnɛ nɛ pʋdʋgir ayuobu ($1.6 billion).[17]

Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ ayi (2012) la ni, soogianam la da naal nɔɔr nɛ Armed Forces of the Russian Federation. Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ atan (2013), Ghana soogianam la da naal nɔɔr nɛ China People's Liberation Army,[18] nɛ  Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.

Ghana soogia banɛ an poaab da laas nɛ tɛns laasʋg soogianam linɛ buon United Nations Interim Force ka da kɛŋ zaba pansigir Lebanon ( UNIFIL) tɛŋin.

Ghana Army laas nɛ an anwa:

Ghana Armed Forces Central Band

·        Ghana yadatiŋ soogianam nɛ ba kpɛɛmnam (northern commands) ka ba dɔtitaar bɛ Tamale,  Central Command ba dɔtitaar bɛ Kumasi nɛ Southern Command ba dɔtitaar bɛ Accra. Yʋʋm tusayi la nwadis atan (March 2000) ka Northern nɛ Southern Commands da pinil ban da nɔbig la nyaaŋ.[19] Yiigin la, ba daa anɛ pʋdigir atn (three brigades): 1st Infantry Brigade (ba dɔtitaar bɛ Teshie), 2nd Infantry Brigade (ba dɔtitaar bɛ Kumasi) nɛ Support Services Brigade (ba dɔtitaar bɛ Burma Camp).

·        6 Infantry Battalions bɛ Ghana Regiment. 3rd Battalion of Infantry, 4th Battalion of Infantry and 6th Battalion of Infantry bɛ Northern Command, 1st Battalion of Infantry, 2nd Battalion of Infantry and 5th Battalion of Infantry bɛ Southern Command.

·        Airborne companies nam ayi bɛ to Northern Command; Airborne Force

·        64 Infantry Regiment, a presidential guard force (ka ba da buon yiiga ye President's Own Guard Regiment)

·        1 Training Battalion

·        One Staff College

·        Reconnaissance Armoured Regiment (armoured reconnaissance squadrons nam ayi)

·        Defence Signal Regiment (Ghana)

·        Two Engineer Regiments (48 Engineer Regiment nɛ 49 Engineer Regiment)

·        66 Artillery Regiment

Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ ayuobu la (1996), ka Support Services Brigadeʋr da yi ka ba da tɔlisi li soogianam lʋgʋrin la ye li tʋʋma an ye li gɔs Ghana soogianam dɔtitada la yɛla (Armed Forces GHQ). Lin da yi saŋa kan, li pʋdig kɔnɔb,kɔnɔb ka li pʋdigir sieba nwa; 49 Engineer Regiment, nɛ Ghana Military Police, nɛ Defence Signal Regiment (Ghana), nɛ FRO, nɛ Forces Pay Office, nɛ 37 Military Hospital, nɛ Defence Mechanical Transport Battalion (Def MT Bn), nɛ Base Ordnance Depot, nɛ Base Ammunition Depot, nɛ Base Supply Depot, nɛ Base Workshop, nɛ Armed Forces Printing Press (AFPP), nɛ Armed Forces Fire Service (AFFS), nɛ Ghana Armed Forces Central Band, nɛ Ghana Armed Forces Institution (GAFI), nɛ 1 Forces Movement Unit (Tema Port), nɛ 5 Forces Movement Unit, nɛ Base Engineer Technical Services (BETS), nɛ 5 Garrison Education Centre (5 GEC), nɛ the Armed Forces Museum, nɛ Army Signals Training School, nɛ Armed Forces Secondary Technical School (AFSTS). Yʋʋm tusayi nɛ piiga nɛ ayuobu (2016) ka ba dɔkanɛ buon ye Forces Pay Office nɔbig ka ba yʋʋn buon ye Forces Pay Regiment.

