Iankim keŋ kʋ'ʋlʋmin la

Mahama Ayariga

Di yinɛ Wikipiidia
Mahama Ayariga
ninsaal
Sex or genderDau Dɛmisim gbɛlima
Country of citizenshipGhana Dɛmisim gbɛlima
Yu'ur Kane ka ba tis oMahama Dɛmisim gbɛlima
Zak yu'urAyariga Dɛmisim gbɛlima
Du'am yuum12 Sigsaa/Nwadisayuobʋ 1974 Dɛmisim gbɛlima
Duam zin'igBawku Dɛmisim gbɛlima
Native languageKusaal Dɛmisim gbɛlima
Languages spoken, written or signedEnglish, Kusaal Dɛmisim gbɛlima
Tuumalawyer, politician, minister Dɛmisim gbɛlima
Educated atUniversity of Ghana, Harvard Law School, Ghana Senior High School Dɛmisim gbɛlima
Member of political partyNational Democratic Congress (NDC) Dɛmisim gbɛlima
Religion or worldviewIslam Dɛmisim gbɛlima

Mahama Ayariga (Ba da du'a o nɛ 12 May 1974) o anɛ lɔya nɛ pɔlitis nwɛɛd Ghana kpɛla. O anɛ Maasim tiig Naadɔɔg la, National Democratic Congress nid. O da anɛ Minista kanɛ gɔsid labaya nɛ labadiesidib tʋʋma yɛla nɛ minista onɛ gɔsid puasada nɛ dasam nɛ niŋwisigir yɛla John Dramani Mahama saŋa la. O anɛ Wadmaannɛ tis Bawku Central constituencyUpper East Regionʋlim, Ghana dim paas Wadmaanib yibanɛ paasi anaasi (4th) nɛ ayuobʋ (6th) nɛ ayɔpɔi (7th) la Gaana Republic kanɛ paasi anaasi la ni, 4th Republic of Ghana.[1][2]

On siiŋ siem nɛ o sakur yɛla

[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]

Ba da dʋa Mahama Ayariga nɛ yʋma tusir nɛ kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ anaasi (12 dawalig nwadig 1974) BawkuUpper East Region, Ghana la.[3] o da keŋ o sakur nɛ Ghana nɛ Nigeria nɛ United States of America. O da keŋ Barewa College bɛ Zaria teŋkanɛ bɛ Kaduna State, Nigeria la. O mɔr Master of Law (LLM) degree yit Harvard Law School bɛ United States of America nɛ Bachelor of Law (LLB) Degree yit University of Ghana, Legon.[4] O da anɛ executive director tis Legal Resource CentreAccra la.[5]

Ayariga bierkpɛɛm Ayariga Hassan da zien ma'asim tiig na'adɔɔg la zugʋ nya' Ghana yʋma tusa ayi' nɛ piinɛ ayi' (2012) vɔɔtʋg la.[6]

Ayariga tʋmnɛ lɔya tʋʋma.[7] O da pinili o tʋʋma la nɛ an paan nyaadɔl (teaching assistant) bɛ natural resources law nɛ international law n bɛ Faculty of Law, University of Ghana. O da lɛn paas ka ba pinil ka lɛn an executive director tis Legal Resources Centre, laaskanɛ da zabid nidib nyadi yɛla, teŋ maalʋg yɛla nɛ bɛllim sʋŋ yɛla la.[8]

Wadmaan

Ayariga da anɛ Ghana Wadmaannɛ tis Bawku Central constituencyʋlim dim din yi yʋʋm tusa ayi' nɛ anu (2005) la ni, amaa ka da lu yʋʋm tusa ayi' nɛ anii (2008) vɔɔtʋg la ka tis ka Adamu Dramani Sakande onɛ an Wabʋg Naadɔɔg, NPP nid la di. Kʋk la da anɛ zaalim ban da mɔr Adamu keŋ kɔɔtʋ ka kɔɔtʋ la da ye o gɛsig wada la nɛ on mii ye o maal gbana ye o anɛ teŋ si'a nid yaas ka nyaad Naam la bɔzugɔ, di gɛsignɛ Ghana wada.[9] Ayariga da lɛn di kʋk la yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' (2012) Ghana wʋsa vɔɔtʋg la ni.[10] 

O anɛ Wadmaannɛ paas Wadmaanib yibanɛ paasi anaasi (4th) nɛ ayuobʋ (6th) nɛ ayɔpɔi (7th) la Parliament of the 4th Republic of Ghana.[1]

