Mahama Ayariga
| Sex or gender | Dau |
|---|---|
| Country of citizenship | Ghana |
| Yu'ur Kane ka ba tis o | Mahama |
| Zak yu'ur | Ayariga |
| Du'am yuum | 12 Sigsaa/Nwadisayuobʋ 1974 |
| Duam zin'ig | Bawku |
| Native language | Kusaal |
| Languages spoken, written or signed | English, Kusaal |
| Tuuma | lawyer, politician, minister |
| Educated at | University of Ghana, Harvard Law School, Ghana Senior High School |
| Member of political party | National Democratic Congress (NDC) |
| Religion or worldview | Islam |
Mahama Ayariga (Ba da du'a o nɛ 12 May 1974) o anɛ lɔya nɛ pɔlitis nwɛꞌɛd Ghana kpɛla. O anɛ Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg la, National Democratic Congress nid. O da anɛ Minista kanɛ gɔsid labaya nɛ labadiꞌesidib tʋʋma yɛla nɛ minista onɛ gɔsid puꞌasada nɛ dasam nɛ niŋwisigir yɛla John Dramani Mahama saŋa la. O anɛ Wadmaannɛ tis Bawku Central constituency bɛ Upper East Region sʋꞌʋlim, Ghana dim paas Wadmaanib yibanɛ paasi anaasi (4th) nɛ ayuobʋ (6th) nɛ ayɔpɔi (7th) la Gaana Republic kanɛ paasi anaasi la ni, 4th Republic of Ghana.[1][2]
On siꞌiŋ siꞌem nɛ o sakur yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ba da dʋꞌa Mahama Ayariga nɛ yʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ anaasi (12 dawalig nwadig 1974) Bawku bɛ Upper East Region, Ghana la.[3] o da keŋ o sakur nɛ Ghana nɛ Nigeria nɛ United States of America. O da keŋ Barewa College bɛ Zaria teŋkanɛ bɛ Kaduna State, Nigeria la. O mɔr Master of Law (LLM) degree yit Harvard Law School bɛ United States of America nɛ Bachelor of Law (LLB) Degree yit University of Ghana, Legon.[4] O da anɛ executive director tis Legal Resource Centre bɛ Accra la.[5]
Ayariga bierkpɛɛm Ayariga Hassan da ziꞌen ma'asim tiig na'adɔɔg la zugʋ nya' Ghana yʋma tusa ayi' nɛ piinɛ ayi' (2012) vɔɔtʋg la.[6]
Ayariga tʋmnɛ lɔya tʋʋma.[7] O da pinꞌili o tʋʋma la nɛ an paꞌan nyaꞌadɔl (teaching assistant) bɛ natural resources law nɛ international law n bɛ Faculty of Law, University of Ghana. O da lɛn paas ka ba pinꞌil ka lɛn an executive director tis Legal Resources Centre, laꞌaskanɛ da zabid nidib nyadi yɛla, teŋ maalʋg yɛla nɛ bɛllim sʋŋ yɛla la.[8]
Pɔlitis nwɛ'ɛb yɛla
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Wadmaan
Ayariga da anɛ Ghana Wadmaannɛ tis Bawku Central constituency sʋꞌʋlim dim din yi yʋʋm tusa ayi' nɛ anu (2005) la ni, amaa ka da lu yʋʋm tusa ayi' nɛ anii (2008) vɔɔtʋg la ka tis ka Adamu Dramani Sakande onɛ an Wabʋg Naꞌadɔɔg, NPP nid la di. Kʋk la da anɛ zaalim ban da mɔr Adamu keŋ kɔɔtʋ ka kɔɔtʋ la da ye o gɛsig wada la nɛ on miꞌi ye o maal gbana ye o anɛ teŋ si'a nid yaꞌas ka nyaꞌad Naꞌam la bɔzugɔ, di gɛsignɛ Ghana wada.[9] Ayariga da lɛn di kʋk la yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' (2012) Ghana wʋsa vɔɔtʋg la ni.[10]
O anɛ Wadmaannɛ paas Wadmaanib yibanɛ paasi anaasi (4th) nɛ ayuobʋ (6th) nɛ ayɔpɔi (7th) la Parliament of the 4th Republic of Ghana.[1]
Minista of state
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusa ayi' nɛ awai la ni, (2009) John Evans Atta Mills da di vɔɔt la, Ayariga da lieb onɛ pianꞌadi tisid o ka din nyaꞌaŋ ka o gaŋ o ye o an Deputy Minister of Trade and Industry. Din nyaꞌaŋ o da lɛn gaŋ o ye o an minista kanɛ gɔsid gbaʋŋ zamisʋg nyaꞌadɔl (Deputy Minister of Education).[11][12] John Dramani Mahama da gaŋɛ Mahama Ayariga ye o an Minista onɛ gɔsid labaya yɛla (Information) yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ atan' yʋʋmpaal Nwadig la ni, (yʋʋmpaal nwadig 2013).[13] Mahama Ayariga da tʋm laꞌaskanɛ gɔsid tʋʋma tisib yɛla la (Appointments Committee) Wadmaanib yikanɛ paasi ayɔpɔi la Ghana Republic kanɛ paasi anaasi la ni.[14]