Armed Forces mɔr zaba laad banɛ yi naasaatɛŋ na ka ba sieba mɛ maal nɛ Ghana sʋʋlim. M16 rifles, nɛ AK-47s, nɛ Type 56 assault rifles, nɛ ballistic vests nɛ personal armor bɛnɛ zinig wʋsa, ka laad bedego banɛ ka soogianam la nɛ Air Force dim mɔri tʋm la maal nɛ Ghana sʋʋlim, ka banɛ maal nwa la an Defence Industries Holding Company (DIHOC). Tɛŋ banɛ ka laad sieba naanidi kɛn Ghana anɛ Russia, Iran, and China.[20]

Sumbʋgʋsʋm lɛgig tʋʋma

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ghana Armed Forces mɔr nimmua nɛ zaba pansigir (peacekeeping) tɛns bedego banɛ kae Ghana sʋʋlimm. Ghana gbane ye ban a tʋmmit soogianam ka ba tʋm tʋʋma ninsabilis sʋʋlim. Amaa  United Nations nɔk Ghana soogianam ka ba kɛŋ pans zaba tɛns bedego, ka ba sieba an Afghanistan, nɛ Iraq, nɛ Kosovo, nɛ Georgia, nɛ Nepal, nɛ Cambodia nɛ Lebanon[21]. Nannanna, Ghana soogianam la sieba kɛn zaba pansigir tens banɛ laas taaba (United Nations) la wʋsa.[22]

Ghana armed forces dim yinne da an Economic Community of West African States Monitoring Group (ECOMOG) kpɛɛm kanɛ da an yiiga sɔb, ka o yʋʋr an Lieutenant General Arnold Quainoo. Quainoo an tuongat lin yi yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai, nwadis ayɔpɔi la nii kɛŋ paae nwadis awai la ni (July 1990 to September 1990).[23]

Ghana Armed Forces zab pansidib mɔr tʋʋma bedego ka sieba nwa: giligir (patrolling), banɛ an military police (soogia-pʋlis) la, nɛ  electoral observers (banɛ gɔsid vote yɛla, nɛ de-miners (bomb disposal units nɛ clearance divers), nɛ ceasefire monitors, nɛ humanitarian aid tʋmtʋmnib, nɛ even special forces bɛɛ frogmen against insurgents.[24]

Nidib laas taaba nɛ tʋmtʋmnib laas sieba nam , ka ba sieba an National Democratic Congress (NDC)[25][26]Ghana Union Movement (GUM),[27] laas taaba yɛla Akufo-Addo  nɛ o tuongatib ye ba da kɛ  ka Ghana Armed Forces kɛŋ ye ba zabi faae  Niger, Mohamed Bazoum, ba gɔmena zugraan kanɛ ka nidib la gaŋ o ka General Abdourahamane Tchiani[28] faae naam nɛ paŋ ka bas o la.

Amaa, Hon. Kennedy Ohene Agyapong, one an kpɛɛm tis nɛ Interior and Defense Committee in Parliament, ye on siak ye soogianam la kɛm Niger zab.[29]

Ghana Air Force

Ghana soogia banɛ gɔsid pɛbisimin suoya yɛla (Ghana Air Force) tʋʋma dɔtitaar bɛnɛ Burma Camp bɛ Accra la, ka li tʋm zinis kɔnɔb,kɔnɔb ka yiiga anɛ li zinigin Accra, Tamale (anina anɛ zamisʋg zinig) nɛ Sekondi-Takoradi (zamisʋg zinig). GHF wada pʋʋgin (military doctrine) nɛ ban gbaae gbana sieba anɛ ye ba tʋʋma Ghana sʋʋlim bɛɛ Ghana yiŋ, ye li sʋŋ  Ghana Army nɛ tʋʋma laad.[30]

Ghana Navy

Ghana Navy tʋʋma anɛ ye li gur Ghana nɛ li kuom sʋʋlim wʋsa, gur kuomin zimi nam, ka gɔs da diib nɔbigir yɛla (exclusive economic zone), ka gur Ghana sʋʋlim kuokanɛ buon Lake Volta la. Ba tʋʋma mɛ lɛn an ye ba sʋŋ Ghana Army zab pansidib ninsabilis sʋʋlim, ka zab nɛ kuomin ninbɛɛdnam wʋʋ fandib, tɛŋsanaŋ nɛ ninsaalib sʋŋir tʋʋmanam, nɛ ban na yis Ghana nidib banɛ bɛ yɛla zinig zinig banɛ kae sʋm la. yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ awai (1994) [31]Navy dim da paas Eastern command, ka ba tʋʋma dɔtitaar bɛ Tema, ka lɛn paas Western command, ka ba tʋʋma dɔtitaar bɛ Sekondi-Takoradi.[31]  

GAF Military private bank

GAF FSM (Forces Sergeant Major) one bɛ Ghana Armed Forces CWO (Chief Warrant Officer) Dickson Owusu.

