Ghana Armed Force
| Inception | 1957 |
|---|---|
| Native label | Ghana Armed Forces |
| Country | Ghana |
| Headquarters location | Burma Camp |
| Official website | https://gafonline.mil.gh/ |
| Commanded by | President of Ghana, Nana Akufo-Addo |
Ghana Armed Forces (GAF) laꞌasnɛ an armed force of Ghana, li pʋdʋgir anɛ Army (GA), Navy (GN), nɛ Ghana Air Force.[1]
Ghana Armed Forces kpɛɛm anɛ Ghana gɔmena zuraan, o nɔɔr ka banɛ gɔsid titɔndis ka ba buon Border Guard Unit (BGU) dim dɔl. Banɛ gɔsidi ba tʋʋma anɛ Minister of Defence[2] nɛ Chief of Defence Staff.
Labakʋda
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusir,kɔbis nii nɛ pisyɔpɔi nɛ awai (1879), Gold Coast soogianam lʋgʋr da pinꞌil ya, ka li da yinɛ Hausa soogianam sanꞌan Nigeria sʋꞌʋlim, ka ba tʋʋma an ye ba gɔs ka zinꞌin baanlim bɛ teŋ la pʋʋgin naꞌasaanam la da sʋꞌoe Gold Coast saŋa siꞌa la. Li da yinɛ anina ka ba da diꞌ yaꞌan zaba pʋʋgin Kumasi.[3]
Zaba zanbin (War Flag) linɛ an Ghana Regiment Burma Campaign saŋa, da bɛ South-East Asian Theatre of World War II
Gold Coast Constabulary da nyɛ yʋꞌʋr yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ yinne (1901) ka li da an Gold Coast soogianam lʋgʋr la, li da paam nyaꞌar West African Frontier Force ni la, ka Colonial Office tis British Government da gɔsidi li yɛla. Lʋgʋr nwa da zamis soogianam ye ba tʋm tʋʋma dunia wʋsa zabkanɛ da an yiiga daan la ( First World War) zinꞌis-zinꞌis anu (five battalions) , ban wʋsa da tʋm tʋʋma East Africa campaign saŋa la. Dunia wʋsa zabkanɛ da paas ayiꞌ la (Second World War), soogianam lʋgʋr nwa da zamis soogianam la zinꞌis-zinꞌis awai, ba da tʋm tʋʋma Kenya Northern Frontier District nɛ Italian Somaliland nɛ Abyssinia nɛ Burma ka li da paas nɛ 2nd (West Africa) Infantry Brigade.[4] Gold Coast soogianam banɛ da naan ya-nyaꞌaŋi lɛbna la da mɔr pʋtɛnda kɔnꞌɔb kɔnꞌɔb ka nyaan yi.
Teŋin tʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana Armed Forces da pinꞌilnɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi la (1957). Major General Stephen Otu ka ba da gaŋ ye o an onɛ gɔsidi ba tʋʋma yɛla yʋʋm tusir, kɔbis wai nɛ pisyuobu nɛ yinne, nwadis awai la (September 1961). yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu la (1966), Armed Forces da pinꞌili paasidi li mɛŋ tɛŋ naꞌam pʋʋgin, ba da faae zugraan nam bɛdegʋ naꞌam diꞌ ka basiba. Kwame Nkrumah da an yiiga zugraan (first prime minister), tɛŋ la da sʋꞌʋgi ba mɛŋ naꞌasaanam nuꞌusin yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnu nɛ ayɔpɔi la (1957). Nkrumah naꞌam saŋa da waꞌae naar la, o da pinꞌil nɛ gbaꞌad gbaꞌa sieba linɛ da daam armed forces kpɛɛmnam, yinne anɛ on da pinꞌil President's Own Guard Regiment (POGR) la.[5][6]
Linɛ da kɛ ka yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu, nwadis ayiꞌ, dabisa pisi nɛ anaasi la (February 24, 1966), soogianam biela nɛ pʋlis, ka ba tuongat an Emmanuel Kotoka, o da anɛ tuongat tis soogianam laꞌasʋg kanɛ an Second Brigade bɛ Kumasi sʋꞌʋlim, Major Akwasi Afrifa, (one da an one zamisid o taaba nɛ ba tʋʋmanam yɛla), Lieutenant General (one da naae o tʋʋma bɛn) Joseph Ankrah, nɛ J.W.K. Harlley, (one da sʋꞌʋe pʋlʋs lʋgʋr la), da faae naꞌam ka ba da buoli li ye "Operation Cold Chop", linɛ da an yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu (1966 Ghanaian coup d'état) , ka ba da faae zugraan, Nkrumah naꞌam diꞌ la .[5] Bama da laꞌas nɛ pʋdi ba naꞌadɔɔg yʋꞌʋr yeNational Liberation Council, Ba da mɔr naꞌam Ghana sʋꞌʋlim lin pinꞌil yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ ayuobu kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ awai (1966 to 1969).
