Savanna Region
| Continent | Africa |
|---|---|
| Country | Ghana |
| Capital | Damongo |
| Located in the administrative territorial entity | Ghana |
| Location | Ghana |
| Coordinate location | 9°5′0″N 1°49′0″W |
| Contains the administrative territorial entity | West Gonja Municipal District, East Gonja Municipal District, Central Gonja District, North East Gonja District, Bole District |

Savanna Region anɛ sʋꞌʋlim, Region kanɛ an sʋꞌʋlim paala la yinne, regions of Ghana ni, amaa ka an sʋꞌʋlim kanɛ yalimɛ gat sʋꞌʋlim nam la wʋsa teŋgbaʋŋ nwa. Sʋꞌʋlim la naamʋg la dɔlis nɛ fabʋlʋg ka Gonja Traditional Council, kanɛ ka Yagbonwura Tumtumba Boresa Jakpa I n da gaad tuon. Fabʋlʋg la da gbanꞌae nidib la yaꞌam Northern Region sʋꞌʋlim la, ka ba da pinꞌa sʋm li yɛla (ba da bɛŋ sʋꞌʋlim la yis) Brobbey Commission la ni (Commission la tʋʋm da anɛ li naam sʋꞌʋlim paala), ba da vɔɔti li yɛla, yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ anii la, samanpiid nwadig la da piinɛ ayɔpɔi ni, a referendum was conducted on 27th December 2018 ka banɛ da siak da zɛmis nɛ 99.7%. Zugraan, President of the Republic of Ghana da tiki o nuꞌugu li zug, Constitutional Instrument (115) ka zaŋi li tis Yagbonwura Jubilee House la ni, Accra yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ awai la, Fulumfug nwadig la dapiinɛ ayi daar. Zuŋir la daar la Gonjaland nidib la da yinɛ sʋꞌʋŋa keŋ malʋŋ la laꞌasʋg la ni, laꞌam nɛ MP banɛ nan zinꞌi ba kʋgʋs zut nɛ MP kʋda, MDCEs nɛ gomina kpɛɛmnam banɛ kpin nɛ Gonjaland. Ba da gaŋ Damango ye li an Savanna Region la tempʋtitaꞌar.[1] Li bɛnɛ Ghana teŋgbaʋŋ la ya-datiʋŋ. savanna Region la pʋdig nɛ distrikt nama ayɔpɔi (7); Bole, Central Gonja, North Gonja, East Gonja, Sawla/Tuna/Kalba, West Gonja, North East Gonja ka mɔri Constituencies nama ayɔpɔi (7); Bole/Bamboi, Damango, Daboya/Mankarigu, Salaga North, Sawla/Tuna/Kalba nɛ Yapei/Kusawwgu.[2][3] Bole la tempʋtitaꞌar anɛ Bole; East Gonja anɛ Salaga; West Gonja district anɛ Damango; Sawla Tuna Kalba distriks anɛ Sawla; Central Gonja anɛ Bupei; North Gonja anɛ Daboya; ka Nurth East Gonja mɛ an Kpalbe.[4]
Pinꞌilʋg
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ anii la, Samanpiid nwadig la da pisi nɛ ayɔpɔi vɔɔtʋg la da paꞌal paꞌal nɛ nyain ye ba siak ye ba naamim Savannah Region, nɛ vɔɔtnam 206.350 (99.52%), ka CI 115 la lɛɛ da mɔr 81.77%,[5][6][7] yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ awai la Fulumfug nwadig dapiinɛ ayi la ni.[8]
Bɛllim nɛ li zinꞌig
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li zinꞌig nɛ li zɛmisim
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Savannah Region la pʋdig, ka yaꞌad nɛ Upper West Region n lɛbis ya-datiʋŋ ka bɛ ya-tuonn nɛ Ghana-Code dꞌIvoire international border, ka bɛ ya- dagɔbʋg nɛ Bono nɛ Bono East sʋꞌʋlim nam, ka North East nɛ Northern sʋꞌʋlim nama, li bɛnɛ ya-tuon. Savannah sʋꞌʋlim la mɔr nɛ district nama ayɔpɔi.