Ghana Armed Forcesʋe arms industry weapons nɛ military technology and equipment manufacturer (DIHOC − Defence Industries Holding Company) maa nɛ, li mɔri li mɛŋ banki (private bank). Soogianam banki la bɛnɛ Burma Camp ka Ghana soogianam yisid ka mɛ digin ligidi anina, nɛ nidib banɛ tʋm anina wʋsa.[32]

GAF mɔr asibiti nam ayi, banɛ an 37 Military Hospital Accra nɛ Kumasi Military Hospital ya,datiʋŋ.[33] 37 Military Hospital nyɛ nɔbigir ka li nan bʋ yʋʋgɛ bozugo ba yʋʋn mɔr zinig anina ka li tʋm bɛogin sɔbʋd yʋʋŋi lɛn nied bɛog ka vʋʋsʋm kae, ka li bɛnɛ tis banɛ bɔɔd tiebig tɔɔtɔɔ yɛla ka ba bʋon Emergency Department (ED).[34]

GAF asibiti titaar la mɔr lʋga bɛdegʋ ka mɛ pʋdig zinis kɔnɔb,kɔnɔb soogianam tʋʋma ni la.[34] Lʋga bama nɛ pʋdigir bama laas nɛ ka li dɔl ba laafi yɛla, nɛ ba dʋatanam nɛ ba kpɛɛmnami dɔl siem, ka laas bama yinne-yinne mɔri ba kpɛɛmnam.[34] GAF soogianam asibiti la tʋmtʋmnib anɛ soogianam ka li zinigin la mɔr dʋatanam zamisʋg zinig.[34] 37 Military Hospital mɔr kasɛta gbaʋŋ kabɛ paal ye ba na nyaŋi zamis dʋatanam.[34] Vyacheslav Lebedev, one an Supreme Court of Russia kpɛɛm, daa wɔɔgi ba ban ti'ebid banadnam banɛ bɔɔd ti'ebig tɔɔtɔɔ wʋʋ banɛ paam sapʋad nam la yɛla.[35]

Cadets banɛ yi Achimota Senior High School Army Cadet Corps

Ghana Army sʋʋe zamisig lʋgʋr (Cadet Corps) ka ba an GAF Cadets  banɛ kɛn Military Education and Training nɛ Recruit Training zamisig, ka banɛ naae GAF Military Academy kɛŋ Army Recruit nɛ Seaman Recruit ka ba nyaan nyɛ suori tʋm nɛ soogianam, bɛɛ soogia banɛ gɔsid kuomin (Navy) bɛɛ banɛ gɔsid pɛbisim suoya ka dɔribid alɔpir nam la ni (Air Force).

Zinis banɛ ka ba zamisidi ba, ka li sieba an Ghana Military Academy nɛ Ghana Army-sponsored Cadet Corps. Mɛ bɛ Accra la nyɛ sʋŋiri yi Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre, linɛ bʋ paas soogianam la tʋʋma nii amaa li zamisid zabpansidib , nɛ GAF soogianam mɛn.

Ghana Armed Forces Command and Staff College

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ghana Armed Forces Command nɛ Staff College (GAFCSC) pinil nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ atan (1963). Li da kɛna ye li zamis Ghana Armed Forces (GAF) soogianam nɛ ba taaba banɛ bɛ ninsabilis sʋʋlim wʋsa, ka li yɛlkpan da anɛ kpɛɛmnam nɛ ba tʋmtʋmnib la wʋsa tʋʋma yɛla. Li pinilig sa, li die ka zamis soogianam banɛ bɛ ninsabilis sʋʋlim. Li zamisid soogianam, nɛ ban na gu ba tɛŋ dim, ka li wʋsa bɛ Pass Staff College (PSC) kasɛta gbaʋŋ la ni.[36]