Armed Forces seized da faae naꞌam yaꞌas yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayiꞌ, pinꞌilig nwadig la (January 1972), ban da bas suor ka Ghana dim voti gaŋi ba zugraan la, ba da sie soogianam la sumalisim, ka pinꞌili tiaꞌasid kpɛɛmnam banɛ bɛ soogianamin la. Lieutenant Colonel Ignatius Kutu Acheampong (one da an kpɛɛm saŋa biela tis nɛ First Brigade bɛ Accra) da faae naꞌam ka ziim da lɛɛ pʋ kpaꞌae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayiꞌ (1972 Ghanaian coup d'état) linɛ da paas ayiꞌ daan ka soogianam faae naꞌam Ghana sʋꞌʋlim.[7] Saŋa kan ka naꞌadɔɔg kanɛ buon National Redemption Council da pinꞌil. Acheampong da anɛ gɔmena zugraan ka NRC diꞌ naꞌam pinꞌil yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ ayiꞌ kɛŋ paae yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anu (1972 to 1975).
Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anu, nwadis piiga, dabisa awai daar (October 9, 1975), Supreme Military Council (SMC)[8] da die NRC nɔbir. Banɛ da paas laꞌas kaŋa ni anɛ Colonel Acheampong, (kpɛɛm kanɛ ka ba da paas o kpɛŋ ka o yi Colonel tɔlis General), Lt. Gen. Fred Akuffo, (one da an Chief of Defence Staff), nɛ soogianam, nɛ banɛ gur kuomin nɛ banɛ ianꞌad naꞌasaasiligin dim, nɛ banɛ gur titɔndis kpɛɛmnam.
Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ anii, nwadis ayɔpɔi (July 1978) ni la,tɔꞌɔtɔꞌɔ, ka SMC kpɛɛmnam la laꞌas taaba la da mugus Acheampong ka o bas o zugraan naꞌam la, ka Lt. Gen. Akuffo da die o zinꞌig la. Laꞌad ligidi da dʋꞌ siem la yɛla ka SMC dim da gbanꞌe ye ba bɔɔd ye ba maal daꞌa diib yɛla la; bozugo, ba da gɔs ka laꞌad ligidi na duꞌ paae wʋʋ kɔbʋstanꞌ kɔbʋga maꞌa pʋʋgin yʋʋm kan la. Akuffo, one da an naꞌadɔɔg SMC kpɛɛm la, da tis nɔɔr paalʋ ni ye o na bas suori tis gɔmena kanɛ ka Ghana dim wʋsa na gaŋ ye o gaadi ba tuon Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, nwadis ayɔpɔi, dabisir yinne daar (July 1, 1979).[9]
Ba da bas suor ye sɔꞌ wʋsa na nyaŋii dɔl naꞌadɔɔg kanɛ ka o bɔɔd wʋsa ka li da pinꞌil nɛ Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, pinꞌilig nwadig, dabisir yinne daar (January 1, 1979), wʋʋ ban da siak siem la. Amaa, li nwadis ayuobu la (June), lin da kpɛlim bi'ela ka Ghana dim gaŋ zugraan wʋʋ ban yɛl siem la, soogia banɛ mɔr paŋ nɛ Flight Lieutenant Jerry Rawlings, da faae naꞌam Ghana sʋꞌʋlim ka ba buon Yʋʋm tusir, kɔbis wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, naꞌam fanꞌar la (1979 Ghanaian coup d'état).[10] Ba naꞌadɔɔg da anɛ Armed Forces Revolutionary Council, ba da mɔr naꞌam ti paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai, nwadis awai (September 1979). Amaa, Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne (1981), Rawlings da lɛn faae naꞌam gɔmena zugraan kanɛ ka Ghana dim gaŋ la ka ba buon lin ye Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisnii nɛ yinne naꞌam fanꞌar la (1981 Ghanaian coup d'état). Saŋa kan la Rawlings da pinꞌil naꞌadɔɔg kanɛ an Provisional National Defence Council (PNDC). PNDC da mɔr naꞌam ti paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atanꞌ, pinꞌilig nwadig, dabisa ayɔpɔi daar (January 7, 1993). Naꞌadɔɔg PNDC naar saŋa la, Jerry Rawlings da die naꞌam ka li anɛ Ghana dimi da gaŋ o; ba da gaŋ o ye o an gɔmena zugraan Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atanꞌ (1993) ka o mɔr naꞌam ti paae yʋʋm tusayiꞌ nɛ yinne la ni.