Sibitinam banɛ bɛ teŋin la
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- · West Gonja Haspital
- · St Anne's Catholic Hospital
- Salaga hospital[9]
Climate and vegetation
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Savannah Region la anɛ teŋgnaʋŋ kanɛ kʋdʋg hali gat zinꞌis banɛ bɛ ya-dagɔbʋg,Ghana, lin liꞌel nɛ Sahel Sahara temis la zug. Teŋgbaʋŋ la faalʋ la bɛdigʋ pil nɛ mɔɔd, kas-kas Savannah teŋin la ka tiis banɛ pʋ zɔt kuonuud woo tɛꞌɛkandig, baobabs bɛɛ acacias. Samanpiid nwadig la ti paae vaala nwadig la an ʋʋn, (saŋ kanɛ ka saa pʋ niida). Ka sɛɛng, (saa nib saŋa) bɛ Moraʋg nwadig la paae Sapal nwadig la ni ka sakuom yʋʋm pʋʋgin an 750 to 1050mm (30 to 40 inches). Tʋʋlʋg ye bɛ hali nɛ ʋʋn naar bɛn la saŋa, Samanpiid nɛ Yʋʋmpaal nwadis la ni ka waad bɛ. amaa, Sahara Harmattan pɛbis tʋʋl la nwɛdi ken ani nɛ Samanpiid nadig nɛ Fulumfug nadig la pinꞌilʋg. tʋʋlʋg la tunꞌoe tiaki an 14 C (59 C) yʋꞌʋŋ, ka an 40 C (104 F) dabisir saŋa.
Gɔɔndim nɛ diꞌema zinꞌis
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Kpikpiŋ tʋʋma ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Li anɛ tens banɛ kuod zʋʋd banɛ duꞌad agɔla (cereal) nɛ zʋʋd banɛ nyɛꞌɛd teŋin (tuber) la yinne, Ghana. Ba yaꞌa paam sʋŋirɛ ba tʋʋm kaŋa nwa ni, li na tisi ba tʋʋma ka sʋŋ ka ba nɔŋ buꞌoe. Sʋꞌʋlim la teŋ faalʋ kanɛ pʋ zaŋi kuo bɛɛ gʋꞌʋl kɔnbid zɛmnɛ 6.29 million hectares.
Teŋ la kʋꞌʋlim la bɛnɛ li kɔn ka an sʋm zɛmis hali nɛ pineapple kuob (number one non-traditional export crop in Ghana), yams (second most important non- traditional export crop) cassava and maize.[13]
Nidib la an siꞌem
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Savannah Region nidib la pʋ zuꞌoe laꞌam nɛ naꞌasaal, official language of English, nidib la titaꞌam pinꞌad nɛ Oti-Volta pinꞌad la yit Niger-Congo language family, woo Gonja, Dagbani, Mamprusi, bɛɛ Tamprusi.
Ieb nɛ mɔrim ni
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Winaꞌam pʋꞌʋsim
Nidib banɛ bɛ Savannah Region la titaꞌam anɛ Mɔɔm.[14]
Gbaʋŋ-zamisʋg sakuya
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- · Buipe Senior High School[16]
- · Damongo Senior High School[17]
- · Salaga Senior High School[18]
- Salaga T.I Ahmediyya senior high school
- · Sawla Senior High School.[19]
- · Daboya Community Day Senior High School[20]
- · Kpembe Nurses and midwifery collge
- · Damongo Health Assistance college
Sʋꞌʋlim la Pʋʋb
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]Nidib la mɛŋi vɔɔtidi gaansidi ba tuon-gattib, local government system la ni. Nɛꞌɛ nwa ni, sʋꞌʋlim la pʋdig ni MMDA's nama ayɔpɔi (ban nii, Metropolitan kai, Municipal naman ayi, nɛ Ordinary Assemlies.[21] District, Municipal bɛɛ Metropolitan Assemly wʋsa mɔr Chief Executive, onɛ ziꞌe gobina nɔba zug, ka lɛɛ kɛlisid ka diꞌed iku nɛ Assembly la kpɛɛm an presiding member onɛ ka nidib la mɛŋ gaŋ la sanꞌan. Teŋ la an siꞌem nwa.