Yʋʋm tusa ayi' nɛ awai la ni, (2009) John Evans Atta Mills da di vɔɔt la, Ayariga da lieb onɛ pianadi tisid o ka din nyaaŋ ka o gaŋ o ye o an Deputy Minister of Trade and Industry. Din nyaaŋ o da lɛn gaŋ o ye o an minista kanɛ gɔsid gbaʋŋ zamisʋg nyaadɔl (Deputy Minister of Education).[11][12] John Dramani Mahama da gaŋɛ Mahama Ayariga ye o an Minista onɛ gɔsid labaya yɛla (Information) yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ atan' yʋʋmpaal Nwadig la ni, (yʋʋmpaal nwadig 2013).[13] Mahama Ayariga da tʋm laaskanɛ gɔsid tʋʋma tisib yɛla la (Appointments Committee) Wadmaanib yikanɛ paasi ayɔpɔi la Ghana Republic kanɛ paasi anaasi la ni.[14]

  Vɔɔtʋg

Ba da vɔɔti gaŋ Ayariga ye o an Wadmaannɛ tis Bawku constituencyUpper East Region, Ghana vɔɔtʋg tita'ar kanɛ da bɛ yʋʋm tusa ayi' nɛ anaasi (2004) la ni la.[15][16] O da zien Maasim tiig Naadɔɔg, National Democratic Congress.[15][16] nɔba zugʋ nya ka di. O sʋʋlim la paas nɛ sʋʋlim nama awai (9) banɛ ka Maasim tiig Naadɔɔg la da dii yi sʋʋlim nam pii nɛ atan' (13) banɛ bɛ Upper East Region la.[17] Maasim tiig Naadɔɔg la, National Democratic Congress da pʋ zuoe, ba da paamɛ kʋgʋs piswai nɛ anaasi maaa (94) yi kʋgʋs kɔbisyi nɛ pistan' (230) ni.[18] O da paam vɔɔt tusa pii nɛ anii nɛ kɔbisnu nɛ pii nɛ anii (18,518) yit vɔɔt tusa pistan' nɛ anii nɛ kɔbiga nɛ anii (38,108) pʋʋgin.[15][16] da anɛ pisnaasi nɛ anii duali ayuobʋ kɔbiga pʋʋgin 48.6%. Ba da lɛn vɔɔti tis o ka bas Amidu Mamudu Sisala onɛ an Peoples' National Convention nid la nɛ Hawa Yakubu onɛ an Wabʋg Naadɔɔg, New Patriotic Party nid la nɛ Yussif Taiban Kundima onɛ an Convention People's Party nid nɛ Sadat Amadu nɛ Abubakar Jibreel Ustarz banɛ pʋ zien Naadɔsi'a zugɔ, independent candidates. Bama da paamnɛ kɔbistan' nɛ pistan' nɛ atan' (333), tusa piiga nɛ kɔbiga nɛ pisyuobʋ nɛ awai (10,169), kɔbistan' nɛ pisnu nɛ atan' (353), kɔbiga nɛ pisyuobʋ nɛ yinne (161), nɛ tusa anii nɛ kɔbisnu nɛ pisyɔpɔi nɛ anaasi (8,574) ba yʋda la dɔl taaba siem. Ka ba kal pʋdigir kɔbiga pʋʋgin da anɛ; 0.9%, 26.7%, 0.9%, 0.4% nɛ 22.5% nwɛnnɛ ba yʋda la dɔl taaba si'em la.[15][16]

Yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayi' la (2012), ba da lɛn vɔɔti tis o yaas ka o an Wadmaannɛ tis o sʋʋlim la. O da di Maasim tiig Naadɔɔg, National Democratic Congress vɔɔtʋg la.[19][20] O da paam vɔɔt kal tusa pisi nɛ anaasi nɛ pisyɔpɔi nɛ yinne (24,071) yi vɔɔt tusa pisnaasi nɛ atan' nɛ kɔbisnii nɛ pisyɔpɔi nɛ ayuobʋ (43,876).[21][20] anɛ pisnu nɛ anaasi dual pisnii nɛ ayuobʋ kɔbiga pʋʋgin (54.86%). Ba da vɔɔti tis o ka bas Awuni Aguuda Joseph onɛ an Peoples' National Convention nid la nɛ Alhassan Haruna onɛ an Wabʋg Naadɔɔg, New Patriotic Party nid la nɛ Iddrisu Mubarak onɛ an Progressive People's Party nid la nɛ Ibrahim Zaliya onɛ an Convention People's Party nid la. Bama wʋsa da paamnɛ vɔɔt kɔbistan' nɛ atan' (303), tusa pii nɛ awai nɛ pisnii nɛ ayi' (19,082), kɔbisyi' nɛ pisyuobʋ nɛ awai (269) nɛ kɔbiga nɛ pisnu nɛ yinne (151). Ba kɔbiga pʋʋgin anɛ vɔɔt nɛɛm dual pisyuobʋ nɛ awai (0.69%), vɔɔt pisnaasi nɛ atan' dual pisnaasi nɛ awai (43.49%), vɔɔt nɛɛm duali ayuobʋ (0.61%) nɛ vɔɔt nɛɛm dual pistan' nɛ anaasi (0.34%) nwɛnnɛ ba yʋda la dɔl taaba siem la.[19][20]