Armed Forces (soogianam) la da pinꞌili ba yiiga tʋʋma nɛ United Nations Operation, Congo sʋꞌʋlim, yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nam saŋa la (early 1960s)[11]. GAF da tʋm zinꞌig kanɛ an Balkans, nɛ UNMIK.[12] Ban da tʋm tʋʋm sieba ninsabilis sʋꞌʋlim sieba anɛ UNAMIR linɛ da paasi li mɛŋ Rwandan genocide la. Gbaʋŋ kanɛ ka o da sɔb yʋꞌʋr an Shake Hands with the Devil, Canada soogianam kpɛɛm Romeo Dallaire da tis Ghana soogianam zuor bedego tʋʋm kanɛ ka ba da tʋm la yɛla. Liberia zaba saŋa la (Liberian Civil War), Ghana soogianam tʋʋma da sʋŋi maal suor ka Accra Comprehensive Peace Agreement, nɛ tʋʋm sieba.[13] Tʋʋm banɛ ka ba da tʋm Asia sieba an Iran nɛ Iraq ban da zabid la (Iran–Iraq War)[14], Kuwait nɛ Lebanon zaba nam nɛ tʋʋm sieba bedego.[15][16]
Ghana soogianam tusatanꞌ, kɔbʋs tanꞌ nɛ pisnu nɛ awai (3,359), nɛ soogianam banɛ an pʋlʋs ban kɔbʋsyiꞌ nɛ pisnii nɛ atanꞌ (283) da tʋm tʋʋma linɛ da an of UNTAC la Cambodia sʋꞌʋlim.[17] UNTAC tʋʋma da anɛ yʋma ayiꞌ bɛn, da pinꞌil nɛ Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ ayiꞌ, kɛŋ paae Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ atanꞌ (1992−1993). Cambodia zaba la naꞌasaanami da sʋŋidi li ka li nɔbigid, lin nyaꞌaŋ ka naꞌadɔɔd anaasi banɛ da zabid la da siak aziꞌin-banꞌalim yɛla. [17]UNTAC tʋʋma la ni da an yiiga tʋʋma kanɛ ka Ghana soogianam da yii ba mɛŋ tɛŋin pansig zaba, ONUC Congo sʋꞌʋlim mɛn yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nam saŋa la (1960s).[17] Tʋʋm kanɛ da buon UNTAC nɛ li tiraan linɛ an UNAMIC, da laꞌasi sanꞌam ligidi ka li gaad naꞌasaatɛŋ ligidi billion yinnɛ nɛ pʋdʋgir ayuobu ($1.6 billion).[17]
Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ ayiꞌ (2012) la ni, soogianam la da naal nɔɔr nɛ Armed Forces of the Russian Federation. Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ atanꞌ (2013), Ghana soogianam la da naal nɔɔr nɛ China People's Liberation Army,[18] nɛ Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.
Ghana soogia banɛ an poaꞌab da laꞌas nɛ tɛnꞌs laꞌasʋg soogianam linɛ buon United Nations Interim Force ka da kɛŋ zaba pansigir Lebanon ( UNIFIL) tɛŋin.