Ba paalʋg daa nɔbʋg, bozugo nidib dunia wʋsa soogianami kɛn sakur kan la yɛla. Ghana Armed Forces pinl zaba pansigir tʋʋma nɛ hali yʋʋm tusir, kɔbʋswai nɛ pisyuobu la ni. Lin mɛ da paasi kɛ ka sakur GAFCSC nwa nɔbʋg. Lin nyaaŋ sakur la da gbane ye ba laas nɛ University of Ghana nɛ GIMPA zamis zaba pansigir zamisʋg nɛ zamis sieba. Ba yʋʋn nyɛ suor ye ba tʋm nwa, sakur la mɛ tieb ya ye ba zamisi ba paalig ka mɛ laas nɛ University of Ghana nɛ GIMPA.[36]

Salary Structure

Single Spine Salary Structure (SSSS) ka Ghana Arm Forces dim diesidi ba yɔɔd. Yɔɔd diesʋg suokaŋa da pinil nɛ yʋʋm tusayi nɛ piiga (2010), li sʋŋ ya ka soogianam la ligidi zuoe. Yɔɔd di'er suokaŋa, Single Spine bɛ kɔnɔb,kɔnɔb soogianam la ni, ka li anɛ ye sɔ wʋsa died o yɔɔd ka li dɔl o kpɛŋi an siem.[37][38]

Military fuud nɛ ba footonam

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ghana wada kisig one ka soogia, saam nɛ Ghana nidib wʋsa ban na yɛ soogianam fuug, baa ba fugiʋŋ bɛɛ fubanɛ wɛn soogianam fuud la wʋsaa. Sɔ yaa gɛsig wada la ,ka yɛ soogianam fuug nidibin ka ka soogia, li mɔr yɔɔd ka o na yɔ nɛ ligidi bɛɛ sarega kpɛɛb saŋa biela bɛɛ o tune yɔ' ligide ka lɛn kpɛɛ sanrega ni.[39] Line lɛn paas anɛ, Ghana wada pʋ bas suor  ye sɔ nyaŋi kia Ghana Armed Forces (GAF) bɛɛ Ghana Military Police (GMP) bɛɛ GAF soogianam la bɛɛ ba lornam la (vehicles) ba tʋʋma nii, li kas-kas anɛ ba yaa bɛ tʋʋma ni Kotoka International Airport , nɛ Ghana gɔmena naam kuk zinik Jubilee House.[39]

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-4
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/International_Institute_for_Strategic_Studies
  3. https://www.pinterest.com/hnattycat/hausa-in-gold-coast/
  4. https://web.archive.org/web/20110928022038/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=76
  5. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Country_Study-8
  6. https://web.archive.org/web/20230816204940/https://gafcscmil.edu.gh/history-of-gafcsc/
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-10
  8. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-11
  9. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-nrc-12
  10. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-13
  11. https://web.archive.org/web/20161124143019/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=28&Itemid=123
  12. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-15
  13. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-ECOMOG%E2%88%92Liberia-16
  14. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Iran%E2%80%93Iraq_War-17
  15. https://web.archive.org/web/20161125143519/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=24&Itemid=127
  16. http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=178%3Alebanese-govt-to-erect-monument-in-honour-of-ghanaian-peacekeepers&Itemid=89
  17. 1 2 3 4 https://web.archive.org/web/20161124143024/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=30&Itemid=128
  18. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-China-Ghana_strengthen_military_ties-21
  19. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-22
  20. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-23
  21. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana's_Regional_Security_Policy-24
  22. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Armed_Forces_%E2%88%92_Peace_operations-25
  23. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-26
  24. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-27
  25. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-28
  26. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-29
  27. https://citinewsroom.com/2023/08/osofo-kyiri-abosom-threatens-to-demonstrate-if-akufo-addo-sends-troops-to-niger/
  28. https://www.myjoyonline.com/dont-send-troops-to-niger-presby-church
  29. https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/I-support-sending-Ghanaian-troops-to-Niger-Chair-of-Defence-and-Interior-Committee-of-Parliament-1826147
  30. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Gair_force-33
  31. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-history-34
  32. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-35
  33. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-gog-36
  34. 1 2 3 4 5 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-37_Military_Hospital_%E2%88%92_Hospital_description-37
  35. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-38
  36. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-:0-39
  37. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-40
  38. https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-41
  39. 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_armed_forces-42