Vɔɔtʋg
Ba da vɔɔti gaŋ Ayariga ye o an Wadmaannɛ tis Bawku constituency bɛ Upper East Region, Ghana vɔɔtʋg tita'ar kanɛ da bɛ yʋʋm tusa ayi' nɛ anaasi (2004) la ni la.[15][16] O da ziꞌen Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg, National Democratic Congress.[15][16] nɔba zugʋ nyaꞌ ka di. O sʋꞌʋlim la paas nɛ sʋꞌʋlim nama awai (9) banɛ ka Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg la da dii yi sʋꞌʋlim nam pii nɛ atan' (13) banɛ bɛ Upper East Region la.[17] Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg la, National Democratic Congress da pʋ zuꞌoe, ba da paamɛ kʋgʋs piswai nɛ anaasi maꞌaa (94) yi kʋgʋs kɔbisyiꞌ nɛ pistan' (230) ni.[18] O da paam vɔɔt tusa pii nɛ anii nɛ kɔbisnu nɛ pii nɛ anii (18,518) yit vɔɔt tusa pistan' nɛ anii nɛ kɔbiga nɛ anii (38,108) pʋʋgin.[15][16] nɛꞌ da anɛ pisnaasi nɛ anii duꞌali ayuobʋ kɔbiga pʋʋgin 48.6%. Ba da lɛn vɔɔti tis o ka bas Amidu Mamudu Sisala onɛ an Peoples' National Convention nid la nɛ Hawa Yakubu onɛ an Wabʋg Naꞌadɔɔg, New Patriotic Party nid la nɛ Yussif Taiban Kundima onɛ an Convention People's Party nid nɛ Sadat Amadu nɛ Abubakar Jibreel Ustarz banɛ pʋ ziꞌen Naꞌadɔsi'a zugɔ, independent candidates. Bama da paamnɛ kɔbistan' nɛ pistan' nɛ atan' (333), tusa piiga nɛ kɔbiga nɛ pisyuobʋ nɛ awai (10,169), kɔbistan' nɛ pisnu nɛ atan' (353), kɔbiga nɛ pisyuobʋ nɛ yinne (161), nɛ tusa anii nɛ kɔbisnu nɛ pisyɔpɔi nɛ anaasi (8,574) ba yʋda la dɔl taaba siꞌem. Ka ba kal pʋdigir kɔbiga pʋʋgin da anɛ; 0.9%, 26.7%, 0.9%, 0.4% nɛ 22.5% nwɛnnɛ ba yʋda la dɔl taaba si'em la.[15][16]
Yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' la (2012), ba da lɛn vɔɔti tis o yaꞌas ka o an Wadmaannɛ tis o sʋꞌʋlim la. O da di Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg, National Democratic Congress vɔɔtʋg la.[19][20] O da paam vɔɔt kal tusa pisi nɛ anaasi nɛ pisyɔpɔi nɛ yinne (24,071) yi vɔɔt tusa pisnaasi nɛ atan' nɛ kɔbisnii nɛ pisyɔpɔi nɛ ayuobʋ (43,876).[21][20] nɛꞌ anɛ pisnu nɛ anaasi duꞌal pisnii nɛ ayuobʋ kɔbiga pʋʋgin (54.86%). Ba da vɔɔti tis o ka bas Awuni Aguuda Joseph onɛ an Peoples' National Convention nid la nɛ Alhassan Haruna onɛ an Wabʋg Naꞌadɔɔg, New Patriotic Party nid la nɛ Iddrisu Mubarak onɛ an Progressive People's Party nid la nɛ Ibrahim Zaliya onɛ an Convention People's Party nid la. Bama wʋsa da paamnɛ vɔɔt kɔbistan' nɛ atan' (303), tusa pii nɛ awai nɛ pisnii nɛ ayi' (19,082), kɔbisyi' nɛ pisyuobʋ nɛ awai (269) nɛ kɔbiga nɛ pisnu nɛ yinne (151). Ba kɔbiga pʋʋgin anɛ vɔɔt nɛɛm duꞌal pisyuobʋ nɛ awai (0.69%), vɔɔt pisnaasi nɛ atan' duꞌal pisnaasi nɛ awai (43.49%), vɔɔt nɛɛm duꞌali ayuobʋ (0.61%) nɛ vɔɔt nɛɛm duꞌal pistan' nɛ anaasi (0.34%) nwɛnnɛ ba yʋda la dɔl taaba siꞌem la.[19][20]
Daʋŋ kanɛ da paae o
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]O da zɛrig Girimadaan Boakye Agyarko onɛ ka ba da gaŋ ye o tʋm Energy Ministry la ye o yɔ ligidi tis Maꞌasim tiig Naꞌadɔɔg ninsieba ye ba sʋŋ ka vɔɔti tis o.[22] Ba kpɛɛm la da gaans ninsieba (AD-HOC committee) ye ba vɛɛns yɛl la gɔs ka mɔri ba vɛɛnsʋg labaari ken wadmanib yin yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayɔpɔi Nwadisa atan' dabpisi nɛ awai la daar (dawalig nwadig 29, 2017) na. Vɛɛnsʋg la da yina ye Mahama Ayariga da pʋ nyaŋi tiꞌel on yɛl siꞌeli gɛsig Agyarko la, dinzug o nwɛꞌɛm nidib la wʋsa nuꞌug.