Ghana Army
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana Army laꞌas nɛ an anwaꞌ:
Ghana Armed Forces Central Band
· Ghana yaꞌdatiŋ soogianam nɛ ba kpɛɛmnam (northern commands) ka ba dɔtitaꞌar bɛ Tamale, Central Command ba dɔtitaꞌar bɛ Kumasi nɛ Southern Command ba dɔtitaꞌar bɛ Accra. Yʋʋm tusayiꞌ la nwadis atanꞌ (March 2000) ka Northern nɛ Southern Commands da pinꞌil ban da nɔbig la nyaꞌaŋ.[19] Yiigin la, ba daa anɛ pʋdigir atnꞌ (three brigades): 1st Infantry Brigade (ba dɔtitaꞌar bɛ Teshie), 2nd Infantry Brigade (ba dɔtitaꞌar bɛ Kumasi) nɛ Support Services Brigade (ba dɔtitaꞌar bɛ Burma Camp).
· 6 Infantry Battalions bɛ Ghana Regiment. 3rd Battalion of Infantry, 4th Battalion of Infantry and 6th Battalion of Infantry bɛ Northern Command, 1st Battalion of Infantry, 2nd Battalion of Infantry and 5th Battalion of Infantry bɛ Southern Command.
· Airborne companies nam ayiꞌ bɛ to Northern Command; Airborne Force
· 64 Infantry Regiment, a presidential guard force (ka ba da buon yiiga ye President's Own Guard Regiment)
· 1 Training Battalion
· One Staff College
· Reconnaissance Armoured Regiment (armoured reconnaissance squadrons nam ayiꞌ)
· Defence Signal Regiment (Ghana)
· Two Engineer Regiments (48 Engineer Regiment nɛ 49 Engineer Regiment)
· 66 Artillery Regiment
Yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ ayuobu la (1996), ka Support Services Brigade yʋꞌʋr da yiꞌ ka ba da tɔlisi li soogianam lʋgʋrin la ye li tʋʋma an ye li gɔs Ghana soogianam dɔtitada la yɛla (Armed Forces GHQ). Lin da yiꞌ saŋa kan, li pʋdig kɔnꞌɔb,kɔnꞌɔb ka li pʋdigir sieba nwa; 49 Engineer Regiment, nɛ Ghana Military Police, nɛ Defence Signal Regiment (Ghana), nɛ FRO, nɛ Forces Pay Office, nɛ 37 Military Hospital, nɛ Defence Mechanical Transport Battalion (Def MT Bn), nɛ Base Ordnance Depot, nɛ Base Ammunition Depot, nɛ Base Supply Depot, nɛ Base Workshop, nɛ Armed Forces Printing Press (AFPP), nɛ Armed Forces Fire Service (AFFS), nɛ Ghana Armed Forces Central Band, nɛ Ghana Armed Forces Institution (GAFI), nɛ 1 Forces Movement Unit (Tema Port), nɛ 5 Forces Movement Unit, nɛ Base Engineer Technical Services (BETS), nɛ 5 Garrison Education Centre (5 GEC), nɛ the Armed Forces Museum, nɛ Army Signals Training School, nɛ Armed Forces Secondary Technical School (AFSTS). Yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga nɛ ayuobu (2016) ka ba dɔkanɛ buon ye Forces Pay Office nɔbig ka ba yʋꞌʋn buon ye Forces Pay Regiment.