| # | MMDA Name | Capital | MMDA Type |
|---|---|---|---|
| 1 | Bole | Bole | Ordinary |
| 2 | Central Gonja | Buipe | Ordinary |
| 3 | North Gonja | Daboya | Ordinary |
| 4 | East Gonja[22] | Salaga | Municipal |
| 5 | North East Gonja | Kpalbe | Ordinary |
| 6 | Sawla-Tuna-Kalba | Sawla | Ordinary |
| 7 | West Gonja[23] | Damongo | Municipal |
Banɛ ka nidib mi'
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]| # | Citizen | Settlement |
|---|---|---|
| 1 | John Dramani Mahama | Bole |
| 2 | Lepowura M.N.D Jawula | Salaga |
| 3 | Ibrahim Mahama | Bole |
Gbanvɛɛnsa
[dɛmisim gbɛlima | dɛmisimi din yi zin'isiana]- ↑ "SAVANNAH REGION – LOCAL GOVERNMENT SERVICE". Retrieved 6 June 2022.
- ↑ Zoure, Stephen (27 December 2018). "Mahama votes in referendum for proposed Savannah Region in Bole". MyNewsGH. Retrieved 28 December 2018.
- ↑ "'Savannah will soon catch-up with other regions' - Akufo-Addo assures". Citi Newsroom. 20 May 2019. Retrieved 20 May 2019.
- ↑ "SAVANNAH REGION – LOCAL GOVERNMENT SERVICE". Retrieved 6 June 2022.
- ↑ "All six proposed regions meet constitutional threshold requirements – EC". Ghana Business News. 29 December 2018.
- ↑ Zurek, Kweku (28 December 2018). "CONFIRMED: Results of the 2018 Referendum on new regions". Graphic Online. Retrieved 2 January 2019.
- ↑ "Referendum: 6 new regions get massive 'YES' votes". www.pulse.com.gh. 28 December 2018. Retrieved 2 January 2019.
- ↑ "Savannah Region will benefit from her natural resource deposits – Akufo-Addo". 12 February 2019.
- ↑ https://padfm.com.gh/st-annes-catholic-hospital-two-others-adjudged-best-performing-hospitals-in-savannah-region/
- ↑ "Bui National Park". Ghana Wildlife Division. Retrieved 23 April 2018.
- ↑ Haun, William (24 July 2018). "Ghana's Historic Mosques: Larabanga". Hauns in Africa. Retrieved 28 December 2018.
- ↑ Haun, William (11 May 2018). "Visiting the Wechiau Hippo Sanctuary". Hauns in Africa. Retrieved 28 December 2018.
- ↑ https://cgspace.cgiar.org/handle/10568/91851#:~:text=It%20has%20unique%20climatic%20and,export%20crop)%20cassava%20and%20maize.
- ↑ Table 4.17: Population by religious affiliation and region, 2010
- ↑ "Assistant Headmaster of Bole SHS arrested for alleged rape". Graphic Online. Retrieved 27 May 2022.
- ↑ "Students of Buipe SHS sent home after fire gutted girls' dormitories". Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana. 3 February 2020. Retrieved 15 August 2022.
- ↑ "Damongo Senior High School Archives - MyJoyOnline.com". www.myjoyonline.com. Retrieved 15 August 2022.
- ↑ Amoh, Emmanuel Kwame (23 July 2020). "Salaga SHS gets boys' dormitory, classroom block". 3NEWS.com. Retrieved 15 August 2022.
- ↑ "Senior High Schools in Savannah Region of Ghana". schoolsInGh. Retrieved 15 August 2022.
- ↑ "Daboya Community Day School | SchoolsInGh.com". schoolsInGh. Retrieved 15 August 2022.
- ↑ "Northern". GhanaDistricts.com. Archived from the original on 18 January 2013. Retrieved 15 January 2013.
- ↑ "MP redeems campaign pledge in donating brand new motorcycles - MyJoyOnline.com". www.myjoyonline.com. Retrieved 20 May 2021.
- ↑ "Driver's 'mate' feared dead in accident at Damongo - MyJoyOnline.com". www.myjoyonline.com. Retrieved 19 May 2021.