[23][24] Yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ awai la ni (2019), daʋŋ sieba da yina nwɛnɛ kɔɔtʋ yɛla, ka Wadmaanib yikpɛɛm Prof. Aaron Michael Oquaye da bas nɔɔr yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ awai Nwadisa Ayuobʋ daba anaasi daar (sigir nwadig 4, 2019), ye ba tisim onɛ an Wadmaannɛ tis Bawku Central, Mahama Ayariga, suor ka o keŋ ka kɔɔtʋ (High Court) vɛɛnsi gɔs ligidi la yɛla (Financial Court).[25] yʋʋm tusa ayi' nɛ pisi Nwadisa ayuobʋ, June 2020 Wadmaannib yikpɛɛm la (Speaker of Parliament) da zanꞌas Mahama Ayariga ka pʋ siak ye Electoral Commission nɔk Ghana card nɛ passports maꞌaa maal vɔɔdʋg gbaʋŋ paala la vɔɔt yʋʋm tusa ayi' nɛ pisi (2020) vɔɔtʋg la.[26][27]
Mɛŋ bɛlim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Ayariga mɔr pʋꞌa.[5] O anɛ mɔr.[5] o saam, Frank Abdulai Ayariga, mɛ da anɛ Wadmaannɛ tis Bawku Constituency Republic kanɛ paasi atan la ni, Hilla Liman saŋa.
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- 1 2 https://www.parliament.gh/mps?mp=73
- ↑ https://citinewsroom.com/2020/05/were-ready-to-debate-minority-on-their-call-for-rejection-of-c-i-126-majority-leader/
- ↑ https://www.ghanaweb.com/person/Mahama-Ayariga-3010
- ↑ https://archive.globallandscapesforum.org/glf-2015/speaker/minister-mahama-ayariga/
- 1 2 3 https://web.archive.org/web/20160424202652/http://ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=2586
- ↑ http://www.citifmonline.com/index.php?id=1.362333
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-7
- ↑ https://web.archive.org/web/20131105180025/http://www.idpfoundation.org/stakeholdersbios.html
- ↑ https://web.archive.org/web/20131105175533/http://www.infoghana.info/news/updated-bawku-central-mp-adamu-sakande-convicted-jailed-two-years
- ↑ https://web.archive.org/web/20121211114837/http://tv3network.com/Election-2012-Live-Update/805am-ayariga-wins-bawku-central-constituency.html
- ↑ https://www.ghanabusinessnews.com/2011/02/16/president-mills-reshuffles-deputy-ministers/
- ↑ http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.293485
- ↑ https://web.archive.org/web/20130208065659/http://politics.pravdaradioonline.com/president-mahama-appoints-first-batch-of-ministers/
- ↑ http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Speaker-announces-Vetting-Committee-500224
- 1 2 3 4 https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-:0-15
- 1 2 3 4 http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/uppereast/164/index.php
- ↑ https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/
- ↑ http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/president/index.php
- 1 2 http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/uppereast/164/index.php
- 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-:5-20
- ↑ http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/uppereast/164/index.php
- ↑ https://web.archive.org/web/20170519143612/https://www.newsfilla.com/index.php/2017/01/28/mahama-ayariga-addressed-media-mahama-ayariga-mp-bawku-central/
- ↑ https://web.archive.org/web/20170519145124/https://www.newsfilla.com/index.php/2017/03/31/how-graphic-reported-the-brawl-in-parliament/
- ↑ https://web.archive.org/web/20180807032731/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Mahama-Ayariga-renders-unrepentant-apology-to-Parliament-523944
- ↑ https://web.archive.org/web/20190609001308/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Why-Speaker-released-Mahama-Ayariga-to-face-trial-753001
- ↑ https://citinewsroom.com/2020/06/speaker-turns-down-ayarigas-plea-for-rejection-of-ecs-new-identification-requirements/
- ↑ https://www.myjoyonline.com/news/national/speaker-rejects-ayarigas-motion-on-ecs-c-i/