Armed Forces mɔr zaba laꞌad banɛ yiꞌ naꞌasaatɛŋ na ka ba sieba mɛ maal nɛ Ghana sʋꞌʋlim. M16 rifles, nɛ AK-47s, nɛ Type 56 assault rifles, nɛ ballistic vests nɛ personal armor bɛnɛ zinꞌig wʋsa, ka laꞌad bedego banɛ ka soogianam la nɛ Air Force dim mɔri tʋm la maal nɛ Ghana sʋꞌʋlim, ka banɛ maal nwaꞌ la an Defence Industries Holding Company (DIHOC). Tɛŋ banɛ ka laꞌad sieba naanidi kɛn Ghana anɛ Russia, Iran, and China.[20]
Sumbʋgʋsʋm lɛgig tʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana Armed Forces mɔr nimmua nɛ zaba pansigir (peacekeeping) tɛnꞌs bedego banɛ kae Ghana sʋꞌʋlimm. Ghana gbanꞌe ye ban a tʋmmit soogianam ka ba tʋm tʋʋma ninsabilis sʋꞌʋlim. Amaa United Nations nɔk Ghana soogianam ka ba kɛŋ pans zaba tɛnꞌs bedego, ka ba sieba an Afghanistan, nɛ Iraq, nɛ Kosovo, nɛ Georgia, nɛ Nepal, nɛ Cambodia nɛ Lebanon[21]. Nannanna, Ghana soogianam la sieba kɛn zaba pansigir tenꞌs banɛ laꞌas taaba (United Nations) la wʋsa.[22]
Ghana armed forces dim yinne da an Economic Community of West African States Monitoring Group (ECOMOG) kpɛɛm kanɛ da an yiiga sɔb, ka o yʋꞌʋr an Lieutenant General Arnold Quainoo. Quainoo an tuongat lin yi yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai, nwadis ayɔpɔi la nii kɛŋ paae nwadis awai la ni (July 1990 to September 1990).[23]
Ghana Armed Forces zab pansidib mɔr tʋʋma bedego ka sieba nwa: giligir (patrolling), banɛ an military police (soogia-pʋlis) la, nɛ electoral observers (banɛ gɔsid vote yɛla, nɛ de-miners (bomb disposal units nɛ clearance divers), nɛ ceasefire monitors, nɛ humanitarian aid tʋmtʋmnib, nɛ even special forces bɛɛ frogmen against insurgents.[24]
Niger Coup
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nidib laꞌas taaba nɛ tʋmtʋmnib laꞌas sieba nam , ka ba sieba an National Democratic Congress (NDC)[25][26] nɛ Ghana Union Movement (GUM),[27] laꞌas taaba yɛla Akufo-Addo nɛ o tuongatib ye ba da kɛ ka Ghana Armed Forces kɛŋ ye ba zabi faae Niger, Mohamed Bazoum, ba gɔmena zugraan kanɛ ka nidib la gaŋ o ka General Abdourahamane Tchiani[28] faae naꞌam nɛ paŋ ka bas o la.
Amaa, Hon. Kennedy Ohene Agyapong, one an kpɛɛm tis nɛ Interior and Defense Committee in Parliament, ye on siak ye soogianam la kɛm Niger zab.[29]
Ghana Air Force
Ghana soogia banɛ gɔsid pɛbisimin suoya yɛla (Ghana Air Force) tʋʋma dɔtitaꞌar bɛnɛ Burma Camp bɛ Accra la, ka li tʋm zinꞌis kɔnꞌɔb,kɔnꞌɔb ka yiiga anɛ li zinꞌigin Accra, Tamale (anina anɛ zamisʋg zinꞌig) nɛ Sekondi-Takoradi (zamisʋg zinꞌig). GHF wada pʋʋgin (military doctrine) nɛ ban gbaꞌae gbanꞌa sieba anɛ ye ba tʋʋma Ghana sʋꞌʋlim bɛɛ Ghana yiŋ, ye li sʋŋ Ghana Army nɛ tʋʋma laꞌad.[30]
Ghana Navy
Ghana Navy tʋʋma anɛ ye li gur Ghana nɛ li kuom sʋꞌʋlim wʋsa, gur kuomin zimi nam, ka gɔs daꞌ diib nɔbigir yɛla (exclusive economic zone), ka gur Ghana sʋꞌʋlim kuokanɛ buon Lake Volta la. Ba tʋʋma mɛ lɛn an ye ba sʋŋ Ghana Army zab pansidib ninsabilis sʋꞌʋlim, ka zab nɛ kuomin ninbɛꞌɛdnam wʋʋ fanꞌdib, tɛŋsanꞌaŋ nɛ ninsaalib sʋŋir tʋʋmanam, nɛ ban na yis Ghana nidib banɛ bɛ yɛla zinꞌig zinꞌig banɛ kae sʋm la. yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ piswai nɛ awai (1994) [31]Navy dim da paas Eastern command, ka ba tʋʋma dɔtitaꞌar bɛ Tema, ka lɛn paas Western command, ka ba tʋʋma dɔtitaꞌar bɛ Sekondi-Takoradi.[31]
GAF tʋʋma
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]GAF Military private bank
GAF FSM (Forces Sergeant Major) one bɛ Ghana Armed Forces CWO (Chief Warrant Officer) Dickson Owusu.