O da zɛrig Girimadaan Boakye Agyarko onɛ ka ba da gaŋ ye o tʋm Energy Ministry la ye o yɔ ligidi tis Maasim tiig Naadɔɔg ninsieba ye ba sʋŋ ka vɔɔti tis o.[22] Ba kpɛɛm la da gaans ninsieba (AD-HOC committee) ye ba vɛɛns yɛl la gɔs ka mɔri ba vɛɛnsʋg labaari ken wadmanib yin yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ ayɔpɔi Nwadisa atan' dabpisi nɛ awai la daar (dawalig nwadig 29, 2017) na. Vɛɛnsʋg la da yina ye Mahama Ayariga da pʋ nyaŋi tiel on yɛl sieli gɛsig Agyarko la, dinzug o nwɛɛm nidib la wʋsa nuug.[23][24] Yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ awai la ni (2019), daʋŋ sieba da yina nwɛnɛ kɔɔtʋ yɛla, ka Wadmaanib yikpɛɛm Prof. Aaron Michael Oquaye da bas nɔɔr yʋʋm tusa ayi' nɛ pii nɛ awai Nwadisa Ayuobʋ daba anaasi daar (sigir nwadig 4, 2019), ye ba tisim onɛ an Wadmaannɛ tis Bawku Central, Mahama Ayariga, suor ka o keŋ ka kɔɔtʋ (High Court)  vɛɛnsi gɔs ligidi la yɛla (Financial Court).[25] yʋʋm tusa ayi' nɛ pisi Nwadisa ayuobʋ, June 2020 Wadmaannib yikpɛɛm la (Speaker of Parliament) da zanas Mahama Ayariga ka pʋ siak ye Electoral Commission nɔk Ghana card nɛ passports maaa maal vɔɔdʋg gbaʋŋ paala la vɔɔt yʋʋm tusa ayi' nɛ pisi (2020) vɔɔtʋg la.[26][27]

Ayariga mɔr a.[5] O anɛ mɔr.[5] o saam, Frank Abdulai Ayariga, mɛ da anɛ Wadmaannɛ tis Bawku Constituency Republic kanɛ paasi atan la ni, Hilla Liman saŋa.

  1. 1 2 https://www.parliament.gh/mps?mp=73
  2. https://citinewsroom.com/2020/05/were-ready-to-debate-minority-on-their-call-for-rejection-of-c-i-126-majority-leader/
  3. https://www.ghanaweb.com/person/Mahama-Ayariga-3010
  4. https://archive.globallandscapesforum.org/glf-2015/speaker/minister-mahama-ayariga/
  5. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20160424202652/http://ghanamps.gov.gh/mps/details.php?id=2586
  6. http://www.citifmonline.com/index.php?id=1.362333
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-7
  8. https://web.archive.org/web/20131105180025/http://www.idpfoundation.org/stakeholdersbios.html
  9. https://web.archive.org/web/20131105175533/http://www.infoghana.info/news/updated-bawku-central-mp-adamu-sakande-convicted-jailed-two-years
  10. https://web.archive.org/web/20121211114837/http://tv3network.com/Election-2012-Live-Update/805am-ayariga-wins-bawku-central-constituency.html
  11. https://www.ghanabusinessnews.com/2011/02/16/president-mills-reshuffles-deputy-ministers/
  12. http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.293485
  13. https://web.archive.org/web/20130208065659/http://politics.pravdaradioonline.com/president-mahama-appoints-first-batch-of-ministers/
  14. http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Speaker-announces-Vetting-Committee-500224
  15. 1 2 3 4 https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-:0-15
  16. 1 2 3 4 http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/uppereast/164/index.php
  17. https://www.fact-checkghana.com/statistics-presidential-parliamentary-election-results/
  18. http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2004/president/index.php
  19. 1 2 http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/uppereast/164/index.php
  20. 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Mahama_Ayariga#cite_note-:5-20
  21. http://ghanaelections.peacefmonline.com/pages/2012/uppereast/164/index.php
  22. https://web.archive.org/web/20170519143612/https://www.newsfilla.com/index.php/2017/01/28/mahama-ayariga-addressed-media-mahama-ayariga-mp-bawku-central/
  23. https://web.archive.org/web/20170519145124/https://www.newsfilla.com/index.php/2017/03/31/how-graphic-reported-the-brawl-in-parliament/
  24. https://web.archive.org/web/20180807032731/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Mahama-Ayariga-renders-unrepentant-apology-to-Parliament-523944
  25. https://web.archive.org/web/20190609001308/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Why-Speaker-released-Mahama-Ayariga-to-face-trial-753001
  26. https://citinewsroom.com/2020/06/speaker-turns-down-ayarigas-plea-for-rejection-of-ecs-new-identification-requirements/
  27. https://www.myjoyonline.com/news/national/speaker-rejects-ayarigas-motion-on-ecs-c-i/