Ghana Armed Forces sʋꞌʋe arms industry weapons nɛ military technology and equipment manufacturer (DIHOC − Defence Industries Holding Company) maꞌa nɛ, li mɔri li mɛŋ banki (private bank). Soogianam banki la bɛnɛ Burma Camp ka Ghana soogianam yisid ka mɛ digin ligidi anina, nɛ nidib banɛ tʋm anina wʋsa.[32]
Military sibiti nam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]GAF mɔr asibiti nam ayiꞌ, banɛ an 37 Military Hospital Accra nɛ Kumasi Military Hospital ya,datiʋŋ.[33] 37 Military Hospital nyɛ nɔbigir ka li nan bʋ yʋʋgɛ bozugo ba yʋꞌʋn mɔr zinꞌig anina ka li tʋm bɛogin sɔbʋd yʋꞌʋŋi lɛn nied bɛog ka vʋʋsʋm kae, ka li bɛnɛ tis banɛ bɔɔd tiebig tɔꞌɔtɔꞌɔ yɛla ka ba bʋon Emergency Department (ED).[34]
GAF asibiti titaꞌar la mɔr lʋga bɛdegʋ ka mɛ pʋdig zinꞌis kɔnꞌɔb,kɔnꞌɔb soogianam tʋʋma ni la.[34] Lʋga bama nɛ pʋdigir bama laꞌas nɛ ka li dɔl ba laafi yɛla, nɛ ba dʋatanam nɛ ba kpɛɛmnami dɔl siem, ka laꞌas bama yinne-yinne mɔri ba kpɛɛmnam.[34] GAF soogianam asibiti la tʋmtʋmnib anɛ soogianam ka li zinꞌigin la mɔr dʋatanam zamisʋg zinꞌig.[34] 37 Military Hospital mɔr kasɛta gbaʋŋ kabɛ paꞌal ye ba na nyaŋi zamis dʋatanam.[34] Vyacheslav Lebedev, one an Supreme Court of Russia kpɛɛm, daa wɔꞌɔgi ba ban ti'ebid banꞌadnam banɛ bɔɔd ti'ebig tɔꞌɔtɔꞌɔ wʋʋ banɛ paam sapʋꞌad nam la yɛla.[35]
Cadetnam nɛ sakuya
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Cadets banɛ yi Achimota Senior High School Army Cadet Corps
Ghana Army sʋꞌʋe zamisig lʋgʋr (Cadet Corps) ka ba an GAF Cadets banɛ kɛn Military Education and Training nɛ Recruit Training zamisig, ka banɛ naae GAF Military Academy kɛŋ Army Recruit nɛ Seaman Recruit ka ba nyaan nyɛ suori tʋm nɛ soogianam, bɛɛ soogia banɛ gɔsid kuomin (Navy) bɛɛ banɛ gɔsid pɛbisim suoya ka dɔribid alɔpir nam la ni (Air Force).
Zinꞌis banɛ ka ba zamisidi ba, ka li sieba an Ghana Military Academy nɛ Ghana Army-sponsored Cadet Corps. Mɛ bɛ Accra la nyɛ sʋŋiri yi Kofi Annan International Peacekeeping Training Centre, linɛ bʋ paas soogianam la tʋʋma nii amaa li zamisid zabꞌpansidib , nɛ GAF soogianam mɛn.
Ghana Armed Forces Command and Staff College
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana Armed Forces Command nɛ Staff College (GAFCSC) pinꞌil nɛ yʋʋm tusir, kɔbʋs wai nɛ pisyuobu nɛ atanꞌ (1963). Li da kɛna ye li zamis Ghana Armed Forces (GAF) soogianam nɛ ba taaba banɛ bɛ ninsabilis sʋꞌʋlim wʋsa, ka li yɛlkpan da anɛ kpɛɛmnam nɛ ba tʋmtʋmnib la wʋsa tʋʋma yɛla. Li pinꞌilig sa, li die ka zamis soogianam banɛ bɛ ninsabilis sʋꞌʋlim. Li zamisid soogianam, nɛ ban na guꞌ ba tɛŋ dim, ka li wʋsa bɛ Pass Staff College (PSC) kasɛta gbaʋŋ la ni.[36]
Ba paꞌalʋg daa nɔbʋg, bozugo nidib dunia wʋsa soogianami kɛn sakur kan la yɛla. Ghana Armed Forces pinꞌl zaba pansigir tʋʋma nɛ hali yʋʋm tusir, kɔbʋswai nɛ pisyuobu la ni. Lin mɛ da paasi kɛ ka sakur GAFCSC nwaꞌ nɔbʋg. Lin nyaꞌaŋ sakur la da gbanꞌe ye ba laꞌas nɛ University of Ghana nɛ GIMPA zamis zaba pansigir zamisʋg nɛ zamis sieba. Ba yʋꞌʋn nyɛ suor ye ba tʋm nwa, sakur la mɛ tieb ya ye ba zamisi ba paꞌalig ka mɛ laꞌas nɛ University of Ghana nɛ GIMPA.[36]
Defence budget
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Salary Structure
Single Spine Salary Structure (SSSS) ka Ghana Arm Forces dim diesidi ba yɔɔd. Yɔɔd diesʋg suokaŋa da pinꞌil nɛ yʋʋm tusayiꞌ nɛ piiga (2010), li sʋŋ ya ka soogianam la ligidi zuoe. Yɔɔd di'er suokaŋa, Single Spine bɛ kɔnꞌɔb,kɔnꞌɔb soogianam la ni, ka li anɛ ye sɔꞌ wʋsa died o yɔɔd ka li dɔl o kpɛŋi an siem.[37][38]
Military fuud nɛ ba footonam
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ghana wada kisig one kaꞌ soogia, saam nɛ Ghana nidib wʋsa ban na yɛ soogianam fuug, baa ba fugiʋŋ bɛɛ fubanɛ wɛn soogianam fuud la wʋsaa. Sɔꞌ yaꞌa gɛsig wada la ,ka yɛ soogianam fuug nidibin ka kaꞌ soogia, li mɔr yɔɔd ka o na yɔꞌ nɛ ligidi bɛɛ sarega kpɛꞌɛb saŋa biela bɛɛ o tunꞌe yɔ' ligide ka lɛn kpɛꞌɛ sanrega ni.[39] Line lɛn paas anɛ, Ghana wada pʋ bas suor ye sɔꞌ nyaŋi kiꞌa Ghana Armed Forces (GAF) bɛɛ Ghana Military Police (GMP) bɛɛ GAF soogianam la bɛɛ ba lornam la (vehicles) ba tʋʋma nii, li kas-kas anɛ ba yaꞌa bɛ tʋʋma ni Kotoka International Airport , nɛ Ghana gɔmena naꞌam kuk zinꞌik Jubilee House.[39]
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-4
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/International_Institute_for_Strategic_Studies
- ↑ https://www.pinterest.com/hnattycat/hausa-in-gold-coast/
- ↑ https://web.archive.org/web/20110928022038/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=40&Itemid=76
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Country_Study-8
- ↑ https://web.archive.org/web/20230816204940/https://gafcscmil.edu.gh/history-of-gafcsc/
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-10
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-11
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-nrc-12
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-13
- ↑ https://web.archive.org/web/20161124143019/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=28&Itemid=123
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-15
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-ECOMOG%E2%88%92Liberia-16
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Iran%E2%80%93Iraq_War-17
- ↑ https://web.archive.org/web/20161125143519/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=24&Itemid=127
- ↑ http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=178%3Alebanese-govt-to-erect-monument-in-honour-of-ghanaian-peacekeepers&Itemid=89
- 1 2 3 4 https://web.archive.org/web/20161124143024/http://www.gaf.mil.gh/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=30&Itemid=128
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-China-Ghana_strengthen_military_ties-21
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-22
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-23
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana's_Regional_Security_Policy-24
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Armed_Forces_%E2%88%92_Peace_operations-25
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-26
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-27
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-28
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-29
- ↑ https://citinewsroom.com/2023/08/osofo-kyiri-abosom-threatens-to-demonstrate-if-akufo-addo-sends-troops-to-niger/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/dont-send-troops-to-niger-presby-church
- ↑ https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/I-support-sending-Ghanaian-troops-to-Niger-Chair-of-Defence-and-Interior-Committee-of-Parliament-1826147
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_Gair_force-33
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-history-34
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-35
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-gog-36
- 1 2 3 4 5 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-37_Military_Hospital_%E2%88%92_Hospital_description-37
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-38
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-:0-39
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-40
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-41
- 1 2 https://en.wikipedia.org/wiki/Ghana_Armed_Forces#cite_note-Ghana_armed_forces-42